Vol.50 No.2 2006 Spis treści: Chanpen Chanchao, Prapaipit Srimawong, Siriwat Wongsiri - Ekspresja genu alfa-glukozydazy w gruczołach gardzielowych pszczoły wschodniej Apis cerana indica 12 Bożena Denisow - Kwitnienie i pożytek pyłkowy kilku przedstawicieli z rodzaju Centaurea L. 20 Tadeusz Pawlikowski, Waldemar Celary - Badania gatunkowych zasobów pszczół (Hymenoptera: Apiformes) Polski w ciągu ostatniego stulecia 32 Irina Shumakova, Alexander Komissar - Czy orientacja komórek w naturalnym plastrze miodu jest przypadkowa? 38 Dharam Pal Abrol - Zachowania obronne Apis cerana F. wobec os drapieżnych 46 Adam Roman - Wpływ wielkości obnóży pyłkowych na masę pyłku kwiatowego pozyskiwanego od rodzin pszczoły miodnej (Apis mellifera L.) 57 Chanpen Chanchao, Kawiya Sintara, Siriwat Wongsir - Porównanie antybiotycznych i organoleptycznych właściwości miodu pochodzącego z różnych roślin pożytkowych w Tajlandii 64 Teresa Szczęsna - Skład długołańcuchowych kwasów tłuszczowych w obnóżach pyłkowych 79 Teresa Szczęsna - Zawartość białka i skład aminokwasowy obnóży pyłkowych pochodzących z wybranych roślin 90 Teresa Szczęsna - Zawartość białka oraz skład aminokwasowy obnóży pyłkowych pochodzacych z Polski, Korei Południowej i Chin 99 Dariusz Teper - Rośliny pokarmowe trzmiela ziemnego (Bombus terrestris L.) określane na podstawie analizy palinologicznej odchodów 108 Edit Zajácz, Árpád Zaják, Enikő Mátray Szalai, Tamás Szalai - Produkcja nektaru z niektórych krzyżówek słonecznika 113 Tadeusz Wolski, Krzysztof Tambor, Helena Rybak-Chmielewska, Bogdan Kędzia - Identyfikacja lotnych związków obecnych w fazie nadpowierzchniowej miodu przy wykorzystaniu techniki mikroekstrakcji do fazy stacjonarnej oraz chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas 126 Helena Rybak-Chmielewska, Teresa Szczęsna, Ewa Waś - Próba ilościowego oznaczenia maltodekstryn występujących w syropie skrobiowym i w zapasie na zimę wytworzonym przez pszczoły z tego syropu 134 Małgorzata Bieńkowska, Beata Panasiuk - Wpływ średnicy igły inseminacyjnej na jakość unasienienia matek pszczelich 145 Helena Rybak-Chmielewska, Teresa Szczęsna, Małgorzata Bieńkowska - Badania chromatograficzne (GC) składu cukrów w miodach i zapasach na zimę wytworzonych przez pszczoły z syropów sacharozowych 154 EKSPRESJA GENU ALFA-GLUKOZYDAZY W GRUCZOŁACH GARDZIELOWYCH PSZCZOŁY WSCHODNIEJ Apis cerana indica Chanpen Chanchao, Prapaipit Srimawong, Siriwat Wongsiri Streszczenie Obowiązki pszczół robotnic w ulu zmieniają się wraz z wiekiem. Ciekawym jest zagadnienie czasowej i przestrzennej ekspresji związanych z tym genów, które podlegają regulacji środowiskowej. W celu kontroli wieku Apis cerana indica pszczoły po wygryzieniu były zaznaczane farbą i zaliczane do grupy 0-dniowych. Pszczoły w pożądanym wieku pobierano od 0 do 29 dnia w odstępach trzydniowych. Wyniki wskazują, że gruczoły gardzielowe (hpg) zmieniają swoją wielkość i barwę od dużych i kremowych do skurczonych i bladych. Największe pęcherzyki stwierdzano u robotnic w wieku od 15 do 18 dni, a najmniejsze u robotnic 29-dniowych. Aktywność glikozydazy (ag) w surowym ekstrakcie oznaczono jako niską u wygryzionych pszczół. Następnie aktywność wzrastała u robotnic 18 dniowych i była najwyższa u robotnic 24-dniowych. Aktywność surowego ekstraktu oznaczana na natywnym żelu poliakrylamidowym, ag u 18 dniowych robotnic była niska, a u 29-dniowych wysoka. Ponadto profil aktywności ag uzyskano przy pomocy RT-PCR. Wskazuje on, że ekspresja ag u pszczół zbieraczek była wysoka. Uzyskana sekwencja cDNA wskazuje na ścisły związek (82,81% podobieństwa) z cDNA u A. mellifera. Słowa kluczwe: Apis cerana indica, alfa-glukozydaza, rozwój, ekspresja, karmicielka, zbieraczka, aktywność, RT-PCR, cDNA, pochodzenie. Pełny text PDF Powrót do początku strony KWITNIENIE I POŻYTEK PYŁKOWY KILKU PRZEDSTAWICIELI Z RODZAJU Centaurea L. Denisow B. Streszczenie Badania kwitnienia i pylenia trzech gatunków z rodzaju Centaurea prowadzono w latach 2002-2004. Uwzględniono Centaurea cyanus L. - chaber bławatek i C. scabiosa L. - chaber drakiewnik, rosnące w Lublinie w dzielnicy Sławin i Czechów oraz C. stoebe L. (=C. rhenana) - chaber nadreński występujący w Pliszczynie k/Lublina. Kwitnienie gatunków chabrów w zbiorowiskach antropogenicznych trwało w warunkach Polski południowo-wschodniej nieprzerwanie od połowy czerwca do pierwszej dekady września. Rozwój wszystkich kwiatów rurkowatych w koszyczkach trwał około 2 dni (C. cyanus), 4 - 5 dni (C. stoebe), 5 - 8 dni (C. scabiosa). C. scabiosa i C. stoebe wytwarzają na 1 m2 podobną liczbę pyłkodajnych kwiatów rurkowatych - średnio 95 tys. W przypadku C. cyanus stwierdzano tylko 5,8 tys. kwiatów na 1m2. Masa wytwarzanego w pylnikach pyłku okazała się cechą gatunkową, zależała od wielkości pylników oraz produktywności tkanki archesporialnej. Sucha masa pyłku w 100 główkach pręcikowych wynosiła średnio od 3,93 mg do 6,12 mg. Wydajność pyłkowa C. scabiosa wynosi średnio 283,3 kg z 1 ha, przy wahaniach pomiędzy latami 225 - 390 kg. C. stoebe może dostarczyć 173 - 213 kg pyłku z 1 ha, a tylko 14,3 kg z 1 ha C. cyanus. Badane gatunki licznie odwiedzała pszczoła miodna, która stanowiła 60-80% udziału zapylaczy. Słowa kluczowe: Centaurea sp., biologia kwitnienia, wydajność pyłkowa, zapylacze. Pełny text PDF Powrót do początku strony BADANIA GATUNKOWYCH ZASOBÓW PSZCZÓŁ (Hymenoptera: Apiformes) POLSKI W CIĄGU OSTATNIEGO STULECIA Pawlikowski T., Celary W. Streszczenie Praca przedstawia zestawienie wyników badań nad lokalnymi i regionalnymi zasobami gatunkowymi pszczół Polski w ciągu minionego stulecia. Rozpatrywano tylko te badania, które obejmowały lokalną waloryzację stanu gatunków przypisaną dla powierzchni kwadratu jednostkowego 10 x 10 km systemu UTM, w aspekcie sezonu wegetacyjnego (od wiosny do wczesnej jesieni lub od wiosny do lata). Stwierdzono, że w minionym stuleciu zbadano zaledwie 7,3% powierzchni kraju (239 kwadratów jednostkowych). Określenie zasobów w obrębie kwadratów można wykorzystać do monitorowania zmian lokalnej i regionalnej różnorodności pszczół na obszarze Polski. Najważniejsze badania były przeprowadzone na obszarze dorzecza Wisły. Szczególnie bogate zasoby gatunkowe pszczół wykazano na stanowiskach środkowej i dolnej doliny Wisły. Obejmowały one 90% ogólnej liczby gatunków wykazanych w Polsce. Zasobność środowisk dolinnych Wisły ustala ich znaczenie jako ważnych ostoi dla rodzimych zasobów pszczół w koncepcji Europejskiej Sieci Ekologicznej (EECONET) i polskiego programu ochrony przyrody Natura 2000. Słowa kluczowe: Hymenoptera, Apiformes, pszczoły, gatunkowe zasoby, Polska. Pełny text PDF Powrót do początku strony CZY ORIENTACJA KOMÓREK W NATURALNYM PLASTRZE MIODU JEST PRZYPADKOWA? Shumakova I., Komissar A. Streszczenie W pracy zbadano orientację komórek naturalnych plastrów miodu, przyczepionych do powierzchni poziomych i pochyłych. Otrzymano 263 próbek nowo skonstruowanych plastrów miodu. Orientacja komórek została zmierzona z dokładnością do 1°, a każdy plaster został sklasyfikowany jako posiadający poziomą, pionową lub pośrednią orientację komórek. Nie wykryto statystycznej różnicy w występowaniu trzech typów orientacji w komórkach plastrów. Zaobserwowano niewielką (10 - 20%) przewagę orientacji pionowej w plastrach z komórkami trutni. Dystrybucja typów orientacji komórek w naturalnie zbudowanych plastrach nie była zależna od ułożenia komórek w sąsiednich plastrach. Większość plastrów przyczepionych do pochyłych beleczek charakteryzowała pośrednia orientacja komórek, ale ocena ich względem górnej beleczki wykazała, że większość plastrów posiadała orientację "pionową", w której rzędy komórek były ułożone równolegle do beleczki pochyłej. Można wyciągnąć wniosek, że regularny wzorzec komórek zależy od pozycji początkowej na górnej beleczce, a nie od grawitacji. Orientacja komórek w plastrach zależy od orientacji pierwszej komórki zbudowanej przez pszczoły. Słowa kluczowe: Apis mellifera, konstrukcja plastra miodu, orientacja komórek. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZACHOWANIA OBRONNE Apis cerana F. WOBEC OS DRAPIEŻNYCH Abrol D.P. Streszczenie Badano zachowania obronne Apis cerana F. wobec os drapieżnych Vespa velutina i Vespa magnifica. Pszczoła indyjska Apis cerana wykazała dobrze zorganizowaną obronę i jej robotnice zabiły większą liczbę os drapieżnych dzięki dobrze zorganizowanemu okłębianiu w porównaniu z Apis mellifera L. Brak zorganizowanej obrony przy niewielkiej liczbie os odwiedzających pasiekę powodował zwiększoną śmiertelności pszczół. Jednak przy dużej intensywności ataku, zorganizowana obrona powodowała wzrost liczby zabitych os i spadek liczby zabitych pszczół. Słowa kluczowe: A. cerana, A. mellifera, poszukiwanie pokarmu, obrona, temperatura kłębu, szerszeń, Vespa velutina. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW WIELKOŚCI OBNÓŻY PYŁKOWYCH NA MASĘ PYŁKU KWIATOWEGO POZYSKIWANEGO OD RODZIN PSZCZOŁY MIODNEJ (Apis mellifera L.) Roman A. Streszczenie Przeprowadzone badania miały na celu wykazanie, czy i w jakim stopniu wielkość formowanych przez zbieraczki obnóży wpływa na masę pyłku kwiatowego pozyskiwanego od rodzin pszczelich. Badania przeprowadzono w okresie od połowy maja do końca sierpnia w latach 2004 i 2005, na 19-tu rodzinach pszczelich. Pyłek kwiatowy pozyskiwano w postaci obnóży przy pomocy poławiacza typu wylotkowego z płytką strącającą z oczkami o średnicy 5,00 mm. Wykorzystując mikroskop skaningowy określono kształty ziaren pyłku, a na ich podstawie rodziny systematyczne i gatunki roślin, z których korzystały pszczoły. Średni dzienny zbiór obnóży pyłkowych od jednej rodziny pszczelej wynosił 17,62 g w 2004 roku i 19,40 g w 2005 r. Wydajność pyłkowa poszczególnych rodzin pszczelich w pierwszym roku badań kształtowała się na poziomie od 4,50 g/dzień (pień nr 10) do 68,19 g/dzień (pień nr 21). W drugim roku badań odnotowano znacznie niższe wartości od 4,30 g/dzień (rodzina nr 6) do 38,25 g/dzień (rodzina nr 9). Masa pojedynczych obnóży formowanych przez pszczoły zbieraczki wynosiła średnio 6,54 mg/szt. w 2004 roku i 6,80 mg/szt. w 2005 roku. Największe obnóża zebrane w 2004 roku posiadały średnią masę 7,44 mg/szt. (rodzina nr 12), natomiast w 2005 roku - 8,33 mg/szt. (rodzina nr 9). Zależność między masą pojedynczych obnóży przynoszonych przez zbieraczki do ula a wydajnością pyłkową wykazano u pojedynczych rodzin pszczelich, a powtarzalność tej cechy na zbliżonym poziomie wystąpiła u 1 rodziny w pierwszym roku i 6 rodzin w drugim roku badań - w obu kolejnych latach badań zależność ta nie powtórzyła się u żadnej rodziny. Słowa kluczowe: Rodzina pszczela, obnóża pyłkowe, wydajność pyłkowa, poławiacze pyłku. Pełny text PDF Powrót do początku strony PORÓWNANIE ANTYBIOTYCZNYCH I ORGANOLEPTYCZNYCH WŁAŚCIWOŚCI MIODU POCHODZĄCEGO Z RÓŻNYCH ROŚLIN POŻYTKOWYCH W TAJLANDII Chanpen Chanchao, Kawiya Sintara, Siriwat Wongsiri Streszczenie Miód jest szeroko wykorzystywany w apiterapii, zwłaszcza w medycynie tradycyjnej. Właściwości miodu różnią się w zależności od gatunku roślin z których pochodzi. Do badań wybrano miody z kwiatów longana Dimocarpus longan L. (LH), z kwiatów słonecznika Helianthus annuus (SH), z kwiatów roślin dziko-rosnących (WH) oraz miód kwietniowy (AH). LH zawiera najwyższą ilość proliny (26,79ą1,14 ľg/ml), co wpływa na zapach. AH zawiera najmniejszy udział cukru inwertowanego (15,81ą0,18), co ma związek ze smakiem. Do doświadczenia przygotowano miód rozcieńczony w stężeniu 25%, 50% i 75% (v/v) oraz miód nierozcieńczony, a następnie użyto go do badań rozwoju Escherichia coli w teście biologicznym metodą studzienkową na podłożu agarowym. Najskuteczniejsze działanie wykazał miód odmian WH w stanie nierozcieńczonym i rozcieńczonym w stężeniu 75% (v/v) oraz AH w stanie nierozcieńczonym. Wszystkie odmiany miodu w stanie rozcieńczonym w stężeniu 25% i 50% (v/v) wskazywały takie samo działanie, natomiast w stężeniu 75% (v/v) oraz w stanie nierozcieńczonym przejawiały znacząco różne działanie. Uzyskane wartości mogą być odpowiedzialne za różnice występujące między poszczególnymi odmianami miodu oraz mogą stanowić pierwsze kryterium decyzji konsumenckich. Słowa kluczowe: Miód, działanie antybiotyczne, Escherichia coli, apiterapia, prolina. Pełny text PDF Powrót do początku strony SKŁAD DŁUGOŁAŃCUCHOWYCH KWASÓW TŁUSZCZOWYCH W OBNÓŻACH PYŁKOWYCH Szczęsna T. Streszczenie Celem niniejszych badań było poznanie składu długołańcuchowych kwasów tłuszczowych obnóży pyłkowych pozyskanych w kilku krajach (Polsce, Korei Południowej i Chinach). Łącznie badaniami objęto 27 próbek pyłku pszczelego. Próbki pyłku krajowego zostały poddane badaniom melisopalinologicznym w celu określenia pochodzenia botanicznego, próbki z Korei i Chin zakwalifikowano jako pyłek mieszany. W zebranym materiale badawczym wykonano oznaczenia zawartości suchej masy, frakcji tłuszczowej oraz długołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Badania długołańcuchowych kwasów tłuszczowych przeprowadzono metodą chromatografii gazowej (GC-FID). Badania chromatograficzne pozwoliły na zidentyfikowanie w próbkach obnóży pyłkowych następujących długołańcuchowych kwasów tłuszczowych: mirystynowego (C14:0), palmitynowego (C16:0), stearynowego (C18:0), oleinowego (C18:1), linolowego (C18:2), -linolenowego (C18:3), arachinowego (C20:0), behenowego (C22:0) i lignocerynowego (C24:0). Dominującymi kwasami w większości badanych próbek pochodzących z różnych krajów (Polski, Korei i Chin) były: kwas -linolenowy (43%), następnie kwas palmitynowy (28%) i linolowy (14%). W porównaniu z pyłkiem mieszanym pozyskiwanym w naszym kraju, pyłek Brassicaceae posiadał wyższą zawartością frakcji tłuszczowej oraz kwasu -linolenowego. Zawartość frakcji tłuszczowej oraz badanych długołańcuchowych kwasów tłuszczowych w pyłku pszczelim wykazywała duże wahania między próbkami pochodzącymi z tego samego kraju, jak i między krajami, co mogło być związane z różnym pochodzeniem botanicznym tych próbek. Pyłek kwiatowy zbierany przez pszczoły w postaci obnóży ze względu na wysoką zawartość niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) może być wykorzystany jako suplement diet. Badania tego produktu pod kątem występowania długołańcuchowych kwasów tłuszczowych powinny być kontynuowane z uwzględnieniem jego pochodzenia botanicznego oraz w celu określenia wymagań stosunku nienasyconych kwasów tłuszczowych do nasyconych - jako wskaźnika jakościowego. Słowa kluczowe: Obnóża pyłkowe, długołańcuchowe kwasy tłuszczowe, pochodzenie botaniczne, Brassicaceae, GC. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZAWARTOŚĆ BIAŁKA I SKŁAD AMINOKWASOWY OBNÓŻY PYŁKOWYCH POCHODZĄCYCH Z WYBRANYCH ROŚLIN Szczęsna T. Streszczenie Celem badań było określenie zawartości białka oraz składu aminokwasowego pyłku odmianowego zbieranego przez pszczoły z wybranych gatunków roślin. W badaniach uwzględniono próbki pyłku należące do następujących rodzin, gatunków i typów budowy: Onagraceae, Caryophyllaceae, Artemisia, Agrimonia, Rheum, Cornus, Fragaria, Syringa, Ranunculus, Majorana typ, Origanum, Brassica, Sinapis alba, Sinapis arvensis, Campanula patula, Chelidonium maius, Polygonum bistorta. W próbkach tych wykonano oznaczenia zawartości białka ogółem oraz zawartości aminokwasów, po uprzedniej hydrolizie białka w materiale badawczym, a uzyskane wyniki przeliczono na suchą masę pyłku. Badania aminokwasów przeprowadzono techniką chromatografii jonowymiennej za pomocą Automatycznego Analizatora Aminokwasów (Pharmacia LKB Alpha Plus). W próbkach pyłku odmianowego oznaczono 17 aminokwasów, w tym wszystkie aminokwasy egzogenne, z wyjątkiem tryptofanu. Aminokwas ten w warunkach hydrolizy kwasowej jakiej poddany był pyłek ulegał rozłożeniu. Cysteinę oznaczono w stężeniu poniżej 1 mg/g s.m. we wszystkich badanych próbkach. W największych ilościach oznaczono kwas glutaminowy, kwas asparaginowy i prolinę, a następnie leucynę i lizynę. Zawartość w/w pięciu aminokwasów stanowiła około 50% ogólnej zawartości aminokwasów w badanym produkcie. Uzyskane wyniki wykazały, że zawartość białka ogólnego oraz skład aminokwasowy zależał od pochodzenia botanicznego pyłku. Pyłek z rodziny Brassicaceae (Brassica, Sinapis arvensis, Sinapis alba) i pyłek Chelidonium maius charakteryzował się wysoką zawartością badanych składników, natomiast pyłek Artemisia i Polygonum bistorta - niską. Zawartość aminokwasów egzogennych wyrażona w procentach ogólnej zawartości aminokwasów w badanych próbkach stanowiła około 37% i nie zależała od pochodzenia botanicznego pyłku. Aminokwasem ograniczającym w przypadku wszystkich badanych odmian pyłku okazała się metionina i cysteina. Pyłek roślin ruderalnych, w szczególności Sinapis arvensis, Sinapis alba i Chelidonium maius stanowi ważne źródło białka oraz aminokwasów, w tym egzogennych zarówno dla pszczół jak i dla człowieka. Słowa kluczowe: Obnóża pyłkowe, białko ogólne, aminokwasy, pochodzenie botaniczne. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZAWARTOŚĆ BIAŁKA ORAZ SKŁAD AMINOKWASOWY OBNÓŻY PYŁKOWYCH POCHODZACYCH Z POLSKI, KOREI POŁUDNIOWEJ I CHIN Szczęsna T. Streszczenie Celem pracy było określenie zawartości białka oraz składu aminokwasowego obnóży pyłkowych pozyskanych z Polski, Korei Południowej i Chin. Łącznie badaniami objęto 27 próbek pyłku kwiatowego zebranego przez pszczoły w postaci obnóży. W zebranym materiale badawczym wykonano oznaczenia suchej masy, białka ogólnego oraz aminokwasów białkowych. Oznaczenia aminokwasów wykonano metodą chromatografii jonowymiennej za pomocą Automatycznego Analizatora Aminokwasów (Pharmacia LKB Alpha Plus) po uprzedniej hydrolizie białka w materiale badawczym. Przeprowadzone badania wykazały, że obnóża pyłkowe, niezależnie od rejonu świata, charakteryzowały się wysokim poziomem takich aminokwasów jak: kwas glutaminowy, prolina, kwas asparaginowy, leucyna i lizyna. Aminokwasy te stanowiły około 50% ogólnej zawartości aminokwasów białkowych. Zawartość białka oraz skład aminokwasowy w pyłku pszczelim wykazywały duże wahania między próbkami co mogło być związane z ich różnym pochodzeniem botanicznym. Pyłek kwiatowy z Chin charakteryzował się wyższą w porównaniu z pyłkiem z Korei zawartością białka ogólnego, ogólną zawartością aminokwasów oraz większości oznaczonych aminokwasów, za wyjątkiem kwasu asparaginowego i argininy. Zawartość tych dwóch aminokwasów nie różniła się między trzema porównywanymi krajami. Aminokwasy egzogenne stanowiły około 37% ogólnej zawartości aminokwasów białkowych w pyłku pszczelim. Pyłek pochodzący z Polski charakteryzował się wyższą o około 3% zawartością aminokwasów egzogennych w porównaniu z pyłkiem pozyskanym w Korei i Chinach. Pyłek kwiatowy, że względu na wysoką wartość odżywczą białka (CS=80%, EAAI=110%), może być rekomendowany jako suplement naszej diety. Słowa kluczowe: Obnóża pyłkowe, białko, aminokwasy, pochodzenie, Polska, Korea Południowa, Chiny. Pełny text PDF Powrót do początku strony ROŚLINY POKARMOWE TRZMIELA ZIEMNEGO (Bombus terrestris L.) OKREŚLANE NA PODSTAWIE ANALIZY PALINOLOGICZNEJ ODCHODÓW Teper D. Streszczenie Próbki odchodów pobierano w latach 2002-2004 do papierowych torebek przyklejanych na ścianie pod wylotkiem drewnianych ulików zasiedlonych przez rodziny trzmiela ziemnego (Bombus terrestris). Łącznie w ciągu 3 lat badań w 105 próbkach odchodów oznaczono 56 typów ziaren pyłku należącego do 28 rodzin: typ Achillea, typ Anthriscus, Asteraceae, Aesculus, Artemisia, Borago, Brassicaceae, Calystegia, Centaurea cyanus, C. jacea, C. scabiosa, Chenopodium, typ Cichorium, Convolvulus, Cornus, Dipsacus, Dracocephalum, Echinops, Echium, Ericaceae, Fagopyrum, Filipendula, Frangula, Geranium, typ Helianthus, typ Heracleum, Impatiens, Knautia, Lamiaceae, Lonicera, Lotus, Lythrum, Malvaceae, Medicago, Melilotus, Onagraceae, Phacelia, Pinus, Plantago, Polygonum, Reseda, Rosaceae, typ Rubus, Rumex, typ Salvia, Sambucus, typ Solidago, Symphytum, typ Taraxacum, Tilia, Trifolium pratense, typ Trifolium, Viburnum, Vicia, Viola tricolor, Zea mays. W 2002 roku w odchodach trzmieli oznaczono 34 typy (Tab. 1), w 2003 roku 29 typów (Tab. 2), a w 2004 roku najmniej, bo 24 typy pyłku (Tab. 3). Większość z oznaczonych typów pyłku należało do gatunków owadopylnych. Pewnej, niewielkiej części pyłku nie można było oznaczyć ze względu na znaczne zniszczenie ziaren w procesie trawienia. Zniszczone ziarna należały prawdopodobnie do gatunków roślin wytwarzających pyłek o najcieńszej eksynie, najbardziej podatnej na działanie warunków panujących w przewodzie pokarmowym owadów. Na podstawie szczegółowych analiz próbek odchodów sporządzono dla każdego roku taśmę pokarmową trzmiela ziemnego (Tab. 1, 2, 3). Słowa kluczowe: Trzmiel ziemny, Bombus terrestris, rośliny pokarmowe, analiza pyłkowa odchodów, trawienie pyłku. Pełny text PDF Powrót do początku strony PRODUKCJA NEKTARU Z NIEKTÓRYCH KRZYŻÓWEK SŁONECZNIKA Zajácz E., Zaják Á., Szalai E.M., Szalai T. Streszczenie W pracy zbadano wyniki produkcji nektaru, stężenie cukru oraz obliczono wartość cukrową kilku krzyżówek słonecznika rosnących na Węgrzech. Przeanalizowano również wpływ najważniejszych czynników klimatycznych na produkcję nektaru i stężenie cukru. Eksperyment przeprowadzono w dwóch różnych miejscach na Węgrzech, w laboratorium Ekotoksykologii we Fácánkert oraz w Instytucie Badań nad Małymi Zwierzętami w Gödöllő (próbki zebrano w Kerekharaszt, ABM-Gramina Ltd.). Średnia produkcja nektaru na kwiat wynosiła 0,12-0,21 mg w Fácánkert oraz 0,08-0,15 mg w Kerekharaszt. Wartości refrakcyjne wynosiły 44,8-59,0% i 45,7-61,3%. Pszczoły przylatywały na pola przez cały dzień, nawet w ciągu gorących południowych godzin. Od początku roku w Kerekharaszt wystąpiło mniej opadów, a temperatura była wyższa, z tego względu w tym miejscu wyprodukowana została mniejsza ilość nektaru, choć był on bardziej skoncentrowany. W poprzednich latach zaobserwowano na Węgrzech, że ilość nektaru słonecznikowego zebranego przez pszczoły oraz wydajność miodowa były bardzo niskie. Jednakże obecne wyniki wykazują, że nie miało to bezpośredniego związku z wprowadzeniem nowych krzyżówek słoneczników. Słowa kluczowe: Krzyżówki słoneczników, nektar, stężenie cukru, wartość cukrowa. Pełny text PDF Powrót do początku strony IDENTYFIKACJA LOTNYCH ZWIĄZKÓW OBECNYCH W FAZIE NADPOWIERZCHNIOWEJ MIODU PRZY WYKORZYSTANIU TECHNIKI MIKROEKSTRAKCJI DO FAZY STACJONARNEJ ORAZ CHROMATOGRAFII GAZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETRIĄ MAS Wolski T., Tambor K., Rybak-Chmielewska H., Kędzia B. Przedmiotem niniejszej pracy była identyfikacja związków lotnych obecnych w miodach różnych odmian. Przy użyciu mikroekstrakcji do fazy stacjonarnej (SPME) i chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC/MS) wyizolowano i zidentyfikowano w sumie 86 związków chemicznych występujących w warstwie nad powierzchnią wybranych próbek miodów: wielokwiatowego, wrzosowego, gryczanego oraz lipowo-spadziowego. Skład chemiczny fazy lotnej w miodach okazał się być bardzo zróżnicowany, bowiem stwierdzono występowanie związków z wielu różnych grup chemicznych: alkoholi, fenoli, ketonów, kwasów organicznych, estrów oraz węglowodorów: alifatycznych, aromatycznych i cyklicznych. Analizując wyniki przeprowadzonych badań stwierdzono, że profile lotnych związków badanych odmian miodów różnią się między sobą i w związku z tym uznano, że wykorzystana metoda może być przydatna do identyfikacji odmianowej miodów. Słowa kluczowe: Miód, związki lotne, mikroekstrakcja do fazy stacjonarnej (SPME), chromatografia gazowa (GC), spektrometria mas (MS). Pełny text PDF Powrót do początku strony PRÓBA ILOŚCIOWEGO OZNACZENIA MALTODEKSTRYN WYSTĘPUJĄCYCH W SYROPIE SKROBIOWYM I W ZAPASIE NA ZIMĘ WYTWORZONYM PRZEZ PSZCZOŁY Z TEGO SYROPU Rybak-Chmielewska H., Szczęsna T., Waś E. Streszczenie Opracowano metodę ilościowego oznaczania maltodekstryn: maltotetraozy (Dp4), maltopentaozy (Dp5), maltohexaozy (Dp6) i maltoheptaozy (Dp7), występujących w syropie skrobiowym i w pokarmie na zimę, wytworzonym przez pszczoły z tego syropu. Sprawdzono jej przydatność do identyfikacji zafałszowań miodu domieszkami syropów skrobiowych. Obliczona precyzja i odtwarzalność metody w stosunku do oznaczanych maltodekstryn były zadowalające. Wyznaczona granica wykrywalności tych maltodekstryn była na poziomie 0,05%. Ponadto badania składu węglowodanów próbek skrystalizowanego w plastrach zapasu wytworzonego przez pszczoły z syropu skrobiowego miały na celu ustalenie przyczyn dużych strat rodzin pszczół w pasiekach karmionych tym syropem w warunkach długiej zimy 2005/2006. Do oznaczania maltodekstryn wykorzystano HPLC firmy Shimadzu z detektorem refraktometrycznym i kolumnę zalecaną do oznaczania oligosacharydów - Luna 5 ľm NH2 100D 250 x 4,60 mm (Phenomenex). Jako eluent zastosowano układ acetonitryl : woda w stosunku 65 : 35; przepływ - 3 ml/min; czas analizy - 10 minut; temperatura 40°C. Zawartości maltodekstryn (w %) oznaczono na podstawie porównania powierzchni pików związków uzyskanych w próbkach badanych i w roztworze wzorcowym (metoda standardu zewnętrznego). Opisaną wyżej metodą nie identyfikuje się oligocukrów charakterystycznych dla miodu. Może być ona użyta do oceny stopnia jego zafałszowania odwirowanym zapasem złożonym przez pszczoły w plastrach, po podkarmieniu ich syropem skrobiowym lub też samym syropem. Za pomocą tej metody możliwe jest wykrycie w miodzie już 10% dodatku zinwertowanego przez pszczoły syropu skrobiowego. Po przeprowadzeniu analizy składu węglowodanowego próbek skrystalizowanego zapasu ustalono, że główną przyczyną dużych strat rodzin pszczół w warunkach długiej zimy 2005/2006, w pasiekach karmionych tym syropem była wysoka zawartość glukozy w zapasach. Wynosiła ona aż 38% przy stosunkowo niskiej zawartości fruktozy (22,1%). Tłumaczy to jej krystalizację w komórkach plastrów. Zagrożeniem dla zimujących pszczół na omawianym syropie skrobiowym może być też zbyt duże obciążenie maltodekstrynami jelita prostego pszczół. W analizowanych próbkach średnia zawartość oznaczonych maltodekstryn wynosiła około 2%, a opracowaną metodą oznaczono tylko część tych związków - połączenia złożone z 4 do 7 cząsteczek glukozy. Słowa kluczowe: Miód, syrop skrobiowy, maltodekstryny, zafałszowanie, metoda, HPLC, zimowanie pszczół. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW ŚREDNICY IGŁY INSEMINACYJNEJ NA JAKOŚĆ UNASIENIENIA MATEK PSZCZELICH Bieńkowska M., Panasiuk B. Streszczenie Badania prowadzono w 2005 i 2006 roku w pasiece Oddziału Pszczelnictwa w Puławach. Łącznie unasieniono 246 matek pszczelich rasy kraińskiej, linii "Marynka" w wieku 7 dni, 8 mm3 nasienia od trutni wolno latających, łapanych w pasiece z pszczołami rasy kaukaskiej. Matki unasieniano igłami o średnicy wewnętrznej końcówki 0,16 mm i 0,19 mm. Do czasu inseminacji, matki przetrzymywano w laboratorium w temperaturze pokojowej, w dwukomorowych klateczkach transportowych wraz z 15 pszczołami. Po inseminacji matki w klateczkach z 25 pszczołami przetrzymywano przez 48 godzin w osieroconych rodzinach pszczelich. Po tym okresie matki zabijano i preparowano w celu określenia stanu jajowodów i oceny liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych. Pobieranie nasienia igłą o mniejszej średnicy (0,16 mm) od trutni wolno latających, trwało dłużej niż pobieranie nasienia igłą o większej średnicy wewnętrznej. Niejednokrotnie w czasie pobierania nasienia, niewielkie ilości śluzu o konsystencji galaretki utrudniały pobieranie nasienia do igły o mniejszej średnicy końcówki i uniemożliwiały sprawne pobieranie całej dawki. Należało wypchnąć odrobinę nasienia ze śluzem i kontynuować pobieranie. W konsekwencji przedłużało to czas unasieniania jednej matki i ograniczało liczbę matek unasienianych w ciągu dnia. Pobieranie nasienia igłą o większej średnicy nie sprawiało takich trudności. Niewielkie ilości śluzu (rzadszego u młodszych trutni, lub gęściejszego nasienia od zbyt starych trutni) bez zwiększania siły zasysania swobodnie dostawały się do igły wraz z nasieniem. Nasienie nie zalegało u około 72,3% matek, które unasieniano igłą o mniejszej wewnętrznej średnicy jej końcówki a tylko u 50,4% matek, które unasieniono igłą o większej średnicy. Gdy nasienie zalegało w jednym jajowodzie koncentracja plemników w zbiorniczkach nasiennych wynosiła średnio 3,286 miliona, a w wielu przypadkach przekraczała 4,5 miliona. Być może, gdyby w dawce nasienia nie znajdował się śluz, lub nie znalazła się tam partia nasienia pochodzącego od starszego trutnia, nie zalegałoby ono w jajowodach a w konsekwencji liczba matek z opróżnionymi jajowodami zwiększyłaby się istotnie. Wyniki badań świadczą o tym, że średnica igły do pobierania nasienia miała istotny wpływ na wyniki inseminacji matek pszczelich, a zdaniem autorów przyczyną tego jest częstsze pobieranie śluzu wraz z nasieniem lub nasienia zbyt gęstego do igieł o większej średnicy. Słowa kluczowe: Matki pszczele, igły inseminacyjne, inseminacja, wypełnienie zbiorniczków nasiennych, zaleganie nasienia. Pełny text PDF Powrót do początku strony BADANIA CHROMATOGRAFICZNE (GC) SKŁADU CUKRÓW W MIODACH I ZAPASACH NA ZIMĘ WYTWORZONYCH PRZEZ PSZCZOŁY Z SYROPÓW SACHAROZOWYCH Rybak-Chmielewska H., Szczęsna T., Bieńkowska M. Streszczenie Celem badań było porównanie składu cukrów w miodzie z ich składem w kilku syropach (karmach dla pszczół) przed i po ich przetworzeniu przez pszczoły i złożeniu w plastrach w postaci zapasu na zimę, oraz odpowiedź na pytanie - w jakim stopniu metoda chromatografii gazowej (GC) oznaczania zawartości poszczególnych węglowodanów identyfikuje "miód z cukru" i inne namiastki tego produktu wytworzone za pomocą enzymatycznej hydrolizy sacharozy do cukrów prostych. Materiał do badań stanowiły: próbki gotowych inwertów z dwóch firm (syrop A i B) oraz 70% roztwór sacharozy (syrop z cukru) tradycyjnie podawany pszczołom jesienią jako pokarm na zimę. Zawartości poszczególnych cukrów w wytworzonych z karm zapasów na zimę zostały porównane z zawartościami tych cukrów w próbkach miodu wiosennego z tych samych rodzin. Zastosowanie kapilarnej chromatografii gazowej do oznaczania składu węglowodanów w miodzie i w inwertach (po ich przetworzeniu przez pszczoły) pozwoliło na odnalezienie w porównywanych produktach kilku istotnych różnic. Różnice w zawartościach węglowodanów pomiędzy przetworzonym przez pszczoły 70% roztworem sacharozy a miodem dotyczyły: zawartości erlozy, zawartości sacharozy i stosunku zawartości maltozy do izomaltozy (M/IM). Zauważono, że wyróżnikiem przy identyfikacji inwertów wytworzonych przez pszczoły z syropów sacharozowych może być także stosunek zawartości sacharozy do zawartości maltozy. We wszystkich próbkach zapasów stosunek ten był bliski jedności lub wyższy. Natomiast w porównywanych miodach nie przekroczył jedności, a średnio wynosił 0,46. Obserwacja ta wymaga potwierdzenia na szerszym materiale doświadczalnym, zwłaszcza większej liczbie przebadanych pod względem składu węglowodanowego próbek zapasów z syropów sacharozowych. W aktualnych dokumentach normalizacyjnych wymaganie dotyczące dopuszczalnej zawartości sacharozy pozostało w przypadku miodów nektarowych na poziomie 5%. Produkt wytworzony przez pszczoły z cukru (sacharoza z buraka cukrowego) przy pomocy tak ustawionego wymagania nie zostanie zdyskwalifikowany. Cechą charakterystyczną i wyróżnikiem tych inwertów może być kilkuprocentowa zawartość erlozy. Słowa kluczowe: Miód, syrop sacharozowy, węglowodany, kapilarna chromatografia gazowa, erloza, zafałszowanie, identyfikacja. Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej