Vol.52 No.2 2008 Spis treści Ayoub Zahra, Mahmoud Talal - Wpływ dodatku pyłku i witamin na rozwój gruczołów gardzielowych oraz powierzchnię czerwiu u pszczoły miodnej 5 Denisow Bożena - Kwitnienie i wydajność pyłkowa kilku ozdobnych bylin z rodziny Brassicaceae 13 Bieńkowska Małgorzata, Paweł Węgrzynowicz, Beata Panasiuk, Dariusz Gerula, Krzysztof Loc - Wpływ wieku matek i dawki nasienia na jakość matek sztucznie unasienianych przetrzymywanych w rodzinie pszczelej w klateczkach z około 25 pszczołami 23 Bąk Jolanta - Pszczoły (Hymenoptera: Apiformes) wybranych zbiorowisk roślinnych Świętokrzyskiego Parku Narodowego 35 Piotr Semkiw, Wojciech Skowronek, Dariusz Teper, Piotr Skubida - Zmiany zachodzące w miodzie podczas dojrzewania w kontrolowanych warunkach na podstawie udziału pyłku przewodniego i przewodności elektrycznej właściwej 45 Beata Panasiuk, Wojciech Skowronek, Małgorzata Bieńkowska - Wpływ genotypu rodzin pszczelich i sposobu zabijania czerwiu na szybkość oczyszczania komórek 55 Tadeusz Pawlikowski, Tadeusz Barczak, Janina Benewicz - Pszczoły (Hymenoptera: Apiformes) obszarów rolniczych w krajobrazie dolinnym dolnej Wisły 67 Bożena Denisow - Cechy ekologiczne kwiatów i pożytek pyłkowy Symphytum officinale L. 81 Michał Rybak - Wpływ pozyskiwania jadu metodą zespolonej stymulacji elektrycznej i dwiękowej na produkcję miodu w rodzinach pszczelich 91 Grażyna Topolska, Anna Gajda, Aleksandra Hartwig - Straty rodzin pszczelich w Polsce podczas zimy 2007-2008 95 Krystyna Pohorecka, Andrzej Bober - Występowanie spor Paenibacillus larvae w próbkach miodu pochodzących z krajowych pasieke 105 WPŁYW DODATKU PYŁKU I WITAMIN NA ROZWÓJ GRUCZOŁÓW GARDZIELOWYCH ORAZ POWIERZCHNIĘ CZERWIU U PSZCZOŁY MIODNEJ Zahra A., Talal M. Streszczenie Eksperyment dotyczył dodatków pyłku i witamin w diecie rodzin pszczelich (Apis mellifera L.) w porach suszy w latach 2001 i 2002 w północnym Iraku. Zbadano wpływ pięciu różnych diet na rozwój gruczołu gardzielowego 8-dniowych robotnic oraz na powierchnię czerwiu w gniazdach. Wyniki badań wykazały, że w roku 2001 pszczoły karmione dietą z dodatkiem witaminy C wykazywały poszerzone gronka gruczołów gardzielowych w porównaniu do pszczół karmionych pozostałymi dietami. W badaniach z roku 2001 diety te zawierały mieszankę multiwitaminową, mąkę sojową i odtłuszczone mleko. Pszczoły karmione mieszanką witaminy C i mąki sojowej oraz pszczoły otrzymujące mieszankę witaminy C z odtłuszczonym mlekiem również charakteryzowały się poszerzonymi gronkami gruczołów gardzielowych w porównaniu do pszczół karmionych pozostałymi dietami w roku 2002. Z kolei, u pszczół karmionych mieszanką multiwitaminową i witaminą C, główne kanaliki gruczołów gardzielowych były dłuższe niż u pszczół karmionych dietami z pozostałymi dodatkami w roku 2001. W badaniach z roku 2002 nie obserwowano żadnych znaczących zmian w długości głównych kanalików u pszczół karmionych wzbogacanymi dietami. Rodziny karmione dietami z dodatkiem witaminy C, mąki sojowej i mieszanki multiwitaminowej charakteryzowały się większą powierzchnią czerwiu notowaną latem 2001. Rodziny karmione dietami z dodatkiem mieszanki witaminy C i mąki sojowej oraz mieszanki witaminy C z odtłuszczonym mlekiem wykazywały znaczący wzrost w powierchni czerwiu pszczelego w roku 2002. Można zatem uznać, że mieszanka witaminy C i mąki sojowej jest najlepszym suplementem diety w czasie okresów suszy. Słowa kluczowe: suplementy diety, gruczoł gardzielowy, czerw, pszczoła miodna. Pełny text PDF Powrót do początku strony KWITNIENIE I WYDAJNOŚĆ PYŁKOWA KILKU OZDOBNYCH BYLIN Z RODZINY BRASSICACEAE Denisow B. Streszczenie Obserwacje biologii kwitnienia oraz ocenę procesu pylenia prowadzono w latach 2002-2004 na terenie Ogrodu Botanicznego UMCS w Lublinie. Do badań wytypowano kobiercowe gatunki z rodziny Brassicaceae: Arabis caucasica Wild. ex Schltdl., Arabis procurrens Waldst. et Kit, Aubrieta x hybrida Bergm ('Gloriosa' i 'Blue Emperor'), Iberis sempervirens L., Alyssum saxatile L. (syn. Aurine saxatilis (L.) Desf.). Posługiwano się powszechnie stosowanymi w botanice pszczelarskiej metodami Jabłońskiego i Szklanowskiej (1997) oraz Warakomskiej (1972) w modyfikacji Szklanowskiej (1995). Kwitnienie badanych gatunków i odmian ozdobnych bylin przypadało w okresie od drugiej dekady kwietnia do pierwszych dni czerwca. Ich kwiaty otwierały się głównie we wczesnych godzinach porannych, przeciętnie około 50% kwiatów Arabis rozwijało się do 8.00 h czasu letniego (GMT + 2 h), a ponad 85% kwiatów odmian Aubrieta x hybrida rozkwitało przed 11.00 h. Do najobficiej kwitnących zakwalifikowano Alyssum saxatile, Arabis procurrens i Iberis sempervirens, które w lata obfitego kwitnienia wytwarzały średnio powyżej 60 tys. kwiatów na 10 m2. Wszystkie badane gatunki i odmiany na znacznie niższe od przeciętnych temperatury powietrza w okresie zimowym i wczesnowiosennym reagowały istotnym spadkiem liczby wytworzonych kwiatów na jednostce powierzchni. Pręciki w kwiatach Iberis sempervirens dostarczały przeciętnie 1,16 mg pyłku ze 100 pylników, największe Aubrieta x hybrida 'Blue Emperor' 6,68 mg ze 100 pylników. Zbliżone wielkością główki pręcikowe w kwiatach Arabis procurrens i A. caucasica, ze względu na wyraźnie różny procentowy udział pyłku, dostarczały przeciętnie odpowiednio 1,16 mg i 2,97 mg pyłku ze 100 pręcików. Przeciętna wydajność pyłkowa wynosi od 2,72 g (Arabis procurrens) do 8,86 g (Aubrieta x hybrida 'Blue Emperor') z 10 m 2. Słowa kluczowe: kwitnienie, wydajność pyłkowa, Brassicaceae. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW WIEKU MATEK I DAWKI NASIENIA NA JAKOŚĆ MATEK SZTUCZNIE UNASIENIANYCH PRZETRZYMYWANYCH W RODZINIE PSZCZELEJ W KLATECZKACH Z OKOŁO 25 PSZCZOŁAMI Bieńkowska M., Węgrzynowicz P., Panasiuk B., GerulaD., Loc K. Streszczenie Celem badań było określenie wpływu wieku matek i dawki nasienia na wypełnienie zbiorniczków nasiennych i stan jajowodów w warunkach prowadzenia masowego sztucznego unasieniania. Badania prowadzono w 2006 i 2007 roku, w pasiece hodowlanej Oddziału Pszczelnictwa w Puławach. Łącznie unasieniono 1027 matek pszczelich linii "Marynka" w wieku 5, 7 i 10 dni, różnymi dawkami nasienia 6, 8 i 10 mm3, pobieranego od trutni rasy kaukaskiej. Matki do czasu unasienienia przetrzymywano w laboratorium w temperaturze pokojowej, w dwukomorowych klateczkach transportowych wraz z pszczołami. Po unasienieniu, matki w klateczkach z 25 pszczołami przetrzymywano przez 48 godzin w osieroconych rodzinach pszczelich. Następnie matki zabijano i preparowano w celu określenia stanu jajowodów i liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych. W przedstawionych badaniach, spośród matek unasienianych w wieku 5, 7 i 10 dni odpowiednio 72, 82 i 86% opróżniło jajowody. Istotnie najwięcej matek (24%) nie opróżniło jajowodów po unasienieniu w wieku 5 dni. (Tab. 1). Procent martwych matek po 48 godzinach od inseminacji wynosił od 2,3 do 3,8%. W naszych badaniach średnia liczba plemników w zbiorniczkach nasiennych matek, które opróżniły jajowody, wynosiła 3.199 mln plemników. Istotnie najlepiej wypełnione zbiorniczki nasienne miały matki 5-dniowe (średnio 3.379 mln plemników), natomiast mniej plemników było w zbiorniczkach matek starszych - 7 i 10 dniowych bez względu na dawkę nasienia (Tab. 3). Wraz ze wzrostem dawki nasienia zwiększała się średnia liczba plemników w zbiorniczkach nasiennych matek w każdym wieku, co jest zgodne z wynikami badań Woyke (1960). W obu latach istotnie najwięcej plemników znajdowało się w zbiorniczkach nasiennych matek najmłodszych (5-dniowych) unasienianych 10 ml nasienia (Tab. 4). W omawianych badaniach matki miały w zbiorniczkach nasiennych od około 0,500 do około 7.900 mln. plemników podobnie jak w badaniach Woyke (1958, 1960) od 0,693 do 7,915 mln., a więc rozpiętość była bardzo duża (Tab. 3 i 4). W obu latach, modalna tj największa grupa matek miała w zbiorniczkach od 3.000 do 4.500 mln. plemników (Tab. 5). Według Woyke (1958, 1960) matki, które w warunkach naturalnych nie unasieniały się ponownie, a rozpoczęły czerwienie, miały w zbiorniczkach nasiennych więcej niż 3 mln. plemników. W naszych badaniach procent takich matek wynosił od 44,2 do 70,5%. Wynika z tego, że rozkład procentowy matek w zależności od wypełnienia zbiorniczków nasiennych jest mniej korzystny, niż u matek naturalnie unasienionych (Woyke 1960). Biorąc jednak pod uwagę odejście w technologii produkcji matek od zapewnienia im optymalnych warunków po sztucznym unasienieniu, wynik ten nie jest najgorszy. Należy przypuszczać, iż spośród matek unasienionych w wieku 5 dni i dostarczonych pszczelarzom około 25% padnie. Nie należy, więc takich matek sprzedawać. Słowa kluczowe: wiek matek pszczelich, dawka nasienia, inseminacja, wypełenie zbiorniczków nasiennych, opróżnianie jajowodów. Pełny text PDF Powrót do początku strony PSZCZOŁY (Hymenoptera: Apiformes) WYBRANYCH ZBIOROWISK ROŚLINNYCH ŚWIĘTOKRZYSKIEGO PARKU NARODOWEGO Bąk J. Streszczenie Praca przedstawia informacje na temat składu gatunkowego i struktury zgrupowań pszczół stwierdzonych na 12 powierzchniach badawczych: w naturalnych (ZN), półnaturalnych (ZP), segetalnych (ZS) i ruderalnych (ZR) zbiorowiskach roślinnych Świętokrzyskiego Parku Narodowego (Tab. 1, Ryc. 1). Materiał zbierano wykorzystując metodę pułapek Moerick'ego i metodę pasów, w latach 2001-2002, a następnie zebrane owady charakteryzowano za pomocą wskaźników: liczby gatunków (S), liczby osobników (N), dominacji (D), ogólnego zróżnicowania gatunkowego (H') i równomierności rozkładu (J').Na trenie badań odnotowano 367 osobników, należących do 81 gatunków i 6 rodzin (Tab. 2), nie uwzględniając rodziny Apidae. Wykazano 20 gatunków nie podawanych dotychczas z terenu Świętokrzyskiego Parku Narodowego W wybranych zbiorowiskach roślinnych liczebnie dominowali przedstawiciele rodziny Andrenidae (32.4%) i Halictidae (30.5%) (Tab. 3). Udział poszczególnych gatunków (D) w zebranym materiale wahał się w granicach 0.2%-6.1%. Jedynym dominantem na terenie badań był Evylaeus calceatus (Scop.). Wśród gatunków licznie występowały: Hylaeus communis Nyl., Andrena flavipes Panz., Andrena haemorrhoa (Fabr.), Panurgus calcaratus (Scop.), Evylaeus calceatus (Scop.), Macropis europaea Warn., Macropis fulvipes (Fabr.) i Dasypoda hirtipes (Harr.). Stosunek liczby gatunków w środowiskach ZN:ZP:ZS:ZR kształtował się jak 44:57:33:23, co można uprościć do 4:6:3:2. Liczba gatunków zmniejsza się więc w miarę stopnia antropogenizacji środowiska. Ogólne zróżnicowanie gatunkowe, wyrażone współczynnikiem Shannona-Weavera wahało się w granicach 2.85-4.81, przy czym najbardziej zrównoważoną strukturę wykazywały zgrupowania pszczół w środowisku półnaturalnym i naturalnym. Również w tych zbiorowiskach wskaźnik równocenności osiągnął najwyższe wartości (0.98), co świadczy o równomiernym rozkładzie liczebności gatunków (Tab. 4). Słowa kluczowe: pszczoły, Apiformes, struktura zgrupowań, zbiorowiska roślinne, Świętokrzyski Park Narodowy. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZMIANY ZACHODZĄCE W MIODZIE PODCZAS DOJRZEWANIA W KONTROLOWANYCH WARUNKACH NA PODSTAWIE UDZIAŁU PYŁKU PRZEWODNIEGO I PRZEWODNOŚCI ELEKTRYCZNEJ WŁAŚCIWEJ Semkiw P., Skowronek W., Teper D., Skubida P. Streszczenie Celem badań było określenie wpływu dojrzewania miodu w kontrolowanych warunkach na wybrane parametry jakościowe - udział pyłku przewodniego i przewodność elektryczną właściwą. Materiał do badań stanowiły próbki miodów odmianowych pozyskanych z różnych pasiek. W trakcie 3 lat trwania doświadczenia pozyskano do badań 79 próbek miodów niedojrzałych, które poddano odwadnianiu w przygotowanej do tego celu komorze oraz 74 próbki miodów z tych samych pasiek, a dojrzewających w ulach. Analizy palinologiczne wykazały, że średnia zawartość pyłku przewodniego w miodach pozyskanych przed osiągnięciem jego dojrzałości wynosiła 63,8%. W miodzie pozostawionym w ulu do osiągnięcia pełnej dojrzałości, udział pyłku przewodniego spadał średnio do 46,4%. Średnie różnice w wartościach przewodności elektrycznej pomiędzy odmianami miodu odwadnianego i pozyskanego w sposób konwencjonalny nie przekraczały najczęściej 0,5 10-4 S ˇ cm-1. Słowa kluczowe: miód, dojrzewanie, pyłek przewodni, analiza pyłkowa miodu, przewodność elektryczna właściwa miodu. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW GENOTYPU RODZIN PSZCZELICH I SPOSOBU ZABIJANIA CZERWIU NA SZYBKOŚĆ OCZYSZCZANIA KOMÓREK Panasiuk B., Skowronek W., Bieńkowska M. Streszczenie Badania prowadzono w rodzinach pszczelich rasy kraińskiej należących do dwu populacji o odmiennej wrodzonej zdolności wykrywania chorego lub martwego czerwiu: car GR1 o silnie rozwiniętym zachowaniu higienicznym oraz car Zosia charakteryzującej się słabiej rozwiniętym zachowaniem higienicznym. W latach 2004 i 2005 oceniano w rodzinach pszczelich obu grup szybkość usuwania z komórek przedpoczwarek zabitych przez mrożenie, sztuczne zakażanie sporami Ascosphaera apis i przekłuwanie igłą entomologiczną. Stwierdzono istotne różnice w szybkości usuwania martwego czerwiu w obu grupach badanych rodzin pszczelich. Pszczoły o silnie rozwiniętym zachowaniu higienicznym wyczyściły w ciągu pierwszej doby ponad połowę komórek z czerwiem uszkodzonym różnymi sposobami, podczas gdy niehigieniczne niecałe 40%, a do końca drugiej doby odpowiednio 70,6% oraz 58,5% komórek. Cały poddany czerw, pszczoły usunęły odpowiednio w ciągu 204 oraz 250 godzin. Pszczoły obydwu populacji najszybciej wykrywały i usuwały czerw zabijany przez przekłuwanie igłą, a wolniej i w podobnym tempie czerw zabijany przez mrożenie i sztuczne zakażanie sporami grzyba. Największe różnice w dynamice usuwania martwego czerwiu zaobserwowano w ciągu pierwszej doby po wstawieniu plasterków doświadczalnych z martwym czerwiem do rodzin doświadczalnych. W ciągu pierwszych 12 godzin pszczoły wyczyściły prawie 73% komórek z czerwiem zabitym przez przekłuwanie igłą, 30,6% z czerwiem zakażonym sporami A. apis i niecałe 11% z czerwiem mrożonym, a do końca pierwszej doby odpowiednio 92,8%, 45,1% oraz 23,2%. Wszystkie komórki z czerwiem zabitym igłą entomologiczną pszczoły obu badanych populacji oczyściły w ciągu 72 godzin, sztucznie zakażany sporami A. apis po upływie 204 godzin, a zabijany przez mrożenie po 250 godzinach. Metoda zabijania czerwiu przez mrożenie, powinna być wykorzystywana w pracach selekcyjnych gdyż lepiej obrazuje różnice między populacjami o różnym zachowaniu higienicznym oraz ze względu na łatwość wykonania pomiaru. Słowa kluczowe: zachowania higieniczne, uwarunkowania genetyczne, mrożenie, sztuczne zakażanie, przekłuwanie czerwiu, szybkość oczyszczania. Pełny text PDF Powrót do początku strony PSZCZOŁY (HYMENOPTERA: Apiformes) OBSZARÓW ROLNICZYCH W KRAJOBRAZIE DOLINNYM DOLNEJ WISŁY Pawlikowski T., Barczak T., Bennewicz J. Streszczenie W trakcie dwusezonowych badań w dolinie dolnej Wisły między Toruniem a Chełmnem wykazano 144 gatunki, czyli około 33% ogółu gatunków stwierdzonych w Polsce, a równocześnie 58% stanu gatunków odnotowanych w regionie kujawsko-pomorskim. Na sześciu stanowiskach wykazywano od 35 do 88 gatunków pszczół. Istotnym czynnikiem kształtującym różnorodność zespołów pszczół w środowiskach marginalnych obszarów rolniczych doliny dolnej Wisły był proces siedliskowego różnicowania ich roślinności pokarmowej, zarazem pozostający pod wpływem gradientu kseryzacji. Wykazano wprost proporcjonalną zależność różnorodności zespołów pszczół od ogólnej różnorodności siedlisk marginalnych na obszarach rolniczych. Analiza dominacyjno-gatunkowa (indeks Renkonena) opisywała strukturę na dwa razy większym (=dokładniejszym) poziomie podobieństwa niż metoda gatunkowa (indeks Marczewskiego-Steinhausa). Słowa kluczowe: Apiformes, zespoły pszczół, obszary rolnicze, krajobraz dolinny, dolna Wisła. Pełny text PDF Powrót do początku strony CECHY EKOLOGICZNE KWIATÓW I POŻYTEK PYŁKOWY Symphytum officinale L. Denisow B. Streszczenie Obserwacje i pomiary prowadzono w latach 2006-2007 w Lublinie, w dzielnicy Sławin (51°18'N and 21°32'E). Korona Symphytum officinale L. jest pokryta włoskami mechanicznymi oraz nielicznymi włoskami o charakterze wydzielniczym. Osklepki gęsto pokryte są jednokomórkowymi włoskami zawierającymi substancje o charakterze lipidów, które zgromadzone są w szczytowej części komórek. Kwiatostany Symphytum officinale zawierają przeciętnie 14,65 kwiatów, z których jednocześnie kwitnie 2 - 7. Przeciętna masa pyłku wytwarzanego w 100 pylnikach wynosi 9,87 mg, co stanowi 27,15% suchej masy pylników. Jeden kwiatostan dostarcza średnio 9,26 mg pyłku. Oszacowana wydajność pyłkowa Symphytum officinale w środowisku naturalnym, w poszczególnych fazach kwitnienia, wynosi 0,17 kg z 1 ha w początkowej fazie od 6,50 do 17,64 kg z 1 ha w okresie pełni kwitnienia oraz 2,95 kg w końcowej fazie. Głównymi zapylaczami kwiatów są różne gatunki z rodzaju Bombus, które wykorzystują zarówno nektar jak i pyłek. Atraktantem w kwiatach poza węglowodanami i białkami są również lipidy. Symphytum officinale można uznać za uzupełniające źródło pożytku dla pszczoły miodnej. Słowa kluczowe: kwitnienie, morfologia kwiatów, wydajność pyłkowa, Symphytum officinale. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW POZYSKIWANIA JADU METODĄ ZESPOLONEJ STYMULACJI ELEKTRYCZNEJ I DŹWIĘKOWEJ NA PRODUKCJĘ MIODU W RODZINACH PSZCZELICH Rybak M. Streszczenie W latach 2002, 2003 i 2005 w pasiekach Oddziału Pszczelnictwa badano wpływ pozyskiwania jadu metodą zespolonej stymulacji elektrycznej i dźwiękowej na produkcyjność rodzin pszczelich. Porównywano produkcję miodu w rodzinach, w których pozyskiwano jad oraz w rodzinach kontrolnych. W każdej z grup było po 10 rodzin pszczelich osadzonych w ulach korpusowych. Pozyskiwanie jadu odbywało się trzykrotnie w ciągu sezonu pszczelarskiego w terminach: około 15 czerwca, 30 czerwca i 15 lipca. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że średnia produkcja miodu, jaką uzyskano z jednej rodziny pszczelej, w której pozyskiwano jad metodą zespolonej stymulacji elektrycznej i dźwiękowej nie różniła się w sposób istotny od produkcji miodu w rodzinach kontrolnych. Słowa kluczowe: jad pszczeli, elektrostymulacja, stymulacja dźwiękowa, produkcja miodu. Pełny text PDF Powrót do początku strony STRATY RODZIN PSZCZELICH W POLSCE PODCZAS ZIMY 2007-2008 Topolska G., Gajda A., Hartwig A. Streszczenie Zimą 2007/2008 roku pszczelarze w wielu rejonach Polski notowali duże straty rodzin pszczelich. Celem pracy było zbadanie skali zjawiska i wskazanie możliwych przyczyn. Przeanalizowano 431 wypełnionych przez pszczelarzy kwestionariuszy ankietowych z pytaniami dotyczącymi liczby rodzin pszczelich przygotowanych do zimy jesienią 2006 i 2007 roku oraz liczby rodzin, które przeżyły zimę 2006/2007 oraz 2007/2008. Badanie objęło około 1% pszczelarzy oraz 3% rodzin pszczelich w Polsce. Przebadano 448 próbek martwych pszczół oraz 15 próbek czerwiu, pochodzących z zamarłych lub prawie zamarłych rodzin. Materiał nadesłało 104 pszczelarzy, w okresie od października 2007 do kwietnia 2008 r. W próbkach badano głównie obecność Varroa destructor, Nosema spp., pszczół ze zdeformowanymi skrzydłami, wirusa ostrego paraliżu pszczół (ABPV), wirusa choroby czarnych mateczników (BQCV), wirusa chronicznego paraliżu pszczół (CBPV) oraz wirusa choroby woreczkowej czerwiu (SBV). Zebrane dane wskazują, że strata rodzin pszczelich w Polsce zimą 2007/2008 (15,9%) była istotnie większa niż zimą 2006/2007 (9,9%). Procentowo najwięcej pszczelarzy, którzy utracili przynajmniej 30% rodzin było wśród właścicieli 21-50 rodzin (22,9%). Wydaje się, że problem ginięcia rodzin był bardziej nasilony w województwach, gdzie ilość chłodnych dni w ciągu zimy (Tmax < 0°C) jest mniejsza (10-20), tj. w Zachodniopomorskiem i Wielkopolskiem, niż tam, gdzie takich dni jest więcej, np. w Warmińsko-Mazurskiem, Kujawsko-Pomorskiem, czy Pomorskiem. Badanie próbek wykazało, że w 55% pasiek wystąpił "problem z warrozą" (stwierdzono silne porażenie roztoczami V. destructor, obecność pszczół o zdeformowanych skrzydłach, zakażenie ABPV). W 32% pasiek wykryto silne zakażenie Nosema spp. Nie byliśmy w stanie wskazać prawdopodobnej przyczyny zamarcia rodzin w około jednej trzeciej pasiek, z których pochodziły próbki. Słowa kluczowe: straty rodzin pszczelich, zima 2007/2008, Polska, ankieta, martwe pszczoły. Pełny text PDF Powrót do początku strony WYSTĘPOWANIE SPOR PAENIBACILLUS LARVAE W PRÓBKACH MIODU POCHODZĄCYCH Z KRAJOWYCH PASIEK Pohorecka K., Bober A. Streszczenie Zgnilec amerykański pszczół (hystolysis infectiosa perinciosa larvae) jest zakaźną i wysoce zaraźliwą chorobą czerwia pszczoły miodnej (Apis mellifera) i innych gatunków z rodzaju Apis. Rozpoznanie zgnilca amerykańskiego w pasiekach powinno być potwierdzone badaniami laboratoryjnymi, polegającymi na stwierdzeniu obecności bakterii Paenibacillus larvae w chorym czerwiu. Badanie miodu (zapasów pokarmu) w kierunku obecności Paenibacillus larvae pozwala na wykrycie zakażenia rodzin pszczelich bakteriami jeszcze przed rozwojem choroby, któremu towarzyszy wystąpienie objawów klinicznych. Badania te mogą być podstawą epizootycznej oceny występowania bakterii zgnilca amerykańskiego w rodzinach pszczelich i umożliwiają pszczelarzom wykonanie odpowiednio wcześniej zabiegów profilaktycznych, ograniczających rozprzestrzenianie się bakterii i rozwój choroby. Celem badań wykonanych w roku 2005 i 2007, była wstępna ocena występowania bakterii Paenibacillus larvae w pasiekach na podstawie badania prób miodu. W roku 2005 do badań pobrano próbki miodu bezpośrednio z rodzin pszczelich, ze 142 pasiek zlokalizowanych na terenie województwa śląskiego. W roku 2007 do badań pobrano próbki, z miodu znajdującego się w handlu. Miód ten pochodził z pasiek zlokalizowanych na terenie 12 województw: dolnośląskiego, mazowieckiego, warmińsko-mazurskiego, świętokrzyskiego, opolskiego, wielkopolskiego, małopolskiego, pomorskiego, lubuskiego, podlaskie, lubelskiego i kujawsko-pomorskiego. Łącznie przebadano 242 próbki miodu. Badania mikrobiologiczne przeprowadzono metodą hodowlaną i mikroskopową. Średnia liczba kolonii wyhodowanych na płytkach była podstawą do określenia stopnia zakażenia rodziny. Na 142 próbki przebadane w roku 2005, obecność bakterie Paenibacillus larvae wykryto w 34 próbkach, co stanowiło 23 % ogólnej ich liczby. Taki sam procent zakażonych prób wykryto w roku 2007 (na 100 prób - 23 próby były pozytywne). Poziom zakażenia poszczególnych próbek był bardzo zróżnicowany i mieścił się w zakresie od 10 do powyżej 1000 bakterii w 1 gramie miodu. W roku 2005 spośród 33 zakażonych prób miodu w około 70% prób stwierdzono niskie zakażenie sporami P. larvae, a w 30% zakażenie wysokie. W roku 2007 zakażenie na niskim poziomie stwierdzono w 80% prób pozytywnych. Przy porównaniu zależności miedzy odmianą miodu, a poziomem zakażenia okazało się, że najwięcej bakterii zawierały miody wrzosowe i gryczane, co jest zgodne z przebiegiem rozwoju choroby w ciągu sezonu. Uzyskane wyniki świadczą o istotnym rozprzestrzenieniu bakterii Paenibacillus larvae w pasiekach, a tym samym wskazują na ryzyko rozwoju zgnilca amerykańskiego w ich obrębie bądź w obrębie sąsiadujących pasiek. Uzyskane wyniki wskazują jednocześnie na konieczność podjęcia w kraju systematycznych badań monitoringowych w celu poprawy obecnej sytuacji i zmniejszenia ryzyka rozwoju tej choroby, bez konieczności likwidacji rodzin. Słowa kluczowe: zgnilec amerykański, Paenibacillus larvae, spory, diagnostyka, próbki miodu. Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej