Strona główna Journal of Apicultural Science
Kontakt e-mail do redakcji
Powrót do strony głównej
0Vol.48 No.2 2004
0 Spis treści:
  1. Alexander Komissar - Możliwości pszczoły miodnej w postrzeganiu białych
    i niebieskich płaszczyzn w okolicy wylotkowej 5
  2. Bożena Denisow - Dynamika kwitnienia i oblot przez owady kilku ruderalnych gatunków z rodziny krzyżowych (Brassicaceae = Cruciferae Juss.) 13
  3. Anna Wróblewska, Ernest Stawiarz - Obraz pyłkowy niektórych miodów
    okolic Opatowa 23
  4. Zdzisław Wilkaniec, Karol Giejdasz, Grzegorz Prószyński - Wpływ zapylania
    cebuli w izolatorach przez pszczołę murarkę ogrodową (Osmia rufa L.)
    (Apoidea; Megachilidae) na zawiązywanie i jakość uzyskanych nasion 35
  5. Andrzej Pidek, Krystyna Pohorecka - Ekonomiczne aspekty pszczelarstwa
    w 10 krajach wstępujących do Unii Europejskiej 43
  6. Zbigniew Kołtowski - Biologia kwitnienia, nektarowanie i oblot przez owady
    fasoli wielokwiatowej (Phaseolus coccineus L.) 53
  7. Wojciech Skowronek, Małgorzata Bieńkowska, Cezary Kruk - Zmiany masy
    ciała matek pszczelich w okresie ich dojrzewania 61
  8. Mieczysław Biliński, Dariusz Teper - Chów i wykorzystanie murarki ogrodowej
    - Osmia rufa (Hymenoptera, Megachilidae) do zapylania sadów 69
  9. Dariusz Teper - Rośliny pokarmowe trzmiela ziemnego (Bombus terrestris L.)
    określane na podstawie analizy palinologicznej obnóży pyłkowych 75
  10. Dariusz Gerula - Efekty regulowania struktury rodzin pszczelich rasy kaukaskiej
    (Apis mellifera caucasica Gorb.) i kraińskiej (Apis mellifera carnica Pollm.)
    w różnych warunkach pożytkowych 83
  11. Teresa Szczęsna, Helena Rybak-Chmielewska - Współczynnik temperaturowy
    zmian przewodności elektrycznej miodu 97
  12. Helena Rybak-Chmielewska, Teresa Szczęsna - Badania składu chemicznego
    jadu pszczoły miodnej Apis mellifera L. za pomocą HPLC 103
  13. Małgorzata Bieńkowska - Struktura wziątków pszczelich na terenie Polski
    w latach 1995-2003 111
  14. Piotr Skubida, Krystyna Pohorecka - Możliwości produkcyjne odkładów
    w sezonie ich utworzenia 123
  15. Krystyna Pohorecka - Badania laboratoryjne wpływu standaryzowanego
    wyciągu z bylicy piołunu (Artemisia absinthium L.) na zakażenie
    Nosema apis pszczół robotnic Apis mellifera L. 131


    Streszczenia i pełny text w formacie PDF

MOŻLIWOŚCI PSZCZOŁY MIODNEJ W POSTRZEGANIU BIAŁYCH I NIEBIESKICH PŁASZCZYZN W OKOLICY WYLOTKOWEJ
Komissar A.
Department of apiculture, National agricultural university, Kyiv, Ukraine.
Streszczenie
Pszczoły posiadają potencjalnie wysokie zdolności do rozróżniania kolorów, jak wykazano w badaniach prowadzonych z podkarmiaczkami. Prowadzono długotrwałe treningi, w trakcie których pszczoły mogły obserwować dwa bodźce: pozytywny i negatywny. Te zdolności nie są w pełni wykorzystywane przez pszczoły powracające w okolice przestrzeni okołowylotkowej, kiedy jednocześnie widzą znany sobie kolor i nowy, widziany po raz pierwszy. Nasze badania wykazały, że przylatujące pszczoły łatwo rozróżniały kolor białego cynku od żółtego i "srebrnego", natomiast nie odróżniały koloru białego od szarego i niebieskiego. Te badania potwierdziły poprzednie zalecenia (Komissar 1993, 1996) aby nie wykorzystywać jednocześnie kolorów białego i niebieskiego na jednej ścianie ula. Do malowania okolicy wylotków poleca się również zastosowanie farby w kolorze "aluminium" lub innego białego metalu. Przypuszcza się, że te zalecenia mogą być przydatne przy malowaniu przednich ścian uli. Dotychczas nie przeprowadzono badań jeśli chodzi o kolorystykę całych uli.
Słowa kluczowe: pszczoła miodna, orientacja, rozróżnianie kolorów.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

DYNAMIKA KWITNIENIA I OBLOT PRZEZ OWADY KILKU RUDERALNYCH GATUNKÓW Z RODZINY KRZYŻOWYCH (Brassicaceae = Cruciferae Juss.)
Denisow B.
Streszczenie
Badania biologii kwitnienia oraz oblotu przez owady kilku gatunków z rodziny krzyżowych występujących na placach ruderalnych Lublina prowadzono w latach 2002-2003. Uwzględniono Cardaminopsis arenosa (L.) Hayek, Bunias orientalis L., Rorippa austriaca (Crantz) Besser, Sinapis arvensis L., Sisymbrium loeselii L., Berteroa incana (L.) DC., Raphanus raphanistrum L. Badane gatunki zapewniały ciągłość pożytku od kwietnia do października. Większość gatunków charakteryzowała się wczesnym dziennym rytmem rozkwitania kwiatów, a szczyt intensywności oblotu przez owady przypadał na godziny przedpołudniowe. Najbardziej atrakcyjne dla zapylaczy okazały się Bunias orientalis, Rorippa austriaca oraz Sisymbrium loeselii. Na 10 m2 powierzchni tych roślin notowano, w szczytowych godzinach lotu, przeciętnie 9-19 owadów pszczołowatych.
Słowa kluczowe: Cruciferae, flora synantropijna, kwitnienie, oblot.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

OBRAZ PYŁKOWY NIEKTÓRYCH MIODÓW
OKOLIC OPATOWA
Wróblewska A., Stawiarz E.
Streszczenie
Obiektem badań było 30 próbek miodów zebranych z 21 miejscowości okolic Opatowa (woj. świętokrzyskie) w sezonie pszczelarskim 2003. Analizę pyłkową badanego materiału wykonano według wskazań Międzynarodowej Komisji Botaniki Pszczelarskiej (Louveaux i inni 1978) oraz Polskiej Normy PN-88/A-77626 Miód pszczeli. W osadach miodów zbadano udział pyłku roślin nektarodajnych oraz nienektarodajnych wiatropylnych i owadopylnych. Barwy miodów określono według klucza do barw Maerza i Paul (1950).
W badanych próbkach miodów wyróżniono 89 taksonów ziaren pyłku, wśród których 65 stanowiły rośliny nektarodajne i 24 nienektarodajne. Udział roślin nienektarodajnych w jednej próbce wahał się w granicach 1,7-50,0%. Spośród roślin nektarodajnych najwyższą frekwencję pyłku w miodach uzyskały: Brassicaceae, w tym Brassica napus, Trifolium repens, Prunus typ, Rubus typ, Salix, Aesculus, Anthriscus typ i Taraxacum typ, wśród nienektarodajnych: Poaceae, Papaver, Plantago, Quercus i Rumex. W jednej próbce notowano obecność pyłku 9-25 (średnio17) taksonów roślin nektarodajnych i 2-13 (średnio 7) nienektarodajnych.
Wśród badanych 30 próbek miodów wyróżniono 8 miodów odmianowych: 5 zgodnych z Polską Normą - 3 miody rzepakowe, 1 akacjowy i 1 lipowy oraz 3 miody poza tą Normą - 1 z gorczycy białej i 2 koniczynowe. Pozostałe 22 próbki to miody wielokwiatowe zgodne z Polską Normą.
Głównym źródłem pożytku dla pszczół w okolicach Opatowa były rośliny łąk i pastwisk oraz lasów i zarośli.
Słowa kluczowe: miody, analiza pyłkowa, Opatów, Polska.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

WPŁYW ZAPYLANIA CEBULI W IZOLATORACH PRZEZ PSZCZOŁĘ MURARKĘ OGRODOWĄ (Osmia rufa L.)
(Apoidea, Megachilidae) NA ZAWIĄZYWANIE I JAKOŚĆ UZYSKANYCH NASION
Wilkaniec Z., Giejdasz K., Prószyński G.
Streszczenie
Cebula należy do roślin samopylnych, u której powszechnie dochodzi także do zapylenia krzyżowego. Nie wydaje ona dobrze wykształconych nasion bez udziału owadów zapylających, a deficyt naturalnych zapylaczy jest jednym z głównych powodów uzyskiwania niskich plonów nasion cebuli. Powszechne stosowanie pszczoły miodnej celem zwiększenia zagęszczenia zapylaczy na plantacjach, z uwagi na małą atrakcyjności nektaru cebuli, nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty. Prócz pszczoły miodnej kwiaty cebuli odwiedzają pszczoły samotnie żyjące, trzmiele, muchówki i motyle. Zastąpienie owadów swobodnie latających zapylaczami, które pochodzą z kontrolowanego chowu staje się koniecznością w przypadku prowadzenia produkcji nasiennej czystoodmianowej w przestrzeni zamkniętej.
Celem przeprowadzonego doświadczenia było stwierdzenie, w jakim stopniu obecność pszczoły samotniczej Osmia rufa L. pochodzącej z chowu może wpłynąć, w warunkach izolowanych, na wielkość i jakość plonu nasion cebuli.
Eksperyment przeprowadzono na poletkach doświadczalnych w warunkach polowych na materiale wysadzeniowym cebuli (Allium cepa) odmiany Grabowska.
Zależnie od sposobu zapylania uzyskane średnie liczby owoców w kwiatostanie różniły się od siebie istotnie. Przeciętnie najwięcej owoców w jednym kwiatostanie zawiązały kwiaty na drodze wolnego zapylania (411,8), następnie zapylane przez murarkę ogrodową (273,4), a najmniej powstało w wyniku samozapylenia (44,8). Natomiast liczba kwiatów niezapylonych przez murarkę ogrodową oraz owady wolno latające nie różniła się istotnie. Także zbliżona była masa nasion uzyskanych z pięciu kwiatostanów, która w obydwóch przypadkach wyniosła prawie 14 g. Na drodze samoczynnego samozapylenia pozostało najwięcej niezapylonych kwiatów w kwiatostanie i powstało prawie dziesięciokrotnie mniej nasion.
Średni udział kwiatów zapylonych, które zawiązały nasiona w ogólnej liczbie kwiatów w kwiatostanach zapylanych przez owady w izolatorze i w wyniku wolnego zapylania nie różnił się między sobą i wynosił odpowiednio 69,5%, i 73,5%. W przypadku samozapylenia jedynie 9,2% kwiatów zawiązało owoce i wykształciło nasiona.
Nasiona powstałe w wyniku zapylenia kwiatów przez owady odznaczały się wysoką zdolnością kiełkowania na poziomie 90-92% i energią kiełkowania wynoszącą 85-86%. Nasiona zawiązane na drodze samoczynnego samozapylenia skiełkowały tylko w 66%, a w próbie na energię kiełkowania w 62%. Także masa 1000 nasion była wyższa w kombinacjach: murarka ogrodowa (3,14 g) i wolne zapylanie (3,05 g), niż w samozapyleniu (2,74 g).
Przeprowadzone doświadczenie wykazało, że pszczoła murarka ogrodowa (Osmia rufa L.) może być z powodzeniem wykorzystywana do zapylania upraw nasiennych cebuli w przestrzeni zamkniętej. Ilość oraz jakość uzyskanego plonu nasion cebuli wyraźnie pokazuje, że Osmia rufa dorównuje efektywnością pracy różnym gatunkom owadów biorącym udział w zapyleniu wolnym.
Słowa kluczowe: Osmia rufa, zapylanie, cebula, nasiona.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

EKONOMICZNE ASPEKTY PSZCZELARSTWA
W 10 KRAJACH WSTĘPUJĄCYCH DO UNII EUROPEJSKIEJ
Pidek A., Pohorecka K.
Streszczenie
UE powiększyła się o 10 krajów. Liczba państw należących do tej organizacji zwiększyła się z 15 do 25. Zmiany w 10 państwach wstępujących do Unii (UEA) dotyczą nie tylko systemu gospodarczego, prawnego, ekonomicznego ale mentalności i filozofii życia. Zmiany te nie ominęły również pszczelarstwa. Porównanie państw 15 UE i UEA wskazuje na dużo podobieństw technologicznych oraz wiedzy profesjonalnej. Podobne są średnie wskaźniki ekonomiczne, wydajność miodu z 1 rodziny pszczelej - 15kg, liczba rodzin pszczelich na 1km2 powierzchni kraju - około 3. Dane statystyczne odnoszące się do pszczelarstwa poszczególnych krajów są różne. Po przyłączeniu 10 państw do UE produkcja miodu wzrośnie ze 130 tys. ton do 180,2 tys. ton, co w pewnym stopniu wpłynie na relacje pomiędzy importem i eksportem miodu z krajów nie będących członkami UE. Wartości te będą się zmieniały wraz z ujednoliceniem warunków we wszystkich krajach UE. Należy dążyć też do unifikacji technologicznej. Tradycje pszczelarskie w Europie maja pozytywny wpływ na wiedzę pszczelarską, która prowadzi do różnych interpretacji i koncepcji mających swój wyraz w różnorodności rozwiązań technicznych sprzętu. W Europie jest ok. 20 systemów uli. Klimat państw UEA jest zróżnicowany w takim samym stopniu, jak w dawnych państwach UE. Celowa więc wydaje się pewna specjalizacja produkcji dotycząca wszystkich krajów UE 25. Produkcja miodu winna być koncentrowana w państwach o łagodniejszym klimacie. Natomiast w państwach północnej Europy należy ją ograniczyć. Pszczelarstwo w państwach UEA musi podlegać większej ochronie w porównaniu z dawnymi państwami UE w zakresie dofinansowania infrastruktury produkcji prowadzącej do poprawy jakości sprzedawanego miodu. Może to nastąpić poprzez rezygnację z preferencji handlowych dla niektórych krajów Afryki i Azji. Zachodzące zmiany wymagają koordynacji poczynań ze strony wszystkich państw UE 25.
Słowa kluczowe: pszczelarstwo, aspekty ekonomiczne, państwa Unii Europejskiej.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

BIOLOGIA KWITNIENIA, NEKTAROWANIE I OBLOT
PRZEZ OWADY FASOLI WIELOKWIATOWEJ
(Phaseolus coccineus L.)
Kołtowski Z.
Streszczenie
W latach 2002-2004 w Oddziale Pszczelnictwa ISK w Puławach badano biologię kwitnienia, nektarowanie i oblot przez owady zapylające czterech odmian fasoli wielokwiatowej. W warunkach Polski zakwita ona na przełomie czerwca i lipca i kwitnie średnio od 33 do 42 dni. Kwiaty fasoli wielokwiatowej rozkwitają tylko rano, a od godziny 500 do godziny 700 czasu letniego (400-600 czasu środkowoeuropejskiego) rozkwita prawie 90% całodobowej ich porcji.
Nektar zaczyna wydzielać się już w pąkach. Pąki mające rozkwitać jutro rano, w południe zawierają już prawie 10% całkowitej ilości wydzielanych cukrów, wieczorem zaś już około 36%, natomiast świeżo rozkwitłe kwiaty rankiem dnia następnego prawie 70% całkowitej ich ilości. W kwiatach fasoli wielokwiatowej wieczorem rozpoczyna się zjawisko resorpcji nektaru nie pobranego przez owady, ale w kwiatach zerwanych nektar utrzymuje się jeszcze w dniu następnym, choć w mniejszej ilości. Kwiaty fasoli wielokwiatowej nektarują bardzo obficie, wydzielając średnio około 41 mg cukrów z 10 kwiatów o koncentracji od 35 do 45%.
Fasolę wielokwiatową odwiedzają głównie pszczoły miodne i trzmiele dla zbioru nektaru. W latach o większej liczebności trzmieli krótkojęzyczkowych robotnice ich przegryzają wiele kwiatów, a pszczoły miodne chętniej zbierają nektar przez otwory niż drogą normalną. Po przegryzieniu kwiatów fasoli wielokwiatowej przez trzmiele prawie 70% całkowitej ilości wydzielanych w nektarze cukrów staje się dostępne przede wszystkim dla pszczoły miodnej.
Słowa kluczowe: fasola wielokwiatowa, biologia kwitnienia, nektarowanie, oblot przez owady.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

ZMIANY MASY CIAŁA MATEK PSZCZELICH
W OKRESIE ICH DOJRZEWANIA
Skowronek W, Bieńkowska M., Kruk C.
Streszczenie
W latach 1998=2004 badano zmiany masy ciała matek w okresie od wygryzienia z mateczników do rozpoczęcia przez nie czerwienia. Obserwacjom takim poddano w sumie 1173 matki, wszystkie rasy kraińskiej z 3 linii selekcjonowanych w Oddziale Pszczelnictwa ISK w Puławach. W okresie od wygryzienia do inseminacji następował u matek znaczny ubytek masy ciała, najszybszy podczas pierwszych 36 godzin życia. W tym czasie matki traciły około 40 mg masy ciała. Występowała duża zmienność w wynikach pomiarów. Po rozpoczęciu czerwienia masa ciała matek zwiększała do poziomu po wygryzieniu. Na masę ciała młodych matek miał istotny wpływ ich pochodzenie, rodzina wychowująca, miejsce matecznika w ramce wychowującej i warunki środowiskowe podczas wychowu. Nie stwierdzono korelacji między długością matecznika a masą wychowywanej w nim matki. W poszczególnych seriach wychowu wcześniej wygryzały się matki lżejsze w dalszej kolejności matki cięższe.
Słowa kluczowe: matka, masa ciała, zmiany, warunki wychowu.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

CHÓW I WYKORZYSTANIE MURARKI OGRODOWEJ
- Osmia rufa (Hymenoptera, Megachilidae)
DO ZAPYLANIA SADÓW
Biliński M., Teper D.
Streszczenie
Spadek liczby rodzin pszczoły miodnej, ich osłabienie z powodu pasożytów i chorób czerwiu, oddalenie sadów od pasiek i niski zakres wynajmu rodzin pszczelich - jest przyczyną niskiego zagęszczenia zapylaczy w sadach. Do tego dochodzi obserwowany często w ostatnich latach jednoczesny i krótki okres kwitnienia wielu gatunków roślin, spowodowany występującą na przełomie kwietnia i maja bardzo wysoką temperaturą, co zwiększa jeszcze zapotrzebowanie na owady zapylające. Niedostatek pszczoły miodnej do zapylania sadów mogą uzupełnić niektóre gatunki pszczół samotnic, jak murarka ogrodowa (Osmia rufa L.). Pszczoła ta zimuje w stadium dojrzałym i wiosną wylęga się z kokonów w początkach kwitnienia sadów. Po około 2-miesięcznych lotach pozostawia w gniazdach nowe pokolenie, które przed zimowlą przekształca się w postać dorosłą (imago). Jej chów jest bardzo łatwy i tani (wymaga jedynie przygotowania materiału gniazdowego w postaci trzcinowych lub papierowych rurek). Nie atakuje ludzi i dlatego może być wykorzystana nawet w małych ogrodach przydomowych i na działkach. Na całym świecie zainteresowanie różnymi gatunkami murarek jest bardzo duże.
Niniejsza praca przedstawia doświadczenia z chowem i wykorzystaniem murarki ogrodowej prowadzone w Puławach i okolicy w latach 2000-2002. Kokony i megachilniki z rurkami do gnieżdżenia się samic wykładano corocznie w połowie kwietnia w sadzie jabłoniowym, wiśniowym i w ogrodzie z różnymi drzewami i krzewami owocowymi. Poza tym w 2000 roku w kolejnych 7-dniowych terminach wybierano po 10 rurek do analizy palinologicznej. Wykazały one (Tab. 1) obecność w gniazdach murarki pyłków z drzew i krzewów owocowych (od 26 do 31%) jedynie do 4 maja, co potwierdza krótki okres kwitnienia sadów. Samice murarki zbierały pyłek początkowo głównie z wierzb, a po przekwitnięciu sadów z wiatropylnych drzew i co ciekawe był to głównie orzech włoski, który rósł w dużym rozproszeniu poza sadem jabłoniowym. Wyniki chowu (Tab. 2) były zadowalające zarówno w procencie wylęgu pszczół z kokonów (ponad 90%), jak i współczynniku wzrostu populacji (1,7-4,5) mierzonym stosunkiem kokonów zebranych po sezonie do wyłożonych w sadzie. Słabszy wylęg murarek w 2001 roku (74,7 %) spowodowany był wyrzuceniem znacznej liczby rurek z megachilników przez sikorkę poprzedniego roku. Upadek na ziemię z wysokości ponad 3 m był przyczyną większej śmiertelności larw oderwanych od pokarmu. Z tego względu wszystkie megachilniki zabezpieczane są od tej pory przed ptakami cienką metalową siatką o takiej wielkości oczek, które nie przeszkadzają murarkom w locie. Zebrane gniazda (rurki) analizowano na przełomie roku i do wiosny pozostawiano w chłodziarce (w temperaturze 4°C) jedynie zdrowe kokony.
Szybkość oblotu kwiatów przez samice murarki w niedostępnej do szczegółowej obserwacji koronie drzew nasunęło myśl skalkulowania koniecznego jej zagęszczenia do zapylenia 1 hektara sadu na podstawie danych z gniazd i wydajności pyłkowej oblatywanych roślin, co przedstawiono w tabeli 3. Obliczenia wykazały, że do dobrego zapylenia sadu jabłoniowego, wiśniowego i porzeczki czarnej potrzeba odpowiednio 556, 3 137 i 966 samic lub 3-krotnie więcej kokonów, ponieważ w wylęgłej populacji murarek samice stanowią około 33%.
Słowa kluczowe: murarka ogrodowa, Osmia rufa, sady, zapylanie, analiza pyłkowa.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

ROŚLINY POKARMOWE TRZMIELA ZIEMNEGO
(Bombus terrestris L.) OKREŚLANE NA PODSTAWIE
ANALIZY PALINOLOGICZNEJ OBNÓŻY PYŁKOWYCH
Teper D.
Streszczenie
Trzmiele (Bombus Latr.), poza pszczołą miodną, należą do najważniejszych zapylaczy. Ich szczególne znaczenie w zapylaniu zwłaszcza motylkowych roślin pastewnych takich jak: Trifolium, Vicia, Medicago, Lotus zostało potwierdzone w wielu obserwacjach, a badania palinologiczne pyłku pobranego z gniazd oraz obnóży pyłkowych trzmieli odławianych na kwiatach różnych gatunków znacznie poszerzyły listę znanych roślin pożytkowych tych owadów. Zainteresowanie trzmielami dodatkowo wzrosło, od kiedy wprowadzono je do zapylania upraw szklarniowych, zwłaszcza pomidorów. Trzmiel ziemny (Bombus terrestris) okazał się szczególnie cenny ze względu na stosunkowo łatwą hodowlę.
W lipcu 2000 i 2001 roku od powracających do gniazd robotnic trzmiela ziemnego (Bombus terrestris) odbierano obnóża pyłkowe, a owady wypuszczano. Zebrano łącznie 61 par obnóży, z których wykonano glicerożelatynowe preparaty mikroskopowe i przeprowadzono ich analizę palinologiczną. Analiza wykazała występowanie 29 typów pyłku, z których obecność 9 stwierdzono w obnóżach w obydwu latach badań, a pozostałe 20 typów notowano w 2000 albo 2001 roku. Za główne rośliny pokarmowe trzmieli uznano te taksony, z których owady formowały jednorodne obnóża. Były to: Brassicaceae, Centaurea cyanus, Echium vulgare, Filipendula ulmaria, Lotus corniculatus, Hypericum, Plantago, Trifolium pratense i T. repens. Analiza pyłkowa obnóży wydaje się być również bardziej skuteczna w oznaczaniu roślin pokarmowych owadów, niż metody obserwacyjne stosowane przez Ruszkowskiego i innych (1969, 1974), ponieważ umożliwia poznanie większej liczby odwiedzanych gatunków roślin przy znacznie mniejszych nakładach pracy.
Słowa kluczowe: trzmiel ziemny, Bombus terrestris, rośliny pokarmowe, obnóża pyłkowe, analiza pyłkowa.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

EFEKTY REGULOWANIA STRUKTURY RODZIN PSZCZELICH RASY KAUKASKIEJ (Apis mellifera caucasica Gorb.) I KRAIŃSKIEJ (Apis mellifera carnica Pollm.) W RÓŻNYCH WARUNKACH POŻYTKOWYCH
Gerula D.
Streszczenie
W latach 2002 i 2003 porównywano wydajność miodową rodzin, w których matki miały do dyspozycji różną liczbę plastrów do czerwienia. W każdej grupie były rodziny z pszczołami rasy kaukaskiej i kraińskiej. Porównywano następujące grupy rodzin:
A: matki były izolowane w klateczkach matecznikowych z kratą odgrodową na ok. 29 dni przed spodziewanym zakończeniem pożytku towarowego,
B: matki były odgrodzone kratą w izolatorach metalowych na trzech plastrach,
C: gniazda rodzin zostały ograniczone do 6 ramek Dadanta na przełomie kwietnia i maja, z bardzo wczesną stymulacją pszczół do przechodzenia do nadstawki,
D: (kontrolna): rodziny, w których matki czerwiły bez ograniczeń, a o liczbie plastrów w gnieździe decydowała siła rodzin.
Nasilenie pożytków w obu latach badań różniło się, to też w pierwszym roku (2002) średnia wydajność miodowa wszystkich rodzin kaukaskich wynosiła 17,8 kg, a kraińskich 13,6 kg, natomiast w drugim roku (2003) odpowiednio 32,2 i 27,7 kg.
W 2002 roku nie stwierdzono istotnej różnicy w ogólnej wydajności miodowej poszczególnych grup doświadczalnych, mimo iż rodziny pszczele z grup A i B, w których zastosowano bardziej radykalne ograniczanie czerwienia matek, wyprodukowały nieco więcej miodu. W drugim roku badań najlepsze pod względem ilości wyprodukowanego miodu okazały się grupy A i B, a różnice w stosunku do grupy kontrolnej potwierdzono statystycznie dla rodzin rasy kraińskiej. W obu latach badań pszczoły kraińskie wyprodukowały mniej miodu niż kaukaskie. W 2003 rodziny kraińskie wychowywały w czasie trwania pożytku głównego i bezpośrednio przed nim istotnie więcej czerwiu w porównaniu z rodzinami rasy kaukaskiej.
Współczynniki korelacji między ogólną ilością miodu a ilością czerwiu na początku maja wynosiły w 2002 roku r=0,30, a w 2003 r=0,28. W roku 2003 wystąpiła korelacja ujemna między ilością czerwiu w czasie pomiaru na początku pożytku głównego a ogólną ilością wyprodukowanego przez rodziny miodu r=-0,35.
Stosunkowo niskie współczynniki korelacji pomiędzy ilością wychowanego czerwiu przez rodziny pszczele a ich wydajnością miodową świadczą o wpływie również innych czynników na tę cechę.
Słowa kluczowe: izolator, ograniczanie czerwienia, wydajność miodowa, pszczoły kaukaskie, pszczoły kraińskie.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

WSPÓŁCZYNNIK TEMPERATUROWY ZMIAN PRZEWODNOŚCI ELEKTRYCZNEJ MIODU
Szczęsna T., Rybak-Chmielewska H.
Streszczenie
Celem badań było opracowanie współczynnika temperaturowego zmian przewodności miodu.
Materiał doświadczalny stanowiły próbki miodu, łącznie 50, pozyskane w pasiekach Oddziału Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Puławach w latach 2001-2002. Przeprowadzono również badania przewodności miodu w próbkach dostarczonych do laboratorium przez pszczelarzy i firmy zajmujące się obrotem miodu, z terenu całej Polski. Próbki te pochodziły z sezonu 2000-2004. Ponadto oznaczono przewodność kilku próbek inwertów dostępnych na rynku krajowym, produkowanych na potrzeby przemysłu spożywczego. W celu wyznaczenia współczynnika temperaturowego zmian przewodności miodu wykonano pomiary przewodności badanych próbek w temperaturze od 15 do 30°C. W badaniach rutynowych zastosowano opracowany współczynnik temperaturowy zmian przewodności miodu. W ocenie odmian miodu wykorzystano badania organoleptyczne określone w Polskiej Normie (1988).
Uzyskane wyniki wykazały, że współczynnik temperaturowy dla przewodności elektrycznej właściwej miodu wahał się w granicach od 2,2 do 3,1, średnio wynosił 2,6%/°C. Nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy przewodnością miodu mierzoną w temperaturze 20°C, a przewodnością mierzoną w temperaturze różnej od 20°C (15-30°C) przy uwzględnieniu współczynnika temperaturowego - 2,6%/°C. Najniższą wartością przewodności elektrycznej charakteryzowały się miody: rzepakowy, akacjowy i wielokwiatowy, wartości te nie były jednak niższe od 0,1 mS/cm. Przewodność elektryczna dla miodu gryczanego średnio wynosiła 0,30 mS/cm, dla miodu lipowego - 0,48 mS/cm, a dla miodu wrzosowego - 0,63 mS/cm. Przewodność badanych inwertów była bardzo niska i wahała się w zakresie 0,003-0,024 mS/cm, ze średnią wartością 0,014 mS/cm.
Słowa kluczowe: miód, przewodność elektryczne, współczynnik temperaturowy zmian przewodności, metoda.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

BADANIA SKŁADU CHEMICZNEGO JADU PSZCZOŁY MIODNEJ Apis mellifera L. ZA POMOCĄ HPLC
Rybak-Chmielewska H., Szczęsna T.
Streszczenie
Celem badań było opracowanie metody rozdziału, identyfikacji i ilościowego oznaczania głównych składników jadu pszczoły miodnej Apis mellifera L. za pomocą chromatografii cieczowej (HPLC) oraz określenie składu chemicznego krajowego produktu poprzez przeprowadzenie seryjnych badań.
W badaniach nad opracowaniem metody HPLC oznaczania głównych składników jadu sprawdzono: kolumny chromatograficzne z wypełnieniem C18 o różnym rozmiarze porów (100, 180 i 300C), temperaturę rozdziału (25, 30 35°C), przepływ fazy ruchomej (1,0; 1,5; 2,0 ml/min.), warunki elucji gradientowej (0%B - 45%B, 60 min oraz 0%B - 60%B, 60 min., 5%B - 80%B, 40 min). Rozdział chromatograficzny wykonywano stosując następujące eluenty: eluent A - 0,1% kwas trójfluorooctowy w wodzie, eluent B - 0,1% kwas trójfluorooctowy w roztworze: acetonitryl : woda (80:20). Identyfikację rozdzielanych składników jadu prowadzono za pomocą detektora UV przy długości fali 220 nm.
Najlepszy rozdział frakcji białkowej jadu pszczelego uzyskano na kolumnach o rozmiarze porów 180 i 300C w temperaturze 25°C. Do seryjnych badań składu chemicznego jadu wykorzystano 29 próbek pozyskanych w pasiece Oddziału Pszczelnictwa ISK w Puławach w trzech kolejnych sezonach pszczelarskich (2002-2004). W próbkach jadu określono zawartości głównych składników frakcji białkowej produktu: melittyny, fosfolipazy A2 i apaminy. Zawartość melittyny wahała się w granicach od 61,15 do 70,15 i średnio wynosiła 64,40%. Zawartość fosfolipazy A2 mieściła się granicach od 11,24 do 15,05, średnio - 13,00%, a zawartość apaminy w przedziale od 2,09 do 4,18, średnio 3,10%. Porównując wyniki z poszczególnych lat zbioru uzyskano różnice statystycznie istotne dla zawartości melittyny.
Słowa kluczowe: jad pszczeli, Apis mellifera L., skład chemiczny, melittyna, apamina, fosfolipaza A2, HPLC.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

STRUKTURA WZIĄTKÓW PSZCZELICH
NA TERENIE POLSKI W LATACH 1995-2003
Bieńkowska M.
Streszczenie
Podstawą racjonalnego prowadzenia gospodarki pasiecznej jest znajomość występowania i nasilenia pożytku, który zostaje zrealizowany w postaci wziątku. Dla celów praktycznych wielkość wziątku można scharakteryzować poprzez regularne ważenie uli. Wagową ocenę wziątków nektarowych prowadzi się w Polsce już od 1950 roku i jest ona wykorzystywana do wszechstronnej analizy warunków naszego pszczelarstwa (Bornus, Gromisz 1964; Gromisz, Kochańska 1979; Gromisz, Kośka 1998). Celem tej pracy jest charakterystyka realizacji zasobów wziątku w okresie sezonu pszczelarskiego na terenie kraju w latach 1995-2003.
Za podstawę do scharakteryzowania zasobów pożytkowych posłużyły notatki z punktów kontroli wagowej pożytków w latach 1995-2003. W omawianym okresie zgromadzono 273 meldunki dotyczące zmian wagi ula kontrolnego od 1 maja do 31 sierpnia każdego roku. Najwięcej materiałów dostarczyli pszczelarze z województw: śląskiego, kujawsko- -pomorskiego, lubelskiego i lubuskiego. Najsłabiej reprezentowane były województwa wielkopolskie, mazowieckie, małopolskie i pomorskie, natomiast z województw: warmińsko- -mazurskiego, dolnośląskiego i opolskiego nie otrzymano żadnych danych.
W latach 1995-2003 średni przybytek brutto za sezon pszczelarski wynosił 39,7 kg/pień, przybytek netto 31,7 kg/pień, a ubytki stanowiły 20,1 % przybytków brutto. W badanym okresie utrzymywała się tendencja przemieszczania się pożytków w rozkładzie sezonowym bliżej początku wiosny. W większości pasiek w Polsce świeży nakrop w ulu pojawia się już w pierwszej dekadzie maja. W tym okresie pszczoły zdołały zgromadzić średnio w skali kraju 11,8% rocznego przybytku brutto, w drugiej dekadzie 13%, a trzecia dekada maja była okresem najwyższych przybytków (około 17%). Po upływie miesiąca udział rocznego przybytku brutto wynosił około 42%, z czego wynika, że na miesiąc maj przypada główne nasilenie wziątku. W czerwcu osiągnął on poziom 37% i wzrósł o około 3% w stosunku do lat poprzednich. Największy udział przybytków brutto miał miejsce w pierwszej dekadzie czerwca, chociaż w niektórych regionach zanotowano ponad 10% udział przybytków w trzeciej dekadzie tego miesiąca. Dzienne przybytki masy ula w lipcu występowały na terenie całego kraju, chociaż nie we wszystkich okolicach, szczególnie pod koniec tego miesiąca. W dwóch pierwszych dekadach lipca średnia suma przybytków kształtowała się na poziomie odpowiadającym pierwszej dekadzie maja. Potem następował silny spadek do około 1,0 kg w sierpniu, co stanowiło 0,8% krajowego przybytku brutto. W latach od 1995 do 2003 w skali całego kraju w lipcu zrealizowane zostało 20,2% rocznego przybytku brutto. Zasięg wziątków sierpniowych w naszych badaniach był już bardziej ograniczony, ale także zanotowano go w wielu miejscowościach. W latach od 1995 do 2003 w skali całego kraju w sierpniu zrealizowane zostało zaledwie 2,5% rocznego przybytku brutto.
Słowa kluczowe: pożytki pszczele, ul na wadze, rodzina pszczela.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

MOŻLIWOŚCI PRODUKCYJNE ODKŁADÓW
W SEZONIE ICH UTWORZENIA
Skubida P., Pohorecka K.
Streszczenie
Celem prowadzonych badań było stwierdzenie, czy nowo utworzone odkłady mogą stać się rodzinami produkcyjnymi w tym samym sezonie pasiecznym, w którym zostały utworzone. W latach 1998-2002 corocznie tworzono silne, 6-cio plastrowe odkłady w możliwie najwcześniejszym terminie, dwukrotnie podkarmiano je stymulacyjnie dawką 1,5 litra syropu cukrowego i kontrolowano dalszy rozwój. Oceniano dynamikę ich rozwoju oraz możliwości produkcyjne. Po analizie uzyskanych wyników stwierdzono, że odkłady mogą wyprodukować miód towarowy w tym samym sezonie pod warunkiem wystąpienia obfitych, późnych pożytków.
Słowa kluczowe: rodziny macierzyste, odkłady, zbiory miodu, technologie pasieczne.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

BADANIA LABORATORYJNE WPŁYWU STANDARYZOWANEGO WYCIĄGU Z BYLICY PIOŁUNU (Artemisia absinthium L.) NA ZAKAŻENIE Nosema apis PSZCZÓŁ ROBOTNIC Apis mellifera L.
Pohorecka K.
Streszczenie
Celem pracy była ocena wpływu standaryzowanego wyciągu z piołunu (Artemisia absinthium L.) na rozwój zakażenia N. apis u pszczół zakażonych sztucznie i naturalnie.
Badania prowadzono w warunkach laboratoryjnych w latach 2002-2003, w Oddziale Pszczelnictwa ISK w Puławach. Klateczki doświadczalne zasiedlano po około 100 sztuk pszczołami ulowymi, pobieranymi z części gniazdowej rodzin, w których w wyniku wstępnych badań laboratoryjnych nie stwierdzono obecności spor N. apis - grupa A, oraz z rodzin w, których stwierdzono obecność spor pierwotniaka N. apis - grupa B.
Klateczki z pszczołami przetrzymywane były w cieplarkach, w temp 34°C.
W ciągu pierwszych trzech dni doświadczenia pszczoły z grupy A zostały zarażone sztucznie jednorazową dawką 21 106/ml spor N. apis podaną pszczołom z każdej klateczki w 30 ml syropu 1:1 (woda:cukier). W tym czasie pszczoły z grupy B otrzymywały czysty syrop cukrowy. Po upływie 72 h ze wszystkich klateczek obu grup pobrano po 10 pszczół w kierunku oceny stopnia zakażenia sporami N. apis. W tym dniu w obrębie grupy A i B utworzono po 3 podgrupy i rozpoczęto podawanie 50% syropu cukrowego dodatkiem wyciągu z piołunu. Pszczoły z podgrupy A1 i B1 otrzymywały syrop z 5% dodatkiem wyciągu, pszczoły z podgrupy A2 i B2 otrzymywały syrop z 10% dodatkiem wyciągu z piołunu. Kontrolę stanowiły pszczoły z podgrupy A3 i B3, które otrzymywały czysty syrop cukrowy. Okres podawania pokarmów cukrowych wynosił 17 dni.
Po upływie 10 dni od rozpoczęcia podawania pokarmów z dodatkiem wyciągu z piołunu oraz w dniu zakończenia doświadczenia ze wszystkich klateczek w obrębie utworzonych grup doświadczalnych pobierano ponownie po 10 pszczół do badań laboratoryjnych w kierunku oceny stopnia ich porażenia sporami pierwotniaka N. apis.
Pszczoły badane były indywidualnie. Odwłoki pszczół homogenizowano z wodą destylowaną w proporcji 1 odwłok / 1 ml wody. Po wymieszaniu homogenną zawiesinę przenoszono na szkiełko hemocytometru Bürkera. Spory liczono metodą Cantwella (1970).
Łącznie okres trwania doświadczenia wynosił 21 dni.
Podczas trwania doświadczenia oceniano również dobową śmiertelność pszczół oraz ilość pobranego przez pszczoły pokarmu.
Ocenę istotności różnic pomiędzy średnią liczbą spor u pszczół z grup doświadczalnych, ilością pobranego pokarmu przez nie pokarmu oraz śmiertelnością, wykonano przy pomocy testu Duncana przy poziomie ufności = 0.05.
Nie stwierdzono istotnych różnic w ilości pobieranych przez pszczoły pokarmów natomiast śmiertelność pszczół karmionych syropem z dodatkiem wyciągu z piołunu była istotnie wyższa w porównaniu do pszczół nie leczonych. Stwierdzono iż dodatek wyciągu redukował w sposób istotny poziom infekcji N. apis u pszczół zakażonych sztucznie i naturalnie, po 17-to dniowym okresie jego podawania.
Słowa kluczowe: wyciąg z Artemisia absinthium L., wpływ, pszczoły robotnice, N. apis, zakażenie.
Pełny text PDF
Powrót do początku strony

Powrót do strony głównej


  
Przejdź do strony głównej Oddziału Pszczelnictwa IO