Vol.54 No.2 2010 Spis treści Piotr Semkiw, Piotr Skubida - Ocena aspektów ekonomicznych polskiego pszczelarstwa 5 Beata Bąk, Jerzy Wilde, Maciej Siuda - Porównanie zdolności do oczyszczania komórek plastrów z uśmierconym czerwiem pięciu linii hodowlanych pszczoły miodnej 17 Adam Roman, Adriana Mirecka, Ewa Popiela - Wpływ wybranych dodatków pokarmowych na długość życia trutni w warunkach laboratoryjnych oraz możliwość pozyskania nasienia 25 Maria Josiane Sereia, Vagner de Alencar Arnaut de Toledo, Patrícia Faquinello, Fabiana Martins Costa-Maia, Satilla Emanoeli da Silva de Castro, Maria Claudia Colla Ruvolo-Takasusuki, Antonio Claudio Furlan - Długość życia pszczół afrykańskich karmionych różnymi suplementami białkowymi 37 Evgeniya N. Ivanova, Plamen Petrov, Maria Bouga, Nicholas G. Emmanouel, Rahsan Ivgin Tunca, Meral Kence - Zmienność genetyczna w populacjach pszczoły miodnej (Apis mellifera L.) w Bulgarii 51 Abdolreza Saffari, Peter G. Kevan, James Atkinson - Atrakcyjność smakowa i spożycie pyłku podawanego w formie pulpecików i jego substytutów oraz ich wpływ na wydajność rodzin pszczelich 63 Tadeusz Pawlikowski - Aktywność pszczół (Apoidea: Apiformes) odwiedzających kwiaty Tilia cordata Mill. i Tilia tomentosa Moench w środowisku miejskim 73 Anna Wróblewska, Zofia Warakomska, Magdalena Kamińska - Obraz pyłkowy pierzgi pszczelej Lubelszczyzny 81 Jerzy Szymula, Wojciech Skowronek, Małgorzata Bieńkowska - Przydatność różnych cech morfologicznych mierzonych metodą mikroskopową i komputerową w systematyce pszczoły miodnej 91 Elżbieta Weryszko-Chmielewska i Dagmara Sadowska - Fenologia kwitnienia i pylenia czterech gatunków lipy (Tilia L.) 99 Beata Panasiuk, Wojciech Skowronek, Małgorzata Bieńkowska, Dariusz Gerula, Paweł Węgrzynowicz - Wiek robotnic przejawiających zachowanie higieniczne w rodzinie pszczelej 109 Ocena aspektów ekonomicznych polskiego pszczelarstwa Piotr Semkiw, Piotr SkubidaOcena Streszczenie Celem badań była ocena sektora pszczelarskiego w Polsce. Badania przeprowadzono w latach 2008-2009 w Oddziale Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Puławach. Materiał do badań stanowiły dane pochodzące z różnych źródeł: Inspekcji Weterynaryjnej, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Polskiego Związku Pszczelarskiego, a także własnych opracowań i analiz autorów. Na koniec października 2009, było w Polsce 1 122 396 rodzin pszczelich. Najwięcej rodzin pszczelich znajdowało się w województwach: lubelskim, podkarpackim, warmińsko-mazurskim i małopolskim, a najmniej w podlaskim, opolskim i lubuskim. Średnie "napszczelenie" w kraju tj. liczba rodzin przypadających na km2 wynosiła 3,68. W kraju było 44 951 pszczelarzy. Większość z nich to osoby w wieku średnim i starsi. Pszczelarze, którzy przekroczyli 50 rok życia stanowili 60,7%. Młodsi w przedziale wiekowym 35-50 lat stanowili 29,5% ogółu, a najmłodsi poniżej 35 roku życia - jedynie 9,8%. W ostatnich latach w kraju zmniejszyła się łączna produkcja miodu, spowodowana m.in. regionalnie niekorzystnymi warunkami klimatyczno - pożytkowymi i licznymi przypadkami masowego ginięcia rodzin pszczelich w pasiekach. W 2008 roku produkcja miodu wyniosła ok. 18 tys. ton. W sezonie 2009 wyprodukowano w krajowych pasiekach najmniejszą ilość miodu w ostatnich latach. Szacowana produkcja to tylko 14 tys. ton. Stosunek cen do ponoszonych kosztów produkcji jest niekorzystny. Słabe wyniki ekonomiczne pasiek stanowią istotną barierę dla rozwoju pszczelarstwa w kraju. Słowa kluczowe: ekonomika, pszczelarstwo, stan sektora, Polska. Pełny text PDF Powrót do początku strony Porównanie zdolności do oczyszczania komórek plastrów z uśmierconym czerwiem pięciu linii hodowlanych pszczoły miodnej Beata Bąk, Jerzy Wilde, Maciej Siuda Streszczenie Doświadczenie przeprowadzono w celu porównania zdolności do oczyszczania komórek plastrów z martwego czerwiu pięciu linii hodowlanych pszczoły miodnej użytkowanych w Polsce: pszczoły kraińskie reprezentowane przez dwie linie hodowlane: Kortówka i Dobra, pszczoły kaukaskie linii Woźnica, pszczoły środkowoeuropejskie linii Augustowska oraz mieszańce dwóch podgatunków pszczół A. m. capensis x A. m. carnica krzyżowanych wypierająco trutniami A. m. carnica. Największą zdolność oczyszczania komórek pszczelich z zamarłego czerwiu wykazały pszczoły środkowoeuropejskie linii Augustowska oraz pszczoły kraińskie linii Dobra, które po 24 godzinach usuwały ok. 10% zamrożonego czerwiu z plastrów. Słowa kluczowe: pszczoła miodna, linie hodowlane, zachowanie higieniczne. Pełny text PDF Powrót do początku strony Wpływ wybranych dodatków pokarmowych na długość życia trutni w warunkach laboratoryjnych oraz możliwość pozyskania nasienia Adam Roman, Adriana Mirecka, Ewa Popiela Streszczenie Celem badań było określenie wpływu wybranych komponentów pokarmowych na długość okresu przetrzymywania trutni w warunkach laboratoryjnych oraz ich zdolności reprodukcyjne. Trutnie przetrzymywano w klateczkach wyposażonych w plasterek woszczyny, umieszczonych w cieplarce w temperaturze 33-35 °C. Pokarm w postaci syty (1:1) zadawany był bezpośrednio do komórek plastra za pomocą strzykawki lekarskiej z igłą. Utworzono siedem grup: I - 1,25g liofilizowanego mleczka pszczelego w 100g pokarmu, II - 2,5g liofilizowanego mleczka pszczelego w 100g pokarmu, III - (5g liofilizowanego mleczka pszczelego w 100g pokarmu, IV - 0,5g ekstraktu z grapefruita w 100g pokarmu, V - 10g pyłku kwiatowego w 100g pokarmu, VI - 20g pyłku kwiatowego w 100g pokarmu, VII - kontrolna - trutnie karmione sytą bez dodatku. Po 2, 4 i 6 dobach przetrzymywania wykonywano próbę możliwości wynicowania aparatu kopulacyjnego i pozyskania nasienia od trutni z grup I, II i VII (ocena w skali 0-4 pkt.). Najlepszą przeżywalnością charakteryzowały się trutnie z grupy I, w dobrej kondycji dożywały nawet do ósmej doby. W grupie tej średnia śmiertelność trutni po 6 dobach wynosiła 35,9%, a jakość wynicowania aparatu kopulacyjnego (średnia ocena 3,1 pkt. i możliwości pobrania nasienia (średnia ocena 2,4 pkt.) były najwyższe. Najlepsze wyniki pod względem tych cech uzyskano w czerwcu (średnio 3,7 pkt.), a najgorsze w sierpniu (średnio 2,3 pkt.) W grupie kontrolnej (VII) trutnie były w bardzo złej kondycji, po 2 dobach średnia śmiertelność wynosiła 34,5%, a po 4 dobach sięgała 98,5%. Wigor i żywotność trutni były najlepsze w czerwcu, a najgorsze w sierpniu. Pozostałe kompozycje dodatków do pokarmu dla trutni przetrzymywanych w warunkach laboratoryjnych nie wykazały pozytywnego działania. Słowa kluczowe: trutnie, przeżywalność, nasienie, aparat kopulacyjny, mleczko pszczele. Pełny text PDF Powrót do początku strony Długość życia pszczół afrykańskich karmionych różnymi suplementami białkowymi Maria Josiane Sereia, Vagner de Alencar Arnaut de Toledo, Patrícia Faquinello, Fabiana Martins Costa-Maia, Satilla Emanoeli da Silva de Castro, Maria Claudia Colla Ruvolo-Takasusuki, Antonio Claudio Furlan Streszczenie Celem badania była ocena wartości odżywczej suplementów białkowych i ich wpływu na długość życia pszczół afrykańskich, przetrzymywanych w klatkach eksperymentalnych. Przygotowano następujące suplementy: jedną mieszankę (olej palmowy, olej lniany, izolowane białko sojowe i drożdże piwne), dwa surowce wykorzystywane do produkcji oleju (len i palma), jeden pokarm bez dodatku suplementu (kontrola I), dwa z dodatkiem białka (izolowane białko sojowe i drożdże), jeden z dodatkiem tylko pyłku wielokwiatowego (kontrola II). Pszczoły robotnice pozyskano z dziesięciu zasklepionych plastrów z czerwiem, pobranych z rodzin pszczół afrykańskich, pochodzących od matek sióstr. Plastry, bezpośrednio po zabraniu z uli zostały umieszczone w perforowanych kopertach papierowych i pozostawione w inkubatorze w temperaturze 32-35 C i wilgotności 70% do wygryzienia. Nowo wygryzione robotnice (n=125) umieszczono w 21 klatkach (9 x 6 x 15 cm). Do każdej z opisanych klatek dostarczono wodę, kawałek wosku pszczelego, syrop cukrowy i wodę (1:1) oraz suplement. Suplementy w ilości ok. 3 g zostały dostarczone w pojemnikach z polietylenu. Pojemniki były wymieniane co trzy dni, a spożycie suplementów było rejestrowane. Analizowane cechy obejmowały: przeciętne skumulowane spożycie suplementów, test preferencji, wskaźnik śmiertelności i wzrost długowieczności pszczół. Spożycie suplementu wahało się od 4,18 g (suplement oleju lnianego) do 11,12 g (suplement składający się z oleju lnianego i palmowego), a mieszanina wielonienasyconych i nasyconych kwasów tłuszczowych stanowiła zbilansowany suplement o przyjemnych właściwościach sensorycznych, pobudzających konsumpcję przez pszczoły afrykańskie. Wyniki testu preferencji wahały się od 1,74 g (olej lniany) do 4,05 g (drożdże piwne). Wyniki te wskazują, że w warunkach naturalnych robotnice są w stanie odróżnić źródła pyłku kwiatowego od niepyłkowych źródeł pokarmu. Również w niewoli potrafią dokonać aktywnego rozróżnienia między źródłami suplementów, wybierając te o lepszym bilansie składników odżywczych. Porównując skumulowany wskaźnik śmiertelności wśród pszczół, którym podawano suplementy, przygotowane z jednego rodzaju oleju lub z ich mieszaniny, można wskazać korzystne efekty stosowania oleju lnianego w mieszaninie z olejem palmowym oraz wzrost wskaźnika śmiertelności, gdy oba były stosowane w suplementach w stanie czystym. U pszczół afrykańskich, którym podawano olej lniany, zanotowano najmniejszy wzrost długości życia, przy istotnej różnicy między tym olejem a innymi suplementami (P <0,05). Podsumowując, można stwierdzić, że mieszany suplement, izolowane białko sojowe i drożdże piwne były atrakcyjnymi źródłami, prawdopodobnie dzięki składowi chemicznemu bogatemu w nasycone i nienasycone kwasy tłuszczowe, niezbędne aminokwasy i witaminy z grupy B, które prawdopodobnie stymulowały wszystkie etapy żywienia: pobór pokarmu, trawienie i wykorzystanie składników pokarmowych. Wprowadzenie lub usunięcie izolowanego białka sojowego lub drożdży piwnych nie wpłynęło istotnie na wartość parametrów ocenianych dla wprowadzenia lub usunięcia oleju palmowego i oleju lnianego, a najlepsze wyniki osiągnięto, gdy obecne były oba, szczególnie w połączeniu z drożdżami piwnymi. Słowa kluczowe: pszczoła miodna, drożdże piwne, izolowane białko sojowe, olej lniany, olej palmowy, suplementacja. Pełny text PDF Powrót do początku strony Zmienność genetyczna w populacjach pszczoły miodnej (Apis mellifera L.) w Bulgarii Evgeniya N. Ivanova, Plamen Petrov, Maria Bouga, Nicholas G. Emmanouel, Rahsan Ivgin Tunca, Meral Kence Streszczenie W 9 różnych lokalizacjach Bułgarii badano zmienność genetyczną pszczół za pomocą 4 różnych układów enzymatycznych (MDH, ME, EST i ALP), odpowiadających 4 genetycznym loci, oraz analizy segmentów 16s rDNA, COI i ND5 mitochondrialnego DNA (mtDNA) za pomocą PCR- FLP. Analiza allozymów wykazała, że wszystkie loci są polimorficzne w prawie wszystkich badanych populacjach. Stwierdzono, że obserwowana heterozygotyczność waha się od 0,146 do 0,258, a odległość genetyczna wg Nei'a między populacjami waha się od 0,006 do 0,057. Bułgarskie pszczoły miodne są zgrupowane w trzech klastrach w dendrogramach utworzonych metodą najbliższego sąsiada i metodą średnich połączeń (UPGMA). Populacje Pomorie i Slivovik stanowią oddzielną grupę, natomiast wszystkie pozostałe populacje są sklasyfikowane razem. Analizy mtDNA nie wykazały istnienia zmienności w populacjach pszczoły miodnej w Bułgarii. Dokonano porównania wyników podobnych analiz pszczół miodnych z sąsiednich krajów, Grecji i Turcji. Wyniki wykazały, że populacje pszczół z Bułgarii i Grecji, uważane za należące do podgatunku A. m. macedonica, różnią się. Słowa kluczowe: pszczoła miodna, Apis mellifera, allozymy, mtDNA, zmienność genetyczna, Bułgaria. Pełny text PDF Powrót do początku strony Atrakcyjność smakowa i spożycie pyłku podawanego w formie pulpecików i jego substytutów oraz ich wpływ na wydajność rodzin pszczelich Abdolreza Saffari, Peter G. Kevan, James Atkinson Streszczenie Zdrowotność pszczół jest bardzo ważna, zarówno dla przemysłu pszczelarskiego, jak i dla całego rolnictwa. Jakość diety wpływa na zdrowie i siłę rodzin, szczególnie rodzin przygotowujących się do zimowli lub podczas wiosennego rozwoju. Dokonano oceny atrakcyjności smakowej czterech rodzajów pokarmu dla pszczół i ich wpływu na rodziny pszczele w trzech niezależnych eksperymentach żywieniowych, przeprowadzonych późną jesienią i wczesną wiosną w pasiekach eksperymentalnych i użytkowych w Ontario w Kanadzie. Rodzinom dostarczono pyłek w formie pulpecików, zebranego przez pszczoły, Bee-ProŽ, karmę TLS Bee, lub FeedbeeŽ ; rodziny kontrolne nie otrzymywały pokarmu uzupełniającego. W pierwszym eksperymencie, wykonanym późną jesienią 2003 użyto 21 wyrównanych rodzin eksperymentalnych, które otrzymywały FeedbeeŽ, pyłek lub Bee-ProŽ przez 33 dni. Spożycie pokarmu w przypadku FeedbeeŽ i pyłku było wyższe niż Bee-ProŽ. W drugim eksperymencie, który wykonano wczesną wiosną 2004 roku, a który trwał 30 dni, użyto 24 wyrównane rodziny eksperymentalne. Wówczas spożycie pokarmu w przypadku FeedbeeŽ i pyłku było również wyższe niż Bee-ProŽ. W badaniach tych dokonano również pomiaru powierzchni czerwiu krytego w rodzinach, wielkości populacji pszczół i produkcji miodu. Wyniki dla wszystkich trzech zmiennych były podobne w rodzinach gdzie zastosowano FeedbeeŽ i pyłek, i istotnie wyższe niż dla Bee-ProŽ i rodzin kontrolnych. W trzecim eksperymencie użyto 33 rodziny użytkowe (w 2 niezależnych pasiekach), którym przez 30 dni jesienią 2004 roku podawano FeedbeeŽ, Bee-ProŽ i TLS Bee. Wyniki pokazały, że spożycie FeedbeeŽ było wyższe niż dwóch pozostałych rodzajów pokarmu. We wszystkich trzech eksperymentach i dla wszystkich parametrów nie zaobserwowano istotnej różnicy między FeedbeeŽ i pyłkiem. Wyniki wskazują na korzystny wpływ pokarmu FeedbeeŽ na poprawę stanu i zdrowia rodzin pszczelich, jak również jej rozwoju i zdolności produkcyjnych w przypadku niedoboru lub braku pyłku naturalnego. Słowa kluczowe: pyłek, dieta zastępcza, pszczoły, konsumpcja, czerw, populacja, produkcja miodu. Pełny text PDF Powrót do początku strony Aktywność pszczół (Apoidea: Apiformes) odwiedzających kwiaty Tilia cordata Mill. i Tilia tomentosa Moench w środowisku miejskim Tadeusz Pawlikowski Streszczenie Badano aktywność zapylających zespołów pszczół na kwitnących lipach Tilia cordata i Tilia tomentosa w środowisku miejskim Torunia. Aktywność pszczół w odwiedzaniu kwiatów Tilia cordata i Tilia tomentosa była podobna w sezonie (2002 r.) z chłodniejszym okresem kwitnienia pierwszego gatunku i nieco cieplejszym okresem drugiego gatunku. W cieplejszym sezonie (2003 r.) o podobnych termicznie okresach kwitnienia, kwiaty Tilia tomentosa były dwa razy częściej odwiedzane niż kwiaty Tilia cordata. Stwierdzono większe właściwości trujące nektaru Tilia tomentosa dla trzmielowatych niż dla Apis mellifera. Trzmielowate truły się prawie dwukrotnie częściej w cieplejszym okresie kwitnienia niż w chłodniejszym okresie. Udział ten nie wzrastał jednak znacząco (z 5% do 8%) pomimo dziesięciokrotnego podwyższenia udziału ogółu trzmielowatych odwiedzających kwiaty w badanych sezonach z 2002 r. do 2003 r. Słowa kluczowe: Apiformes, pszczoły, Tilia cordata, Tilia tomentosa, aktywność zapylania. Pełny text PDF Powrót do początku strony Obraz pyłkowy pierzgi pszczelej Lubelszczyzny Anna Wróblewska, Zofia Warakomska, Magdalena Kamińska Streszczenie Prawidłowy rozwój rodziny pszczelej zależy od dostępności roślin nektarodajnych i pyłkodajnych w ciągu całego sezonu wegetacyjnego. W celu poznania źródeł pożytku pyłkowego na Lubelszczyźnie zebrano w ciągu 8 lat 121 próbek pierzgi. Pochodziła ona od pszczelarzy indywidualnych wytypowanych przez Wojewódzki Związek Pszczelarski w Lublinie oraz z pasiek Technikum Pszczelarskiego w Pszczelej Woli koło Lublina. Próbki zebrano z 17 powiatów w obrębie 4 regionów Lubelszczyzny. Były to: Kotlina Pobuża, Kotlina Sandomierska, Polesie Wołyńskie i Wyżyna Lubelska. Analizę pyłkową pierzgi oparto na wskazaniach Smaragdowej (1956) i Międzynarodowej Komisji Botaniki Pszczelarskiej IUSB (Louveaux et al., 1978). Pyłek nagromadzony w pierzdze pochodził głównie z roślin łąkowych, m.in. z Anthriscus i Rumex, z Trifolium spp. oraz uprawnych gatunków z rodziny Brassicaceae. Znaczny udział osiągnął także pyłek z Fagopyrum, z drzew owocowych, z chwastów z Papaver, Sinapis, Raphanus i Solidago. Drzewa i krzewy reprezentowane były przez ziarna pyłku Acer spp., Aesculus, Juglans, Frangula i Salix. Z roślin zielnych wyłącznie wiatropylnych notowano pyłek Artemisia, Carex, Chenopodium, Plantago, Secale i Zea. Warunki przyrodnicze Lubelszczyzny zapewniają pasiekom odpowiedni dopływ pożytku pyłkowego od wiosny do późnego lata. Słowa kluczowe: pierzga, analiza pyłkowa, Lubelszczyzna. Pełny text PDF Powrót do początku strony Przydatność różnych cech morfologicznych mierzonych metodą mikroskopową i komputerową w systematyce pszczoły miodnej Jerzy Szymula, Wojciech Skowronek, Małgorzata Bieńkowska Streszczenie Oceniano cechy morfologiczne w 289 próbach pszczół należących do trzech ras: środkowoeuropejskiej, kraińskiej i kaukaskiej. Technika mikroskopową pomierzono długość języczka, szerokość IV tergitu i indeks kubitalny, a analizą komputerową zmierzono 32 cechy na skrzydle pszczoły. Wyniki poddane analizie dyskryminacji pozwoliły na stwierdzenie, że obie porównywane techniki pomiarów w podobnym stopniu pozwalają na odróżnianie badanych ras pszczół. Spośród wszystkich badanych cech największą siłę dyskryminacyjną ma długość języczka mierzona techniką mikroskopową. Wszystkie pozostałe cechy wykazywały różne zdolności dyskryminacyjne, ale wszystkie wnosiły wkład w odróżnianie badanych grup. Wykonanie pomiarów morfologicznych techniką mikroskopową pochłania dwukrotnie więcej czasu niż przeprowadzenie ich z pomocą komputera. Słowa kluczowe: cechy morfologiczne, pomiary cech, metoda komputerowa, odróżnianie ras, Apis mellifera. Pełny text PDF Powrót do początku strony Fenologia kwitnienia i pylenia czterech gatunków lipy (Tilia L.) Elżbieta Weryszko-Chmielewska i Dagmara Sadowska Streszczenie Lipy należą do ważnych roślin pożytkowych dostarczających owadom nektaru i pyłku. Celem badań było ustalenie zależności między fazami kwitnienia czterech gatunków lipy, często spotykanych w nasadzeniach miejskich Lublina a dynamiką i obfitością występowania ziaren pyłku w powietrzu atmosferycznym. Badane gatunki to: Tilia cordata Mill., T. platyphyllos Scop., T. x europaea L., T. tomentosa Moench. Fenofazy związane z kwitnieniem badano w sezonie wegetacyjnym 2010 roku, a przebieg sezonów pyłkowych w latach 2005-2010. Do badań zawartości pyłku lipy w powietrzu zastosowano monitoring aerobiologiczny przeprowadzony metodą wolumetryczną. Wykazano, że w sezonie wegetacyjnym 2010 zakwitają kolejno Tilia platyphyllos, T. x europaea, T. cordata i T. tomentosa. Długość kwitnienia trzech pierwszych gatunków wyniosła 16 dni, a ostatniego z wymienionych 12 dni. Długość kwitnienia czterech wymienionych gatunków trwała łącznie 38 dni, co pokrywało się w dużym stopniu z długością sezonu pyłkowego. Z badań wynika, że wymienione gatunki dostarczają pożytku owadom przez okres około 6 tygodni. Maksymalne stężenie pyłku lipy w powietrzu przypadało na okres pełni kwitnienia T. x europaea i T. cordata (26.06). Zarejestrowane w powietrzu sumy roczne ziaren pyłku lipy znacznie się różniły w latach badań. W roku największej zawartości pyłku w powietrzu (2006) zanotowano 4 razy więcej ziaren niż w roku niewielkiej ich ilości w atmosferze (2005). W badanym okresie nie stwierdzono wyraźnej fenologicznej reakcji gatunków lipy na wzrost temperatury powietrza. Być może dalsze badania pozwolą na wykazanie określonych zależności. Słowa kluczowe: Tilia, fenologia kwitnienia, sezony pyłkowe, obfitość pylenia, monitoring pyłkowy, Lublin. Pełny text PDF Powrót do początku strony Wiek robotnic przejawiających zachowanie higieniczne w rodzinie pszczelej Beata Panasiuk, Wojciech Skowronek, Małgorzata Bieńkowska, Dariusz Gerula, Paweł Węgrzynowicz Streszczenie Rozpoznawanie i otwieranie komórek z chorym lub martwym czerwiem oraz usuwanie go z komórek plastra określane jest zachowaniem higienicznym. Jest ono mechanizmem hamującym rozprzestrzenianie się chorób lub pasożytów w rodzinie pszczelej. W 2006 roku obserwowano zachowanie robotnic w różnym wieku w stosunku do czerwiu zabitego przez mrożenie. Obserwacje prowadzono w jedno-ramkowym ulu obserwacyjnym ze szklanymi ścianami. Młode robotnice pochodzące od matki rasy kraińskiej linii GR1 tuż po wygryzieniu z komórek znakowano różnokształtnymi opalitkami i dodawano do rodziny doświadczalnej. W oczyszczaniu komórek brały udział robotnice w różnym wieku, jednak największe zaangażowanie przejawiały pszczoły w drugim tygodniu życia. W identyfikacji komórki z martwą przedpoczwarką najliczniej brały udział robotnice z grup, które w dniu rozpoczęcia obserwacji były w wieku 6 i 16 dni (odpowiednio 35 i 31%), natomiast mniej licznie pszczoły jedno- i jedenastodniowe (15 i 19,5%). Z wyjątkiem pszczół sześciodniowych, które przeważały, udział pozostałych grup w odkrywaniu komórek był zbliżony, natomiast w oczyszczaniu wnętrza komórek dominowały robotnice dwu najmłodszych grup: 1-no dniowe (26%) oraz 6-cio dniowe (31%). Połowa z pośród pszczół sześciodniowych wykazywały ścisłą specjalizację wykonując tylko wybrane czynności, natomiast pozostałe uczestniczyły w różnych pracach. Dwie czynności: odkrywanie i oczyszczanie wnętrza komórek wykonywało 50% obserwowanych pszczół, wśród których ponad połowa (ale 30% całej grupy pszczół) było zaangażowanych również w identyfikację komórki. Słowa kluczowe: zachowanie higieniczne, czerw mrożony, wiek robotnic. Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej