Vol. 55 No.2 2011 Spis treści Grzegorz Borsuk, Krzysztof Olszewski, Aneta Strachecka, Jerzy Paleolog, Mariusz Gagoś - Mikroskopowy obraz plemników trutni pszczoły miodnej w trzech rozcieńczalnikach Sihag Ram C., Gupta Manisha - Wpływ diety zastępczej/uzupełniającej pyłek na rodziny pszczoły miodnej (Apis mellifera L.) w okresie zmniejszonej dostępności pokarmu Mohammad A. Abd Al-Fattah, Adel M. Mazzed, Nora Abd Al-Hady - Ilość i jakość matek pszczelich uzyskanych z rodzin wychowujących w zalezności od liczby i rozmieszczenia mateczników Ayhan Gosterit -Wpływ różnych strategii rozrodczych na charakterystykę rozwoju rodzin Bombus terrestris L. Dariusz Gerula, Małgorzata Bieńkowska, Beata Panasiuk - Sztuczne unasienianie matek pszczelich w okresie aktywnosci lotnej 1. Rozpoczynanie czerwienia Jerzy Paleolog, Aneta Strachecka, Stanisław R. Burzyński, Krzysztof Olszewski, Grzegorz Borsuk - Żywienie larw z dodatkiem fenyloacetyloglutaminianu sodu wpływa na system proteplityczny kutikuli robotnic Apis mellifera L Monika Fliszkiewicz, Karol Giejdasz, Zdzisław Wilkaniec - Wpływ długości okresu diapauzy na stopień unasieniania samic murarki ogrodowej (Osmia rufa L.). Jerzy Paleolog, Kornel Kasperek, Zbigniew Lipiński - Psychologiczny wymiar pojedynków pomiędzy matkami pszczół europejskich pozbawionymi i nie pozbawionymi żądeł Adam Roman, Beata Madras-Majewska, Ewa Popiela-Pleban - Badania porównawcze zawartości wybranych pierwiastków o właściwościach toksycznych w propolisie i miodzie Marcia C. T. Martins, Marcelo A. Morgano, Eduardo Vicente, Sueli R. Baggio, Delia B. Rodriguez-Amaya - Fizykochemiczny składu pyłku z jedenastu brazylijskich stanów Stanimila Nikolova - Zmienność genetyczna lokalnej bułgarskiej pszczoły miodnej Apis mellifera macedonica (rodopica) określana na podstawie analizy loci mikrosatelitarnych Adam Tofilski - Homologia żyłek submarginalnych przednich skrzydeł pszczół (Hymenoptera: Apiformes) Waldemar Celary, Bogdan Wiśniowski - Materiały do fauny pszczół Polski (Hymenoptera: Apoidea: Anthophila). IV Krystyna Pohorecka, Dagmara Zdańska, Andrzej Bober, Marta Skubida - Pierwsze przypadki wykrycia izraelskiego wirusa ostrego paraliżu pszczół (IAPV) w Polsce i analiza filogenetyczna uzyskanych izolatów Małgorzata Bieńkowska, Beata Panasiuk, Paweł Węgrzynowicz, Dariusz Gerula - Wpływ różnych warunków termicznych przetrzymywania trutni na jakość nasienia i liczbę plemników przechodzących do zbiorniczków nasiennych matek pszczelich Andrzej Posyniak, Tomasz Błądek, Krzysztof Jażdżewski, Andrzej Bober, Kamila Mitrowska, Jan Żmudzki, Krystyna Pohorecka - Zanikanie pozostałości sulfonamidów w miodzie po ich eksperymentalnym podaniu pszczołom (Apis mellifera L.) MIKROSKOPOWY OBRAZ PLEMNIKÓW TRUTNI PSZCZOŁY MIODNEJ W TRZECH ROZCIEŃCZALNIKACH Borsuk G ., Olszewski K., Strachecka A., Paleolog J., Gagoś M. Streszczenie Celem badań była mikroskopowa analiza zachowania się plemników w rozcieńczalnikach in vitro i in vivo. Dodatkowo próbowano określić, które z czynników mogą wpływać na koagulację nasienia podczas instrumentalnego unasieniania. Badano trutnie i matki rasy kraińskiej Apis mellifera carnica. Utworzono cztery grupy doświadczalne. Nasienie obserwowano w rozmazach mikroskopowych: 1. pobrane od trutni w różnym wieku. Wyodrębniono trzy grupy wiekowe: trutnie młode - do 12-go dnia życia (dające rzadkie nasienie), trutnie dojrzałe - w przedziale wiekowym 14-27 dni (dające nasienie optymalne do instrumentalnego unasieniania), trutnie stare - powyżej 30-stu dni (dające gęste nasienie). 2. z handlowymi rozcieńczalnikami (solą fizjologiczną oraz z rozcieńczalnikiem nasienia knurów SAFE), 3. z płynem pochodzącym ze zbiorniczka nasiennego dziewiczych matek, 4. ze zbiorniczka nasiennego matki, którą unasieniano jednym trutniem (dawka ok. 1 μl) i czekano, aż zacznie składać jaja następnie matkę zabijano i pobierano nasienie ze zbiorniczka nasiennego, które wykorzystywano do powtórnego unasieniania dziewiczej matki - „reinseminacja” (dawka ok. 0,5 μl). Rozmaz plemników ze zbiorniczka nasiennego matki, po „reinseminacji” użyto w celu stwierdzenia zachowania się plemników w zbiorniczku nasiennym innej dziewiczej matki. Nasienie mieszano z rozcieńczalnikami w proporcji 1:4. Rozmazy wykonywano na płytce Bürkera. W każdej grupie wykonano po 12 rozmazów, które oglądano w mikroskopie OLYMPUS. Mikroskop połączono z kamerą cyfrową, którą nagrywano filmy nasienia i wykonano zdjęcia. W preparatach obserwowano ruch plemników/nasienia. Stoperem mierzono czas od wykonania preparatu, początek ruchu plemników/nasienia w preparacie do całkowitego zaprzestania ruchu. Nasienie od młodych trutni nie powodowało koagulatów. Najczęściej do koagulacji nasienia (44%) dochodziło po zmieszaniu nasienia pochodzącego od starych trutni z nasieniem od dojrzałych trutni. Po 12 min obserwowano zaprzestanie ruchu plemników w nasieniu rozcieńczonym solą fizjologiczną. Plemniki w rozcieńczalniku dla knurów wykazywały oznaki ruchu przez 29 min. Plemniki po „reinseminacji” układały się w koła. Słowa kluczowe: rozmaz nasienia, koagulacja nasienia, reinseminacja, trutnie, Apis mellifera Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW DIETY ZASTĘPCZEJ/UZUPEŁNIAJĄCEJ PYŁEK NA RODZINY PSZCZOŁY MIODNEJ (Apis mellifera L.) W OKRESIE ZMNIEJSZONEJ DOSTĘPNOŚCI POKARMU Sihag R. C., Gupta M. Streszczenie Nasiona czterech łatwo dostępnych w Indiach nasion roślin strączkowych, a mianowicie, soi zwyczajnej (Glycine max L. Merr.), fasoli złotej (Vigna radiata L. Wilczek), ciecierzycy pospolitej (Cicer arietinum L.) i grochu gołębiego (Cajanus cajan L. Mill SP) zostały wykorzystane do przygotowania sztucznych dodatków do karmienia rodzin pszczoły miodnej (Apis mellifera L.) w okresie zmniejszonej dostępności pokarmu. Przygotowano trzy preparaty: stały, półstały i półpłynny poprzez mieszanie różnych składników w wodzie. Dodatki te podano rodzinom i analizowano ich spożycie przez pszczoły. Badano ich wpływ na różne cechy rodzin: powierzchnia czerwiu odkrytego (cm2), powierzchnia czerwiu krytego (cm2), siła rodzin (na podstawie liczby plastrów obsiadanych przez pszczoły) oraz zapasy pyłku i miodu (cm2). Dane dotyczące preferencji pszczół dla czterech w/w nasion wykazały, że soja była najchętniej pobierana przez pszczoły. Preparat w formie półpłynnej okazał się najbardziej preferowanym spośród trzech postaci preparatów. Porównanie preparatów uzupełniających pyłek oraz diety zastępczej wskazało, że pierwsze z nich okazały się lepsze od drugich. Preparaty uzupełniające dietę mogą wpływać na bardziej ustabilizowaną produkuję i wychów większej ilości czerwiu oraz lepsze wykorzystanie pożytku naturalnego. Rodziny karmione preparatami uzupełniającymi pyłek naturalny miały większą siłę niż rodziny karmione preparatami zastępczymi. Słowa kluczowe: pszczoła miodna, Apis mellifera L., rodzina pszczela, karmienie zastępcze, czerw, miód, pyłek kwiatowy, dodatek pyłkowy, dieta pyłkowa zastępcza Pełny text PDF Powrót do początku strony ILOŚĆ I JAKOŚĆ MATEK PSZCZELICH UZYSKANYCH Z RODZIN WYCHOWUJĄCYCH W ZALEŻNOŚCI OD LICZBY I ROZMIESZCZENIA MATECZNIKÓW M. A. AbdAl-Fattah, A. M. Mazzed, N. AbdAl-Hady Streszczenie Obserwacje prowadzono wiosną i latem 2006 i 2007 roku w regionie Giza (Egipt). Badano wpływ liczby poddanych larw (15, 24, 48, 66), poziomu listewki z larwami (górna, środkowa, dolna) i położenia larw na ramce (na środku lub w części peryferyjnej) na procent liczby przyjętych mateczników w rodzinie wychowującej i wygryzionych matek pszczelich, długości rozwoju i masy nowo wygryzionych matek pszczelich. Wykazano, że procent przyjętych (zakrytych) mateczników łącznie w obu latach badań, zależy od liczby poddanych larw, ale nie zależy od poziomu listewki oraz od położenia larw na ramce. Stwierdzono także, że wszystkie trzy badane czynniki istotnie wpływały na procent wygryzionych matek pszczelich wiosną, natomiast latem procent ten zależał tylko od liczby poddanych larw. Wszystkie trzy czynniki wpływały na długość rozwoju i masę wygryzionych matek w obu terminach wychowu. Jakość wygryzionych matek pszczelich określano na podstawie masy ich ciała. Ciężkie matki (190-200 mg) wygryzały się w okresie wiosennym, gdy do rodzin wychowujących poddawano 15 komórek z larwami. Procent ciężkich matek był niski, gdy do rodzin wychowujących poddawano 24 lub 48 komórek, a przy 66 komórkach poddanych do rodzin nie obserwowano ciężkich matek. Jednocześnie, ciężkie matki uzyskiwano częściej z komórek umieszczonych na środkowej listewce oraz w środkowej jej części w porównaniu z matkami wychowanymi na górnych lub dolnych listewkach i położonych w ich zewnętrznych częściach. Słowa kluczowe: matki pszczele, masa, okres rozwoju, wygryzanie, liczba mateczników, umiejscowienie. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW RÓŻNYCH STRATEGII ROZRODCZYCH NA CHARAKTERYSTYKĘ ROZWOJU RODZIN BOMBUS TERRESTRIS L. Gosterit A. Streszczenie Rodziny Bombus terrestris L. wykazują duże zróżnicowanie strategii rozrodczych, nawet jeśli są utrzymywane w podobnych warunkach kontrolowanych. W niektórych rodzinach poza robotnicami wychowywane są tylko samce lub tylko matki, w innych zarówno samce, jak i matki lub brak samców i matek. Badania przeprowadzono w celu określenia rozwoju rodzin i porównania cech rozwoju czterech różnych typów rodzin B. terrestris, w których wychowywane są zarówno samce i matki (MQW), tylko samce (MW), tylko matki (QW) lub brak wychowu osobników reprodukcyjnych (W). W sumie 113 z 300 matek uzyskanych ze spółki handlowej utworzyło rodziny. W 50 rodzinach (44.25%) obserwowano wychów zarówno samców i matek, w 33 rodzinach (29.20%) pojawiły się tylko samce, w 18 rodzinach (15.93%) wyłącznie matki, natomiast w 12 rodzinach (10,62%) nie uzyskano osobników reprodukcyjnych. We wszystkich grupach rodzin, pierwsza robotnica pojawiła się w siódmym tygodniu od zasiedlenia. Rodziny osiągnęły wielkość handlową w dwunastym tygodniu. Stwierdzono istotne różnice pomiędzy czterema grupami rodzin pod względem wielkości i długowieczności rodziny. Wystąpiły istotne różnice pod względem liczby wychowanych samców pomiędzy grupami rodzin wychowującymi samce (MQW i MW). Choć strategie rozrodcze rodzin miały istotny wpływ na ich długowieczność, to nie wpływały na moment rozpoczęcia wychowu samców przez matki (switch point), przez część robotnic (competition point), czas wychowu osobników, łączną liczbę robotnic, jak i długowieczność matek B. terrestris. Słowa kluczowe: Bombus terrestris, strategie rozrodcze, wychów samców i matek, rozwój rodziny. Pełny text PDF Powrót do początku strony SZTUCZNE UNASIENIANIE MATEK PSZCZELICH W OKRESIE AKTYWNOŚCI LOTNEJ 1. ROZPOCZYNANIE CZERWIENIA Gerula D., Bieńkowska M., Panasiuk B. Streszczenie Badano, czy sztuczne unasienienie matek pszczelich próbujących wykonać loty lub po wykonaniu przez nie pierwszych lotów, przyspieszy składanie jaj. Obserwacje wykonano w latach 2007-2008 i w 2010 w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Puławach. Przebadano łącznie 238 matek pszczelich z czego 56 przeznaczono do naturalnego unasienienia a 182 unasieniono sztucznie. Do badań użyto matki pszczele rasy kaukaskiej. Przyjęte w ulikach matki podzielono losowo na 5 grup: grupę matek do naturalnego unasienienia, i 4 grupy doświadczalne matek sztucznie unasienionych nasieniem w ilości 8 μl, które różniły się terminem inseminacji, sposobem ich traktowania i długością narkozy CO2. Obserwowano następujące grupy matek: 1.NM - matki naturalnie unasienione, 2.II7CO2L - matki sztucznie unasienione w wieku 7 dni poddane narkozie CO2, 3 minuty w trakcie inseminacji i 3 minuty 2 doby po inseminacji, 3.II7CO2S - matki sztucznie unasienione w wieku 7 dni poddane krótkiej narkozie CO2, około 30 sekund na czas wstrzyknięcia nasienia matkom, 4.IItMF - matki unasienione sztucznie kiedy próbowały wykonać swój pierwszy lot poddane narkozie CO2 na około 30 sekund jw. oraz 5.IIa1F - matki sztucznie unasienione po pierwszym locie poddane narkozie CO2 na około 30 sekund jw. Matki naturalnie unasienione zaczęły czerwić średnio 4,3 dni po pierwszym unasienieniu. Procent matek czerwiących wynosił 74%. Matki sztucznie unasienione w 7 dniu życia i poddane 2x3 minutowej narkozie CO2 zaczęły czerwić średnio 8,3 dni po unasienieniu, a 97% zaczęło czerwić. Matki unasienione w 7 dniu życia, poddanych 30 sek. narkozie CO2 zaczęły czerwić średnio 18,3 dni po inseminacji i tylko 36% zaczęło czerwić. Matki, które unasieniono w trakcie prób wykonania lotów zaczęły czerwić średnio 17,2 dni po unasienieniu 1,1 dnia wcześniej (mediana mniejsza o 4 dni) niż matki unasienione w 7 dniu życia, poddanych takiej samej 30 sek. narkozie CO2. Procent matek rozpoczynających czerwienie w tej grupie wynosił 67%. Spośród matek unasienionych po wykonaniu pierwszego lotu rozpoczęło czerwić tylko 40,5%. Czerwiły one średnio 17,8 dni po inseminacji, tylko 0,5 dnia wcześniej (mediana mniejsza o 2 dni) niż matki unasienione w 7 dniu życia, poddane takiej samej 30 sek. narkozie CO2. Sztuczne unasienianie matek w chwili gotowości do wykonania lotów oraz po powrocie z pierwszych lotów nie wpływa znacząco na wcześniejsze składanie jaj. Słowa kluczowe: rozpoczynanie czerwienia, inseminacja, aktywność lotna, naturalne unasienienie, pszczoła miodna. Pełny text PDF Powrót do początku strony ŻYWIENIE LARW Z DODATKIEM FENYLOACETYLOGLUTAMINIANU SODU WPŁYWA NA SYSTEM PROTEPLITYCZNY KUTIKULI ROBOTNIC Paleolog J., Strachecka A., Burzyński S. R., Olszewski K., Borsuk G. Streszczenie Badano wpływ żywienia larw z dodatkiem epigenetycznego przełącznika fenyloacetyloglutaminianu sodu (PG) na stężenie białka ogólnego oraz na aktywność enzymatyczną proteaz i inhibitorów proteaz na powierzchni kutikuli robotnic Apis mellifera. Larwy (L) otrzymywały pokarm z dodatkiem PG oraz bez dodatku PG (L-tak oraz L-nie). Robotnicom (R), które wygryzły się z tych larw również podawano oraz nie podawano PG (R-tak oraz R-nie). W ten sposób utworzono cztery różne grupy: L-nie/R-nie, L-nie/R-tak, L-tak/R-nie, L-tak/R-tak. Żywienie larw z dodatkiem PG wpływało na stężenie białka ogólnego oraz na aktywność enzymatyczną proteaz i inhibitorów proteaz na powierzchni kutikuli robotnic. Dodatek PG do pokarmu larw spowodował długotrwałe (ponad jeden miesiąc od zakończenia pobierania pokarmu przez larwy) zmniejszenie aktywności proteaz i inhibitorów proteaz na powierzchni kutikuli robotnic, które z tych larw powstały. Towarzyszył temu wzrost stężenia białka ogólnego i pojawienie się białek niskocząsteczkowych. Efekt działania PG był zupełnie odwrotny gdy podano go robotnicom, gdyż wtedy aktywność proteaz i inhibitorów proteaz na powierzchni ich kutikuli wzrosła. Autorzy przypuszczają, że PG zmieniając ekspresję wielu genów warunkujących enzymy podstawowych szlaków metabolicznych, w tym odpowiedzialnych za długość życia, zmieniło też aktywność genów odpowiedzialnych za system proteolityczny powierzchni ciała. Słowa kluczowe: Apis mellifera, proteoliza, inhibitory proteaz, fenyloacetyloglutaminian sodu, suplementacja diety, przełącznik epigenetyczny. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW DŁUGOŚCI OKRESU DIAPAUZY NA STOPIEŃ UNASIENIENIA SAMIC MURARKI OGRODOWEJ(Osmia rufa L.) Fliszkiewicz M., Giejdasz K., Wilkaniec Z. Streszczenie Jednym z praktycznych aspektów chowu murarki ogrodowej z wykorzystaniem sztucznych gniazd jest możliwość zsynchronizowania terminu aktywacji pszczół z terminem zakwitania upraw, które mają być przez nie zapylane. Oznacza to przyspieszanie bądź opóźnianie terminu aktywacji pszczół w stosunku do terminu ich naturalnego pojawu. Celem doświadczenia było określenie wpływu terminu wybudzania owadów (samic i samców) w okresie diapauzy (przyspieszanie aktywacji) na stopień unasienienia samic. Wybudzane wcześniej osobniki murarki, które przystąpią do kopulacji, a w konsekwencji tego do zakładania gniazd można będzie wykorzystać do zapylania upraw szklarniowych. Unasienienie samic jest głównym warunkiem uzyskania pokolenia potomnego. Być może samice unasienione w miesiącach zimowych po zbudowaniu przez nie gniazd i złożeniu jaj pozwoliłyby na uzyskanie drugiego pokolenia w roku. Grupy owadów - 30 samic i 30 samców (w trzech powtórzeniach) wybudzano w różnych terminach trwania diapauzy i po wyjęciu z oprzędów umieszczano w klatkach hodowlanych wykonanych z pleksiglasu. Klatki hodowlane przetrzymywano w laboratorium, gdzie zapewniono owadom odpowiednie warunki świetlne i żywieniowe. Po 14 dniach od umieszczenia owadów w izolatorach wyjmowano samice, usypiano je i przeprowadzano analizę wypełnienia ich zbiorniczków nasiennych. Terminami wybudzania owadów były pierwsze dekady: listopada, grudnia, stycznia, lutego, marca i kwietnia - termin kontrolny (czas naturalnego wygryzania się murarki ogrodowej z oprzędów i odbywania kopulacji). Odsetek samic martwych i samic unasienionych porównano testem Chi-kwadrat, a także użyto testu R-package. Termin wybudzania O. rufa L. (skracanie długości diapauzy) ma istotny wpływ zarówno na śmiertelność, jak i na stopień unasienienia samic. Poza terminem naturalnej aktywacji O. rufa L. (kwiecień), styczeń jest najdogodniejszym terminem wybudzania tego gatunku, gdyż zarówno śmiertelność, jak i stopień unasienienia nie różnią się statystycznie w stosunku do terminu kwietniowego. Słowa kluczowe: Osmia rufa L., diapauza, kopulacja, unasienianie. Pełny text PDF Powrót do początku strony PSYCHOLOGICZNY WYMIAR POJEDYNKÓW POMIĘDZY MATKAMI PSZCZÓŁ EUROPEJSKICH POZBAWIONYMI I NIEPOZBAWIONYMI ŻĄDEŁ Paleolog J., Kasperek K., Lipiński Z. Streszczenie Przeanalizowano pojedynki matek ze stępionymi żądłami (msż) aby potwierdzić, że zaprzestanie walki może zależeć od samooceny własnych możliwości wynikającej z habituacji oraz awersyjnego uczenia. W konsekwencji może to skutkować wytworzeniem nowych, adaptacyjnych strategii walki. Walki msż w większości zostały zaprzestane po 15 godzinach i co bardzo ważne, msż zaprzestały agresywnych zachowań nie tylko wobec swych przeciwniczek ale również wobec każdej innej, obcej matki. Tym sposobem został wytworzony nowy rodzaj zachowania (o znaczeniu adaptacyjnym), polegający na unikaniu walki, a awersyjne uczenie nieelementarne (abstrakcyjne reguły) zapisało w pamięci walczących msż trwałą informację: „ja nie mam szans na zwycięstwo”. Pojedynki msż z matkami z całymi żądłami (mcż) wykazały, że msż rozpoczynały walki trzykrotnie później i znacznie rzadziej niż mcż. Tym samym potwierdzono występowanie samooceny własnych sił u msż. Nie obserwowano walk pomiędzy matkami młodymi (dziewicze) i starymi (składające jajeczka). Po czym w parach na nowo utworzonych z tych samych matek ale teraz składających się z dwu matek młodych albo z dwu matek starych (rekonstrukcja par) walki wystąpiły. Awersyjne pobudzenie emocjonalne jest potrzebne do wytworzenia sposobu zachowania polegającego na unikaniu walki. Habituacja, zdolność uczenia się abstrakcyjnych reguł i samoocena własnych sił są związane z tym zjawiskiem. Toteż nie tylko upośledzenie fizyczne, ale i zdolność do nauki abstrakcyjnych reguł mogą spowodować unikanie kontaktu albo ucieczki podczas walki wśród rywalizujących matek. Słowa kluczowe: Apis mellifera, pojedynki matek, samoocena, habituacja, awersyjne uczenie. Pełny text PDF Powrót do początku strony BADANIA PORÓWNAWCZE ZAWARTOŚCI WYBRANYCH PIERWIASTKÓW O WŁAŚCIWOŚCIACH TOKSYCZNYCH W PROPOLISIE I MIODZIE Roman A., Madras-Majewska B., Popiela-Pleban E. Streszczenie Celem badań było określenie stopnia bioakumulacji wybranych pierwiastków o właściwościach toksycznych (Zn, Cu, Pb, As i Cd) w miodzie wielokwiatowym i propolisie, pozyskiwanych w rejonie Wrocławia. Próbki propolisu i miodu zmineralizowano techniką mikrofalową pod zwiększonym ciśnieniem w mikroprocesorowej stacji typu MD-2000 produkcji CEM-USA. Analizę ilościową pierwiastków (As, Cd, Cu, Pb i Zn) wykonano metodą spektrometrii plazmowej z wykorzystaniem aparatu Varian ICP-AES. W badanych próbkach propolisu i miodu wykazano obecność pierwiastków o właściwościach toksycznych. Kolejność wielkości kumulacji badanych pierwiastków w obu produktach pszczelich była następująca: Zn>>Cu>Pb>As>Cd. Najwyższe stężenia pierwiastków śladowych stwierdzono w propolisie. Średnie ich zawartości w tym produkcie wynosiły: cynku - 48,1; miedzi - 6,95; ołowiu - 5,74; arsenu - 0,66 i kadmu - 0,19 mg.kg-1. W miodzie wielokwiatowym wykazano znacznie niższe stężenia poszczególnych pierwiastków. Średnia koncentracja cynku wynosiła 3,58; miedzi - 1,18; ołowiu - 0,98; arsenu - 0,11 i kadmu - 0,05 mg.kg-1. Najbardziej problematycznym pierwiastkiem w miodzie okazał się ołów, gdyż jego średnia zawartość ponad 2-krotnie przekroczyła najwyższe dopuszczalne stężenie, które także było przekroczone w 85% próbek tego produktu. Stwierdzono statystycznie wysoko istotne różnice (p≤0,01) między zawartością poszczególnych pierwiastków w propolisie i miodzie. Słowa kluczowe: propolis, miód, metale ciężkie, cynk, miedź, ołów, arsen, kadm, akumulacja. Pełny text PDF Powrót do początku strony FIZYKOCHEMICZNY SKŁAD PYŁKU PSZCZELEGO POCHODZĄCEGO Z JEDENASTU STANÓW BRAZYLII Martins M. C. T., Morgano M. A., Vicente E., Baggio S. R., Rodriguez-Amaya D. B. Streszczenie Pyłek pszczeli, często określany jako naturalny suplement diety, jest wysoko cenionym produktem dzięki dużej zawartości składników odżywczych i innych związków prozdrowotnych. W niniejszej pracy przeprowadzono badania 154 próbek pyłku pszczelego pozyskanych w 23 pasiekach pochodzących z 11 stanów Brazylii. Próbki te przebadano pod względem zawartości popiołu, tłuszczu, białka, glukozy, fruktozy oraz wolnej kwasowości. Wyniki wykazały duże różnice w zawartości wymienionych składników w próbkach pyłku pochodzących zarówno z poszczególnych stanów jak i pomiędzy stanami: 1,33 do 4,13 g/100 g popiołu; 4,01 do 13,32 g/100 g tłuszczu; 12,28 do 27,07 g/100 g białka; 6,99 do 21,85 g/100 g glukozy; 12,59 do 23,62 g/100 g fruktozy oraz wolnej kwasowości w zakresie od 105,3 do 609,9 meq/kg. Według rozporządzenia obowiązującego w Brazylii, poziom popiołu w próbkach pyłku pszczelego nie może przekraczać 4,00 g/100 g suchej masy. Zgodnie z tym wymaganiem, jedna próbka ze stanu Sergipe posiadała nieco wyższą zawartość tego składnika niż rekomendowana wartość (4,13 g/100 g). W odniesieniu do lipidów, wszystkie badane próbki mieściły się w granicach określonych przez brazylijskie rozporządzenia, wg którego minimalna wartość to 1,8 g/100 g suchej masy. Poziom białka również mieścił się w wymaganiach obowiązującego rozporządzenia, które określa minimalną zawartość tego składnika na poziomie 8 g/100 g suchej masy. Wysoka zawartość białka i lipidów w badanych próbkach pyłku pszczelego może uzasadniać jego wykorzystanie w diecie człowieka, pod warunkiem zapewnienia skutecznej kontroli jakości produktu. Pyłek kwiatowy zawiera wysokie ilości cukrów redukujących; średnia łączna zawartość glukozy i fruktozy w badanych próbkach wynosiła 34 g/100 g pyłku. Zawartość fruktozy we wszystkich próbkach była na wyższym poziomie niż glukozy. W badanych próbach pyłku stosunek fruktozy do glukozy był równy lub wyższy niż w miodzie i zgodny z produktami o umiarkowanym lub niskim indeksie glikemicznym. Badania w tym kierunku powinny być kontynuowane. Mimo, że naturalny pyłek kwiatowy ma odczyn kwaśny, brazylijskie rozporządzenie określa maksymalny limit na poziomie 300 meq/kg wolnej kwasowości. W niniejszych badaniach 50% próbek przekraczała ten limit. Dyskusyjnym jest zatem, czy omawiany parametr może być wykorzystywany jako wskaźnik jakości produktu. Skład chemiczny wysuszonych próbek pyłku pszczelego uzyskany w niniejszych badaniach wskazuje na duże zróżnicowanie wśród próbek z różnych stanów, co może być wynikiem oddziaływania wielu czynników, które wpływają na skład produktu. Uzyskane wyniki mogą być wykorzystane do uzupełnienia wymagań dla pyłku pszczelego określonych w brazylijskim oraz międzynarodowych standardach dla tego produktu. Słowa kluczowe: pyłek pszczeli, skład fizykochemiczny, popiół, lipidy, białko, cukry, wolna kwasowość, Brazylia. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZMIENNOŚĆ GENETYCZNA LOKALNEJ BUŁGARSKIEJ PSZCZOŁY MIODNEJ APIS MELLIFERA MACEDONICA (RODOPICA) OKREŚLANA NA PODSTAWIE ANALIZY LOCI MIKROSATELITARNYCH Nikolova S. Streszczenie Badano zmienność genetyczną lokalnych populacji pszczół bułgarskich A. m. macedonica pochodzących z siedmiu rodzin (linii) pszczelich z matkami sztucznie unasienionymi. Analizy przeprowadzono na podstawie dziewięciu polimorficznych loci mikrosatelitarnych. Średni poziom różnorodności genów zawierał się w przedziale od 0,420 (46-Tr) do 0,615 (44-Tr), a różnorodność genetyczna (Fst) mikrosatelit wahała się od 0,016 (43-Tr i 48-Tr) do 0,035 (45-Tr i 46 Tr). Istotne różnice (P <0,01) stwierdzono u 21 spośród 63 populacji. Do tej pory bułgarscy naukowcy określenie przynależności rasowej rodzimej rasy pszczół miodnych Apis mellifera rodopica opierali na klasycznej morfometrii, analizie cech behawioralnych oraz analizie izoenzymatycznej. Wykorzystanie do tego celu markerów molekularnych jest stosunkowo nowe w Bułgarii. Niniejsza praca omawia te zagadnienia po raz pierwszy, a jej wyniki są bardzo ważnym składnikiem kompleksowych metod rozróżniania i badania zmienności genetycznej lokalnej pszczoły miodnej A. mellifera w Bułgarii. Słowa kluczowe: Apis mellifera, polimorfizm, loci mikrosatelitarne, Bułgaria. Pełny text PDF Powrót do początku strony HOMOLOGIA ŻYŁEK SUBMARGINALNYCH PRZEDNICH SKRZYDEŁ PSZCZÓŁHOMOLOGIA ŻYŁEK SUBMARGINALNYCH PRZEDNICH SKRZYDEŁ PSZCZÓŁ (Hymenoptera: Apiformes) Tofilski A . Streszczenie Celem badań była charakterystyka miodu lipowego, pozyskiwanego w warunkach klimatyczno-pożytkowych naszego kraju. Charakterystyki tej dokonano na podstawie: oceny organoleptycznej (zapachu, smaku, barwy, konsystencji), analizy pyłkowej i parametrów fizykochemicznych (przewodno¶ć elektryczna wła¶ciwa, aktywno¶ć enzymu -amylazy, pH i wolne kwasy oraz zawarto¶ć: wody, cukrów, 5-hydroksymetylofurfuralu i proliny). Materiał do badań stanowiły 53 próbki miodu lipowego, pozyskane z różnych pasiek w latach 2007-2010. Miód lipowy charakteryzuje się silnym zapachem, zbliżonym do zapachu kwiatów lipy i słodkim smakiem, lekko piek±cym z często wyczuwalnym gorzkawym posmakiem. Procentowa zawarto¶ć pyłku Tilia oraz całkowita liczba ziaren pyłku w 10 g miodu (PG/10 g) była zgodna z danymi z literatury. Na przednich skrzydłach pszczół (Apiformes) znajdują się dwie lub trzy komórki submarginalne. W przypadku skrzydeł z dwoma komórkami submarginalnymi nie wiadomo czy żyłka oddzielająca te dwie komórki (zwana dalej żyłką problematyczną) jest homologiczna z pierwszą czy drugą żyłką submarginalną. Poznanie homologii tej żyłki jest ważne w przypadku odtwarzania filogenezy pszczół. Podjęto próbę określenia homologii problematycznej żyłki używając metod ilościowych. Współrzędne 14 połączeń żyłek przedniego skrzydła nałożono na siebie w celu określenia położenia żyłek oddzielających komórki submarginalne. Oczekiwano, że rozkład położenia problematycznej żyłki będzie podobny do połączonych rozkładów położenia pierwszej i drugiej żyłki submarginalnej. Wbrew oczekiwaniom okazało się, że problematyczna żyłka znajduje się często pomiędzy oczekiwanym położeniem pierwszej i drugiej żyłki submarginalnej. Rozkład położenia problematycznej żyłki był dwumodalny, co potwierdza wcześniejsze sugestie, że zarówno pierwsza jak i druga żyłka submarginalna może ulec zanikowi w czasie ewolucji. Uzyskane wyniki wskazują, że u pszczół istnieje wzór użyłkowania, który jest preferowany przez dobór naturalny. Podobny wzór użyłkowania może się pojawić w wyniku zaniku zarówno pierwszej jak i drugiej żyłki submarginalnej. Utrudnia to ustalenie homologii problematycznej żyłki. Słowa kluczowe: pszczoły, Apiformes, skrzydło, użyłkowanie, komórki submarginalne, homologia. Pełny text PDF Powrót do początku strony MATERIAŁY DO FAUNY PSZCZÓŁ POLSKI (HYMENOPTERA: APOIDEA: ANTHOPHILA). IV. Celary W., Wiśniowski B. Streszczenie W artykule przedstawiono nowe stanowiska 9 bardzo rzadkich gatunków pszczół długojęzyczkowych (Megachilidae i Apidae), znanych dotychczas w Polsce z pojedynczych lub bardzo nielicznych stanowisk: Heriades crenulatus Nylander, 1856; Megachile genalis Morawitz, 1880; Nomada atroscutellaris Strand, 1921; Nomada braunsiana Schmiedeknecht, 1882; Nomada conjugens Herrich-Schäffer, 1839; Nomada errans Lepeletier, 1841; Nomada guttulata Schenck, 1861; Nomada stigma Fabricius, 1804 i Nomada zonata Panzer, 1798. Dla każdego gatunku podano informacje o polskich stanowiskach wraz z ich współrzędnymi UTM, rozsiedleniu i bionomii. Słowa kluczowe: Hymenoptera, Apoidea, Megachilidae, Apidae, rozmieszczenie, bionomia, Polska. Pełny text PDF Powrót do początku strony PIERWSZE PRZYPADKI WYKRYCIA IZRAELSKIEGO WIRUSA OSTREGO PARALIŻU PSZCZÓŁ (IAPV) w Polsce i analiza FILOGENETYCZNA UZYSKANYCH IZOLATÓW Pohorecka K., Zdańska D., Bober A., Skubida M. Streszczenie Celem badań było potwierdzenie bądź wykluczenie obecności IAPV w próbkach pszczół pobranych z pasiek, w których odnotowano problem zwiększonej, a nawet masowej (do 100%) śmiertelności rodzin pszczelich oraz porównanie sekwencji polskich izolatów powyższego wirusa ze szczepami zagranicznymi. Badania przeprowadzono w latach 2009 i 2010. Przebadano 1500 próbek pszczół pobranych z 331 pasiek, z terenu całej Polski. Pojedyncza próbka składała się z 5 owadów, które homogenizowano w ciekłym azocie, po czym izolowano z nich całkowity RNA. Następnie przeprowadzano one-step RT-PCR (jednoetapową reakcję łańcuchową polimerazy z odwrotną transkrypcją). Do analiz wykorzystywano jedną parę specyficznych starterów. Specyficzność amplikonów została potwierdzona przez ich zsekwencjonowanie i porównanie z innymi izolatami IAPV dostępnymi w bazie danych GenBank (BLAST). Sekwencje IAPV wykryto w 0,27% badanych rodzin pszczelich (w 4 z 1500) i w 1,21% badanych pasiek (w 4 z 331). Polskie izolaty IAPV pochodziły z trzech województw: Śląskiego (IAPV- 86-POLAND-2009), Małopolskiego (IAPV-164-POLAND-2010, IAPV-520-POLAND-2010) i Zachodniopomorskiego (IAPV-244-POLAND-2010). Analiza filogenetyczna wykazała, iż wszystkie polskie sekwencje IAPV należą do jednej grupy i są najbardziej spokrewnione z izolatami amerykańskimi. Ze względu na bardzo niski odsetek rodzin, w których stwierdzono obecność IAPV można sądzić, że nie jest on obecnie istotnym czynnikiem w etiologii masowych upadków rodzin pszczelich w kraju. Słowa kluczowe: izraelski wirus ostrego paraliżu pszczół (IAPV), wykrycie, jednoetapowa reakcja łańcuchowa polimerazy z odwrotną transkrypcją (one-step RTPCR), Apis mellifera. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW RÓŻNYCH WARUNKÓW TERMICZNYCH PRZETRZYMYWANIA TRUTNI NA JAKOŚĆ NASIENIA I LICZBĘ PLEMNIKÓW PRZECHODZACYCH DO ZBIORNICZKÓW NASIENNYCH MATEK PSZCZELICH Bieńkowska M., Panasiuk B., Węgrzynowicz P., Gerula D. Streszczenie Badania prowadzono w latach 2009 i 2010 w pasiece Oddziału Pszczelnictwa IO w Puławach. Matki siostry Apis mellifera carnica w wieku 7 dni unasieniano dwukrotnie (2x4 μl) nasieniem pobranym od trutni w wieku rozrodczym (14-20 dni) przetrzymywanych przed inseminacją przez około 30 minut w różnych warunkach termicznych: 30 - 35°C uznanej za optymalną; powyżej 40°C - powodującą przegrzanie i 9-10°C - powodującą niedogrzanie. Z wykorzystaniem hemocytometru Bürkera określano liczbę plemników w nasieniu i w zbiorniczkach nasiennych matek a metodą fluorescencji oceniano żywotność plemników w świeżym ejakulacie trutni i w zbiorniczkach nasiennych matek. Średnia liczba plemników w 1 μl nasienia pobieranego od kilku trutni przekraczała 10 mln., i nie wpływał na to sposób przetrzymywania trutni ani lata badań. Wysoka temperatura przetrzymywania trutni przed unasienieniem wpływała istotnie na wzrost śmiertelności plemników przekraczającej 40%. Temperatura, w której przetrzymywano trutnie wpływała istotnie na ogólną liczbę plemników przechodzących do zbiorniczka nasiennego. Matki pszczele unasienione nasieniem trutni przetrzymywanych w optymalnej temperaturze (30-35°C) miały istotnie najwięcej plemników w zbiorniczkach nasiennych (ponad 7 mln). Wykazano również, że do zbiorniczków nasiennych matek przechodzą zarówno żywe jak i martwe plemniki, bez względu na warunki przetrzymywania trutni przed inseminacją. Udział martwych plemników w nasieniu w zbiorniczkach był zawsze niższy niż w świeżym nasieniu. Inna od optymalnej temperatura przetrzymywania trutni przed unasienieniem zwiększała udział martwych plemników w zbiorniczkach nasiennych matek pszczelich sztucznie unasienianych (17% u matek unasienianych nasieniem trutni niedogrzanych i ponad 21% nasieniem trutni przegrzanych). Słowa kluczowe: jakość nasienia, żywotność plemników, sztuczne unasienianie, wypełnienie zbiorniczków nasiennych, opróżnianie jajowodów, pszczoła miodna. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZANIKANIE POZOSTAŁOŚCI SULFONAMIDÓW W MIODZIE PO ich EKSPERYMENTALNYM PODANIU PSZCZOŁOM (Apis mellifera L.) Posyniak A., Błądek T., Jażdżewski K., Bober A., Mitrowska K., Żmudzki J., Pohorecka K. Streszczenie Pszczoły były traktowane eksperymentalnie Polisulfamidem® - weterynaryjnym produktem leczniczym, w skład którego jako substancje czynne wchodzi sulfatiazol, sulfacetamid i sulfametazyna. Próbki miodu były pobierane między 1 a 25 miesiącem od podania leku rodzinom pszczelim. Zawartość sulfonamidów w miodzie analizowano przy zastosowaniu procedury analitycznej wykorzystującej chromatografię cieczową w połączeniu z detektorem fluorescencyjnym. Granicę oznaczalności zastosowanej procedury określono na poziomie 10 μg/kg. Najwyższe stężenia sulfonamidów w miodzie zostały określone po upływie 1 miesiąca od podania produktu, po czym następowało powolne zanikanie powyższych substancji przez jeden rok. W próbkach pobranych po upływie 24 miesięcy od podania pszczołom Polisulfamidu®, nie stwierdzono występowania pozostałości sulfonamidów w stężeniach powyżej granicy oznaczalności zastosowanej metody. Słowa kluczowe: miód, sulfonamidy, pozostałości, zanikanie. Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej