Vol.51 No.2 2007 Spis treści Dariusz Gerula - Obserwacje powstawania uszkodzeń ciała matek pszczelich sztucznie unasienionych, w kolejnych etapach wychowu oraz w trakcie poddawania ich do rodzin 5 Dharam Pal Abrol - Zachowanie pszczół miodnych zbieraczek Apis mellifera L. i Apis cerana F. pod wpływem energetyki produkcji nektaru przez różne odmiany kapusty polnej Brassica campestris var. toria 19 Elżbieta Weryszko-Chmielewska, Mirosława Chwil - Charakterystyka nektarników kwiatowych i nektaru farbownika lekarskiego (Anchusa officinalis L.) 25 Algirdas Skirkevičius, Algimantas Rukšenas - Wpływ miodu na zawartość kwasu (E)-9-oxodec-2doc-ego w przewodzie pokarmowym pszczół robotnic (Apis mellifera L.) 31 Egils Stalidzans, Zigurds Markovics, Armands Krauze, Valdis Bilinskis, Almars Berzonis - Modelowanie dochodowości budynków przeznaczonych do zimowania pszczół 39 Bożena Chuda-Mickiewicz, Jarosław Prabucki, Jerzy Samborski, Piotr Rostecki - Ocena skuteczności warroabójczej preparatu Biowar 47 Dariusz Teper - Rośliny pokarmowe murarki ogrodowej (Osmia rufa L.) określane na podstawie analizy palinologicznej odchodów 55 Michał Rybak, Piotr Skubida - Zastosowanie zespolonej stymulacji elektrycznej i dźwiękowej do pozyskiwania jadu pszczelego 63 Zbigniew Kołtowski - Stopień wykorzystania przez owady potencjalnej wydajności cukrowej plantacji rzepaku w odniesieniu do zbiorów miodu rzepakowego w pasiece 67 OBSERWACJE POWSTAWANIA USZKODZEŃ CIAŁA MATEK PSZCZELICH SZTUCZNIE UNASIENIONYCH, W KOLEJNYCH ETAPACH WYCHOWU ORAZ W TRAKCIE PODDAWANIA ICH DO RODZIN Gerula D. Streszczenie Obserwacje prowadzono w latach 2001-2005 w Puławach w pasiece Zakładu Biologii i Hodowli Pszczół Oddziału Pszczelnictwa, Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Przedmiotem pracy była analiza technologii produkcji (wychowu) matek pszczelich sztucznie unasienionych w kierunku powstawania uszkodzeń ciała i strat matek, a także określenie wpływu masy i terminu wychowu matek na skłonność pszczół do ich uszkadzania. Przed inseminacją matki przetrzymywano w klateczkach transportowych z pszczołami towarzyszącymi, podobnie jak i przez pierwsze dwie doby po inseminacji. Następnie poddawano je do rodzinek weselnych w celu rozczerwienia, po czym czerwiące poddano do rodzin. Obserwacji poddano 7272 matki, kontrolując czterokrotnie pod mikroskopem ich stan, od wygryzienia z matecznika do przyjęcia w rodzinie pszczelej, po każdym kontakcie matek z nowymi dla nich pszczołami. Obserwacje te wykonywano w 4 etapach na różnej liczbie matek: I etap od wyjścia z matecznika do inseminacji matki, II etap od inseminacji do drugiej narkozy CO2, III etap od drugiej narkozy CO2 do przyjęcia matek w rodzinkach weselnych, IV etap od poddania do akceptacji matek w rodzinach pszczelich. Zaobserwowano 17 różnych rodzajów uszkodzeń ciała 579 matek. Uszkodzone matki podzielono na grupy z podobnymi uszkodzeniami. Wyróżniono następujące grupy: z uszkodzeniami przylg i pazurków (44,2% uszkodzonych matek), ze sparaliżowanymi nogami (18,8%), z ubytkami części nóg (32,0%). Sporadycznie spotykano matki z uszkodzonymi czułkami i skrzydłami w ilości odpowiednio 2,9 i 2,1% matek uszkodzonych. Tak więc uszkodzenie nóg u 550 matek stanowiło 95.0% wszystkich uszkodzeń Częstość uszkadzania matek w kolejnych etapach produkcji zwiększała się. Najmniej matek uszkodzonych było podczas dwu pierwszych etapów odpowiednio 2,0 i 4,0%, nieco więcej w trzecim etapie 13,0%, a największy odsetek matek uszkodzonych (32,7%) zaobserwowano podczas ostatniego, IV etapu (poddawane do rodzin). Termin poddawania matek nie miał istotnego wpływu na odsetek matek uszkodzonych w czasie ich akceptacji. Natomiast najgorsze wyniki poddawania matek uzyskano w czerwcu (29,4% nieprzyjętych matek). W pozostałych miesiącach nieprzyjętych było od 6,7% do 8,9% matek. Część matek (2784 sztuk) zważono przed inseminacją dla ustalenia związku masy ciała matek z możliwością ich uszkadzania. Okazało się, że masa ciała nie wpłynęła ani na skłonność pszczół do uszkadzania, ani na straty matek. Słowa kluczowe: matka pszczela, uszkodzenia matek, inseminacja, masa matek, wychów matek, poddawanie matek Pełny text PDF Powrót do początku strony ZACHOWANIE PSZCZÓŁ MIODNYCH ZBIERACZEK Apis mellifera L. I Apis cerana F. POD WPŁYWEM ENERGETYKI PRODUKCJI NEKTARU PRZEZ RÓŻNE ODMIANY KAPUSTY POLNEJ Brassica campestris var. toria Abrol D.P. Streszczenie Dwadzieścia cztery odmiany kapusty polnej Brassica campestris var. toria badano pod kątem obfitości nektarowania, zawartości cukru w nektarze, ilości cukru i energii uzyskanej z jednego kwiatu dziennie w odniesieniu do ich atrakcyjności dla pszczół Apis mellifera L. i Apis cerana F. Objętość wyprodukowanego nektaru wynosiła od minimum 0,052 do maksimum 0,120 l/kwiat/dzień. Zawartość cukru w nektarze mieściła się pomiędzy 36,0% a 43,8%, a ilość cukru uzyskanego z jednego kwiatu dziennie wynosiła 0,0198 - 0,0504 mg. Wydajność energetyczna wahała się pomiędzy minimum 0,330, a maks. 0,845 dżuli/kwiat/dzień. Liczba pszczół na 1 m2 poszczególnych odmian Brassica wynosiła od 4,0 do 12,0 i od 2,6 do 10,2 odpowiednio w przypadku A. mellifera i A. cerana. Różnice te okazały się istotnie, pozytywnie skorelowane z populacjami pszczół miodnych zbieraczek A. mellifera L. i A. cerana F. Uzyskane wyniki sugerują, że odmiany charakteryzujące się wyższą wydajnością kaloryczną miały przewagę nad innymi w przywabianiu populacji zbieraczek, a co za tym idzie w zapylaniu. Słowa kluczowe: Apis mellifera, Apis cerana, Brassica campestris var. toria, energia, zapylanie, nektar. Pełny text PDF Powrót do początku strony CHARAKTERYSTYKA NEKTARNIKÓW KWIATOWYCH I NEKTARU FARBOWNIKA LEKARSKIEGO (Anchusa officinalis L.) Weryszko-Chmielewska E., Chwil M. Streszczenie W pracy zbadano położenie i mikromorfologię nektarników oraz obfitość nektarowania kwiatów Anchusa officinalis L. Obserwacje struktury nektarników przeprowadzono w skaningowym mikroskopie elektronowym (SEM). Określono masę nektaru wyproduko- wanego w ciągu całego życia kwiatu oraz zawartość cukrów w nektarze. Kwiaty Anchusa officinalis były chętnie oblatywane przez pszczoły. Gruczoł nektarnikowy Anchusa officinalis położony był u podstawy zalążni i składał się z 4 części. W epidermie nektarnika nie stwierdzono obecności aparatów szparkowych. Sekrecja nektaru odbywała się za pośred- nictwem zewnętrznych ścian komórek epidermy. Niektóre komórki z zapadniętymi ścianami komórkowymi przypominały aparaty szparkowe. Kwiaty wydzielały nektar o koncentracji cukru 61%, a ich wydajność cukrowa z 10 kwiatów wynosiła 4,69 mg. Słowa kluczowe: nektarnik kwiatowy, mikromorfologia, masa nektaru, koncentracja cukrów, wydajność cukrowa, Anchusa officinalis L., Boraginaceae. Słowa kluczowe: Apis mellifera, Apis cerana, Brassica campestris var. toria, energia, zapylanie, nektar. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW MIODU NA ZAWARTOŚĆ KWASU (E)-9-oxodec-2doc-ego W PRZEWODZIE POKARMOWYM PSZCZÓŁ ROBOTNIC (Apis mellifera L.) Skirkevičius A., Rukđënas A. Streszczenie Zwykle, jedna na dziesięć robotnic z gniazda czyści ciało matki pszczelej (Allen 1957, Skirkevičius 1965, 1968) w ten sposób pozyskując z niego kwas (E)-9-oxodec-2doc-eno- wy (9-ODA). Po tej czynności, pierwszym behawioralnym zachowaniem pszczół robotnic jest zdobycie pokarmu od innych robotnic (Velthuis 1972, Skirkevičius 1973). W pracy badano wpływ miodu na zawartość kwasu (E)-9-oxodec-2doc-enowego (9-ODA) w przewodzie pokarmowym pszczół robotnic oraz mechanizm tego zjawiska. Badania objęły ponad 40 prób zawierających po 10-20 pszczół robotnic. Analizę zawartości kwasu 9-ODA przeprowadzono przy pomocy chromatografii gazowej. Otrzymane w pracy wyniki świadczą o tym, że zarówno karmienie jak i rodzaj pokarmu wpływają na zawartość kwasu 9-ODA w przewodzie pokarmowym robotnic, które wylizują królową. Miód obniża zawartość kwasu 9-ODA zarówno w warunkach in vivo jak i in vitro, a sam proces postępuje raczej szybko, tj. w warunkach in vivo zawartość kwasu 9-ODA zmniejsza się do 15% w ciągu 20 minut, podczas gdy w warunkach in vitro do 63.5% w ciągu 5 minut. Temperatura inaktywuje substancję (substancje), które powodują obniżenie zawartości kwasu 9-ODA. Wykazano zależność pomiędzy temperaturą miodu, a zawartością kwasu 9-ODA w miodzie, tj. zawartość kwasu 9-ODA utrzymuje się na wysokim poziomie wraz z wysoką temperaturą miodu. Przewód pokarmowy pszczół robotnic nie wydziela substancji mogącej (mogących) wpływać na zawartość w nim kwasu 9-ODA. Słowa kluczowe: Apis mellifera L., pszczoła robotnica, matka pszczela, gruczoł żuchwowy, feromon, kwas (E)-9-oxodec-2doc-enowy, 9-ODA, enzym, miód. Pełny text PDF Powrót do początku strony MODELOWANIE DOCHODOWOŚCI BUDYNKÓW PRZEZNACZONYCH DO ZIMOWANIA PSZCZÓŁ Stalidzans E., Markovics Z., Krauze A., Bilinskis V., Berzonis A. Streszczenie Model oceny dochodowości budynków przeznaczonych do zimowania przygotowano przy użyciu programu POWERSIM 2.51. Moc grzewczą lub chłodzącą (N) wymaganą do utrzymania zamierzonej temperatury w pomieszczeniach do zimowania obliczono przy pomocy równania N = NB + NV1 - NS - NG, gdzie: NB-siła metaboliczna pszczół, NV1-moc wentylatora recyrkulacyjnego, NS-moc utracona w wyniku przenikania ciepła przez ściany, NG-moc potrzebna do ogrzania napływającego powietrza. NB zależy od temperatury powietrza w budynku przeznaczonym do zimowania. Głównymi zmiennymi wejściowymi są temperatura i wilgotność powietrza na zewnątrz, wielkość pomieszczenia przeznaczonego do zimowania (liczba rodzin), wydajność systemów grzewczych i chłodzących, koszty energii elektrycznej, współczynnik przenikania ciepła (WPC) pomieszczenia do zimowania. Parametrami wyjściowymi są oszczędności w kosztach oraz zasobach fizjologicznych pszczół w porównaniu do rodzin pszczół zimujących na zewnątrz tworzących grupę odniesienia. Zakłada się, że każde 600 mg zaoszczędzonego miodu oznacza dodatkowe oszczędności w potencjale fizjologicznym jednej nowonarodzonej pszczoły. Jako próby symulacyjne porównano w Manitobie (Kanada) i Rydze (Łotwa) skuteczność zimowania w budynkach różnej konstrukcji. Słowa kluczowe: budynek do zimowania, modelowanie, potencjał fizjologiczny Pełny text PDF Powrót do początku strony OCENA SKUTECZNOŚCI WARROABÓJCZEJ PREPARATU BIOWAR Chuda-Mickiewicz B., Prabucki J., Samborski J., Rostecki P. Streszczenie W latach 2005-2006 w pasiece Zakładu Pszczelnictwa Akademii Rolniczej w Szczecinie oceniano skuteczność zwalczania inwazji V. destructor preparatem Biowar (s.a. amitraz) w rodzinach pszczoły miodnej. W pierwszym roku badaniami objęto 10 a w drugim roku 14 rodzin bytujących w ulach wielkopolskich (ramka 360x260 mm). Skuteczność warroabójczą Biowaru w 2005 r. określono na podstawie wielkości osypu roztocza, w każdej rodzinie, w trakcie ekspozycji Biowaru oraz kontrolnego zaaplikowania Apifosu (s.a. bromfenwinfos). W 2006 r. zastosowano dwie metody oceny, powyższą oraz na podstawie intensywności porażenia pszczół roztoczem przed i po usunięciu pasków Biowaru. Skuteczność Biowaru oceniona na podstawie wielkości osypu roztocza wynosiła 87,81% w 2005r. i 81,07% w 2006r., a określona na podstawie porażenia pszczół roztoczem przed i po zakończeniu leczenia, była o 5,35% niższa i bardziej zróżnicowana w rodzinach. Słowa kluczowe: amitraz, Varroa destructor, pszczoła miodna, skuteczność. Pełny text PDF Powrót do początku strony ROŚLINY POKARMOWE MURARKI OGRODOWEJ(Osmia rufa L.) OKREŚLANE NA PODSTAWIE ANALIZY PALINOLOGICZNEJ ODCHODÓW Teper D. Streszczenie Próbki odchodów do badań pobierano w latach 2003-2004. W tym celu codziennie po zmroku przez cały okres lotu murarek kolonie osłaniano, od strony wylotów z rurek, izolatorem z gęstej siatki. Następnego dnia rano pszczoły chcąc się wydostać na zewnątrz obsiadały izolator i wydalały odchody na jego powierzchnię. Z odchodów wykonywano preparaty mikroskopowe, które następnie poddano analizie palinologicznej. Łącznie w ciągu dwóch lat badań pobrano 56 próbek odchodów. Zidentyfikowano w nich 34 typy pyłku roślin należących do 22 rodzin: Acer, Aesculus, typ Anthriscus, Asteraceae, Brassicaceae, Caryophyllaceae, Clematis, Fagus, Filipendula, Frangula, Juglans, Lilium, Lonicera, Lotus, Lythrum, Melilotus, Pinus, Plantago, typ Potentilla, typ Prunus, Pterocarya, Quercus, Ranunculus, Robinia, Rosaceae, typ Rubus, Rumex, Symphytum, typ Taraxacum, Tilia, Trifolium repens s.l., Viola, Viscum album, Viburnum. W odchodach z 2003 roku oznaczono 28 typów pyłku (Tab. 1), a w 2004 roku 22 typy (Tab. 2). Większość oznaczonych typów pyłku pochodziła z gatunków nektarodajnych, jednak aż 29% (10 gatunków) należało do taksonów dostarczających owadom głównie pyłku. Były wśród nich również wiatropylne drzewa - buk (Fagus), orzech (Juglans), sosna (Pinus), dąb (Quercus) oraz chwasty - babka (Plantago) i szczaw (Rumex). Pewnej, niewielkiej części pyłku nie udało się oznaczyć ze względu na jego znaczny stopień zniszczenia w procesie trawienia. Na podstawie wyników analiz palinologicznych sporządzono, dla każdego roku badań, taśmę pokarmową dla Osmia rufa (Tab. 1, 2). Słowa kluczowe: murarka ogrodowa, Osmia rufa, rośliny pokarmowe, analiza pyłkowa odchodów, trawienie pyłku Pełny text PDF Powrót do początku strony ZASTOSOWANIE ZESPOLONEJ STYMULACJI ELEKTRYCZNEJ I DŹWIĘKOWEJ DO POZYSKIWANIA JADU PSZCZELEGO Rybak M., Skubida P. Streszczenie W latach 1998-2001 w pasiekach Oddziału Pszczelnictwa ISK oceniano skuteczność pozyskiwania jadu pszczelego przy zastosowaniu zespolonej stymulacji elektrycznej i dźwiękowej w porównaniu do opracowanej wcześniej standardowej stymulacji elektrycznej. Jad pszczeli pozyskiwano równocześnie w pięciu rodzinach o zbliżonej sile. W trzech z nich stosowano zarówno standardową stymulację impulsami elektrycznymi jak również bodźce dźwiękowe, które emitowane były przez głośniki umieszczane na korpusach jadowych. Natomiast w dwóch pozostałych stosowano tylko standardową stymulację impulsami elektrycznymi. W każdym roku badań pozyskiwanie jadu odbywało się w trzech terminach, co 14 dni. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że zastosowanie do pozyskiwania jadu zespolonej stymulacji elektrycznej i dźwiękowej pozwala na uzyskanie istotnie większej masy jadu w stosunku do tej jaką uzyskano przy zastosowaniu tylko stymulacji elektrycznej. W ujęciu procentowym średnia masa jadu, jaką uzyskano podczas jednego seansu z jednej rodziny pszczelej była o 86% większa gdy stosowano zespoloną stymulację elektryczną i dźwiękową. Słowa kluczowe: jad pszczeli, elektrostymulacja, stymulacja dźwiękowa. Pełny text PDF Powrót do początku strony STOPIEŃ WYKORZYSTANIA PRZEZ OWADY POTENCJALNEJ WYDAJNOŚCI CUKROWEJ PLANTACJI RZEPAKU W ODNIESIENIU DO ZBIORÓW MIODU RZEPAKOWEGO W PASIECE Kołtowski Z. Streszczenie W latach 2002-2004 badano plantacje rzepaku pod kątem ich wydajności cukrowej, intensywności ich oblotu przez owady zapylające oraz stopnia wykorzystania tego pożytku przez owady. Dokonano również oceny zbiorów miodu rzepakowego w pasiekach sąsiadujących z plantacjami rzepaku. W wyniku badań stwierdzono, że rzepak ozimy na plantacjach produkcyjnych rozkwitał w ostatnim tygodniu kwietnia lub pierwszym maja i kwitł przeciętnie od 3 do 4 tygodni. Rośliny na plantacjach wyrastały na wysokość średnio 149 cm, a na poszczególnych plantacjach od 129 do 187 cm. Średnio na 1 m2 było 72 rośliny, przy rozpiętości od 32 do 121, które miały średnio po 7 (od 5 do 11) rozgałęzień. Obfitość kwitnienia wynosiła średnio 10,3 tysiąca kwiatów, przy wahaniach od 6,5 do ponad 14 tysięcy. Rośliny na wszystkich plantacjach nektarowały bardzo dobrze wydzielając średnio po 10,47 mg cukrów z 10 kwiatów, przy rozpiętości od 6,44 do 13,76 mg. Średnia wydajność cukrowa plantacji wynosiła około 105 kg cukrów z 1 ha, przy minimum 42,4 kg i maksimum 156,1 kg. Intensywność oblotu kwiatów przez pszczoły miodne zawierała się w granicach od 7 do 28 jednocześnie pracujących pszczół na 10 m2 plantacji i nie zależała ona ani od wielkości plantacji, ani wydajności cukrowej odmiany, ani od liczby rodzin pszczelich na 1 ha. Od intensywności oblotu zależał natomiast stopień wykorzystania nektaru przez pszczoły, który średnio wynosił prawie 82% przy wahaniach od 76 do 93%. W ankietowanych pasiekach, nawet w tych stojących przy tej samej plantacji, średni zbiór miodu rzepakowego z jednej rodziny kształtował się na bardzo różnym poziomie od 0 do 27 kg. Świadczy to dobitnie o tym, że wydajność cukrowa plantacji rzepaku w żaden sposób nie warunkuje zbiorów miodu w pasiece. Słowa kluczowe: rzepak, nektarowanie, wydajność cukrowa, intensywność oblotu, zbiór miodu Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej