Vol.55 No.1 2011 Spis treści Algirdas Amšiejus, Honorata Danilčenko, Elvyra Jarienė, Maria Jeznach, Jurgita Kulaitienė - Ocena preferencji konsumenckich różnych odmian miodu i wpływ termicznego upłynniania produktu na niektóre z jego parametrów jakościowych 5 Jerzy Woyke, Jakub Gąbka - Wpływ chmury pyłu wulkanicznego nad Polską na aktywność lotną pszczół miodnych 15 Krystyna Żółtowska, Regina Frączek, Zbigniew Lipiński - Hydrolazy rozwijającego się czerwiu pszczelego oraz świeżo wygryzionych robotnic Apis mellifera carnica 27 Roxane M. Magnus, Amber D. Tripodi, Allen L. Szalanski - Zróżnicowanie mitochondrialnego DNA u pszczoły miodnej Apis mellifera L. (Hymenoptera: Apidae) w rodzinach hodowlanych w Stanach Zjednoczonych 37 Jakub Gąbka, Maciej Ochnio, Beata Madras-Majewska - Wpływ wieku jaj użytych do wychowu matek pszczelich na liczbę uzyskanych mateczników 47 Grzegorz Borsuk, Aneta Strachecka, Krzysztof Olszewski, Jerzy Paleolog - Współdziałanie pszczół robotnic o zwiększonej zmienności genotypowej. I. Test polowy - pobieranie i gromadzenie syropu 53 Grzegorz Borsuk, Aneta Strachecka, Krzysztof Olszewski, Jerzy Paleolog - Współdziałanie pszczół robotnic o zwiększonej zmiennosci genotypowej. II. Test klatkowy - pobieranie syropu i śmiertelność pszczół 59 Rustem A. Ilyasov, Ildus A. Kutuev, Aleksandr V. Petukhov, Aleksandr V. Poskryakov, Alexei G. Nikolenko - Filogenetyczne związki pszczoły środkowoeuropejskiej Apis mellifera mellifera L. i populacji uralskich oraz zachodnioeuropejskich 67 Zhenghua Xie - Wzrost liczby utrzymywanych rodzin pszczelich i produkcji miodu w Chinach w ciągu ostatnich pięciu dekad 77 Maciej Siuda, Jerzy Wilde, Janusz Bratkowski, Bożena Chuda-Mickiewicz, Jerzy Woyke, Zygmunt Jasiński, Beata Madras-Majewska, Jerzy Samborski - Zimowanie zapasowych matek pszczelich w zmodyfikowanych ulikach weselnych 87 Małgorzata Bieńkowska, Krzysztof Loc, Beata Panasiuk, Paweł Węgrzynowicz, Dariusz Gerula - Wpływ ilości i sposobu dawkowania nasienia na jakość unasieniania matek pszczelich przetrzymywanych z 25 pszczołami 99 Teresa Szczęsna, Helena Rybak-Chmielewska, Ewa Waś, Katarzyna Kachaniuk, Dariusz Teper - Charakterystyka polskich miodów odmianowych. I. Miód rzepakowy (Brassica napus L. var. oleifera Metzger) 111 Ewa Waś, Helena Rybak-Chmielewska, Teresa Szczęsna, Katarzyna Kachaniuk, Dariusz Teper - Charakterystyka miodów odmianowych. II. Miód lipowy (Tilia spp.) 121 Ewa Waś, Helena Rybak-Chmielewska, Teresa Szczęsna, Katarzyna Kachaniuk, Dariusz Teper - Charakterystyka polskich miodów odmianowych. III. Miód wrzosowy (Calluna vulgaris L.) 129 Krystyna Pohorecka, Marta Skubida, Dagmara Zdańska, Andrzej Bober - Stan epizootyczny pasiek, w których wystąpiła masowa śmiertelność rodzin pszczelich (2008-2009) 137 OCENA PREFERENCJI KONSUMENCKICH RÓŻNYCH ODMIAN MIODU I WPŁYW TERMICZNEGO UPŁYNNIANIA PRODUKTU NA NIEKTÓRE Z JEGO PARAMETRÓW JAKOŚCIOWYCH Amšiejus A., Danilčenko H., Jarienė E., Jeznach M., Kulaitienė J. Streszczenie Przeprowadzone badania składały się z dwóch części: I. Podsumowano opinię konsumentów o jakości miodu. W ankietowaniu brało udział 576 respondentów w wieku 20 - 24 lat (studenci litewskich i polskich uczelni); II. Badano miód z nektaru kwiatów pięciu rodzajów roślin: lipy, malin, gryki, esparcety i leśnych. Rodziny pszczele były przewożone nad ranem do różnych leśnictw. Jakość pozyskanego miodu badano w laboratoriach Litewskiego Uniwersytetu Rolniczego i Państwowego Instytutu Weterynarii. Miód rozpuszczano za pomocą aparatu do dekrystalizacji. Statystycznie wyniki opracowano za pomocą programu "SPSS 10.0 for Windows". Badania upodobań konsumentów wykazały, że preferowany jest miód złocisty (46%), 84% konsumentów wybierało miód płynny, a najczęściej kupowanym miodem był miód lipowy (98,7%). Ocena sensoryczna wykazała, że przed i po rozpuszczeniu najbardziej smaczny i aromatyczny był miód lipowy. Dobrą konsystencją i kolorem wyróżnił sią miód z malin i gryki. We wszystkich rozpuszczonych urządzeniem do dekrystalizacji próbkach miodu zmniejszyła się?zawartość wody. Aktywność diastazy po obróbce termicznej nie zmieniła się. Największą ilość HMF oznaczono w miodzie gryczanym i leśnym (3,27 i 3,46 mg kg-1), lecz nie była ona wyższa od wymagań normy (nie więcej niż 40 mg kg-1). Słowa kluczowe: miód, rodzaje, obróbka termiczna, aparat do dekrystalizacji, jakość. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW CHMURY PYŁU WULKANICZNEGO NAD POLSKĄ NA AKTYWNOŚĆ LOTNĄ PSZCZÓŁ MIODNYCH Woyke J., Gąbka J. Streszczenie Pszczoły reagują na zmiany meteorologiczne. Aktywność lotna pszczół zbieraczek zależy między innymi od temperatury i oświetlenia. Lot pszczół zmienia się na?początku zaćmienia słońca, gdy oko ludzkie nie wyczuwa jeszcze zmian. Chmura pyłu wulkanicznego po wybuchu wulkanu Eyjafjallajökull na Islandii, znajdowała się nad Polską w dniach 17 do 20 kwietnia 2010 r. (Eyja-fjalla-jökull, znaczy wyspiarska turnia czapy lodowej). Badaliśmy czy zjawisko to wywiera wpływ na aktywność lotną pszczół. Badania prowadziliśmy w pasiece Pracowni Hodowli Owadów Użytkowych SGGW, w?ciągu 2 dni, 17 i 20 kwietnia, gdy pył wulkaniczny znajdował się nad Polską i w ciągu 2 następnych dni 28 i 29 kwietnia, gdy pyłu nie było nad Polską. Obserwowaliśmy lot pszczół z 10 rodzin pszczelich. W ciągu 5 minut liczyliśmy pszczoły przylatujące do ula. Liczenia powtarzaliśmy 7 razy dziennie, w jednogodzinnych odstępach od godz. 10:00 do 16:00. Zwracaliśmy uwagę nie tylko na wpływ pyłu wulkanicznego na loty pszczół, lecz staraliśmy się również zbadać różnice aktywności lotnej pszczół z różnych rodzin w tym samym dniu jak i z tych samych rodzin w różnych dniach. Stwierdziliśmy, że dzienny rozkład częstotliwości liczby lotów/5 min w ciągu dnia różnił się statystycznie istotnie między poszczególnymi rodzinami. Również dzienny rozkład częstotliwości liczby lotów/5 min w ciągu dnia wykonywany przez pszczoły z tych samych rodzin różnił się statystycznie istotnie między kolejnymi dniami. Średnia liczba lotów/5 min wykonywanych przez pszczoły tego samego dnia różniła się statystycznie istotnie między poszczególnymi rodzinami. Również średnia liczba lotów/5 min wykonywanych przez pszczoły z tych samych rodzin różniła się statystycznie istotnie między kolejnymi dniami. Ogólna średnia dzienna liczba lotów pszczół wykonywanych w różnych dniach różniła się statystycznie istotnie. Aktywność lotna pszczół, w czasie dwu dni, kiedy niebo pokrywała chmura wulkanicznych pyłów zmniejszyła się o 9%. Słowa kluczowe: chmura wulkaniczna, wulkan Eyjafjallajökull, loty pszczół, aktywność lotna pszczół. Pełny text PDF Powrót do początku strony HYDROLAZY ROZWIJAJĄCEGO SIĘ CZERWIU PSZCZELEGO ORAZ ŚWIEŻO WYGRYZIONYCH ROBOTNIC APIS MELLIFERA CARNICA Żółtowska K., Frączek R., Lipiński Z. Streszczenie Badano aktywność 19 enzymów hydrolitycznych rozkładających lipidy, białka i cukry u 12 stadiów rozwojowych czerwiu pszczelego oraz wygryzających się robotnic Apis mellifera carnica. Testem API ZYM wykazano w całym okresie ontogenezy aktywność 15 hydrolaz. Cztery enzymy, do których należą: trypsyna, -chymotrypsyna, -galaktozydaza i -glukoronidaza aktywne były tylko u niektórych stadiów rozwojowych. Kwaśne fosfatazy u poczwarek były bardziej aktywne (20 - 50 nmol/100 g białka) niż alkaliczna (10-30 nmol/100 g). Zauważono, że aktywność lipazy była wysoka na początku i pod koniec rozwoju (20- 30 nmol/100 g). U larw 1-2-dniowych była najwyższa (30 nmol/100 ?g) i 2-3-krotnie wyższa niż aktywność enzymów hydrolizujących estry kwasów tłuszczowych o krótszych łańcuchach (C4 i C8; 15 i 10 nmol/100 g odpowiednio). U starszego czerwiu karboksylazy C4 i C8 miały prawie stabilną, wysoką aktywność (25-40 nmol/100 g). Przez cały okres rozwoju czerwiu aktywne były egzopeptydazy (arylaminidazy leucytowa, walinowa i cysteinowa). Arylaminidaza leucynowa miała bardzo wysoką (35-50 nmol/100 g białka) i prawie stabilną aktywność. Z grupy enzymów metabolizujących cukry podczas całego rozwoju wysoce aktywne były N-acetyl- - glukozaminidaza (40-50 nmol/100 g), -galaktozydaza (30-40 nmol/100 g) i -glukozydaza (20- 50 nmol/100 g). Większość enzymów osiągała maksymalną aktywność u larw jedno-dwudniowych (20- 50 nmol/100 g) oraz u wygryzającego się imago (30-50 nmol/100 g). Zauważono także, że wiele hydrolaz było mniej aktywne u larw L7 i przedpoczwarek, należą do nich alkaliczna fosfataza, arylaminidazy walinowa i cysteinowa, -glukozydaza i -glukozydaza, -mannozydaza. W dyskusji porównano uzyskane wyniki z wcześniejszymi rezultatami testu API ZYM dla czerwiu trutowego A. m. carnica. Słowa kluczowe: Apis mellifera carnica, czerw, rozwój, enzymy, hydrolazy. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZRÓŻNICOWANIE MITOCHONDRIALNEGO DNA U PSZCZOŁY MIODNEJ APIS MELLIFERA L. (HYMENOPTERA: APIDAE) W RODZINACH HODOWLANYCH W STANACH ZJEDNOCZONYCH Magnus R. M., Tripodi A. D., Szalanski A. L. Streszczenie W Stanach Zjednoczonych przeprowadzono niewiele badań dotyczących zmienności genetycznej pszczoły miodnej, Apis mellifera L. w rodzinach hodowlanych. W tym eksperymencie zsekwencjonowano region genów 571-572 bp mitochondrialnego DNA (mtDNA), kodujących podjednostki I i II oksydazy cytochromu (COI-COII), ze 140 rodzin pochodzących od 14 hodowców matek pszczelich w Stanach Zjednoczonych. Analiza sekwencyjna DNA ujawniła istnienie siedmiu różnych mitotypów (C1, C2, C11, C12, C19, C27, C31) od 14 hodowców matek w 11 stanach. Najczęściej występujące mitotypy to C1, C2 i C11, które stanowiły 82% obserwowanych mitotypów, natomiast dwa mitotypy wystąpiły pojedynczo. Z siedmiu zaobserwowanych mitotypów, dwa (C27, C31) nie zostały wcześniej opisane. Zaobserwowane zróżnicowanie mitotypów i nukleotydów było umiarkowanie wysokie i wynosiło 0,74985 i 0,00352. Jest to pierwszy projekt badawczy, w którym ekstensywnie wykorzystano analizę sekwencyjną mtDNA w badaniach rodzinach hodowlanych w USA. Sekwencjonowanie DNA jest bardziej czułe na zmienność genetyczną niż PCR-RFLP, ponieważ wykrywa pojedynczy polimorfizm nukleotydu (SNP). W przyszłości badania wykorzystujące tę samą metodę molekularną mogą być prowadzone na populacjach dziko żyjących w celu wyjaśnienia struktury genetycznej populacji pszczoły miodnej w USA. Słowa kluczowe: pszczoła miodna, matka pszczela, genetyka populacji, mitochondrialne DNA Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW WIEKU JAJ UŻYTYCH DO WYCHOWU MATEK PSZCZELICH NA LICZBĘ UZYSKANYCH MATECZNIKÓW Gąbka J., Ochnio M., Kamiński Z., Madras-Majewska B. Streszczenie Wiek czerwiu użytego do wychowu matek pszczelich ma istotny wpływ na ich jakość. Najlepsze matki uzyskuje się przy wychowie z jaj. Celem doświadczenia było zbadanie czy wiek jaj wpływa na ich przyjmowanie w rodzinach wychowujących. Do pięciu rodzin poddano w czterech seriach po 12 jaj w wieku 0-18, 24-42, i 48-66 godzin. Wszystkie rodziny w pierwszej i trzeciej serii miały czerw otwarty i były 1 dzień bez matki, a w drugiej i czwartej serii nie miały czerwiu otwartego i były 10 dni bez matki. Spośród wszystkich 720 poddanych jaj, pszczoły przyjęły ogółem 44,4% do wychowu matek. Nie stwierdzono istotnych różnic, w ogólnej liczbie przyjmowanych jaj, w rodzinach z czerwiem otwartym, po jednej dobie bez matek (43,6%) i w rodzinach bez czerwiu otwartego, po 10 dniach bez matek (45,3%). Stwierdzono jednak istotne różnice wprzyjmowaniu poszczególnych grup wiekowych poddawanych jaj. W rodzinach wychowujących z czerwiem otwartym, po jednej dobie bez matek, nie stwierdzono istotnego wpływu wieku jaj na ich przyjmowanie. Jednak po 10 dniach bez matek, gdy w rodzinach nie było już czerwiu otwartego, pszczoły przyjmowały istotnie najmniej (25%) najmłodszych jaj w wieku 0-18 godzin, a istotnie najwięcej (64,2%) najstarszych w wieku 48-66 godzin. Słowa kluczowe: pszczoła miodna, jaja pszczele, wychów matek pszczelich, rodziny wychowujące. Pełny text PDF Powrót do początku strony WSPÓŁDZIAŁANIE PSZCZÓŁ ROBOTNIC O ZWIĘKSZONEJ ZMIENNOŚCI GENOTYPOWEJ. I. TEST POLOWY - POBIERANIE I GROMADZENIE SYROPU Streszczenie Borsuk G., Olszewski K., Strachecka A., Paleolog J. Doświadczenie przeprowadzono w dwóch powtórzeniach przez dwa kolejne lata. W każdym roku wykonano po jednym powtórzeniu, które rozpoczynało się pierwszego czerwca i kontynuowano je przez 10 dni. W pierwszym roku była ciepła słoneczna pogoda. W drugim roku warunki pogodowe były zmienne. W doświadczeniu użyto pszczół różniących się genotypami A. m. carnica (Car) iBuckfast (Bcf) i ubarwieniem oskórka. Umożliwiało to rozróżnianie sfilmowanych pszczół iokreślenie częstotliwości pobierania przez nie syropu cukrowego z podkarmiaczek. Doświadczenie przeprowadzono w dwuplastrowych ulikach weselnych, które nasiedlono 0,5l pszczół. Utworzono trzy grupy doświadczalne: jednorodna - rodzinki składające się w 100% z pszczół Car (Car); mieszana - rodzinki utworzone w 50% przez pszczoły Car i w 50% przez pszczoły Bcf (Car/Bcf), jednorodna - rodzinki z pszczołami w 100% Bcf (Bcf). W ten sposób nasiedlono po 10 ulików dla każdej grupy i poddano nieunasienione matki, które były siostrami. Określono rodzaj współdziałania pomiędzy pszczołami o zwiększonej zmienności genotypowej podczas pobierania i gromadzenia syropu cukrowego we wspólnej rodzinie. W dobrych warunkach pogodowych wydajniejsze były pszczoły Bcf, natomiast w zmiennych pszczoły Car. Wymieszane pszczoły Car/Bcf we wspólnej rodzince częściej współdziałały w sposób addytywny i wykazywały częstszą powtarzalność wyników. Może być to związane zlepszym przystosowaniem się wymieszanych wydajnych i mniej wydajnych pszczół do dobrych jak i złych warunków środowiskowych. Słowa kluczowe: mieszane rodzinki, syrop, współdziałanie robotnic, pszczoły, Apis mellifera. Pełny text PDF Powrót do początku strony WSPÓŁDZIAŁANIE PSZCZÓŁ ROBOTNIC O ZWIĘKSZONEJ ZMIENNOŚCI GENOTYPOWEJ. II. TEST KLATKOWY - POBIERANIE SYROPU I ŚMIERTELNOŚĆ PSZCZÓŁ Borsuk G., Olszewski K., Strachecka A., Paleolog J. Streszczenie Doświadczenie przeprowadzono w dwóch powtórzeniach. Użyto pszczół odmiennych genotypowo/rasowo (A. m. carnica i Buckfast), które różniły się ubarwieniem oskórka. Umożliwiało to rozróżnianie sfilmowanych wymieszanych pszczół i określenie częstotliwości pobierania syropu cukrowego z podkarmiaczek bez potrzeby ich znakowania. Jednodniowymi pszczołami nasiedlono grupy doświadczalne: jednorodna - składająca się z 20 klateczek po 50 szt. pszczół Car w klateczce (Car); mieszana - składająca się z 20 klateczek po 25szt. pszczół Car i po 25szt. pszczół Bcf w klateczce (Car/Bcf); jednorodna - składająca się z 20 klateczek po 50 szt. pszczół Bcf w klateczce (Bcf). Po nasiedleniu klatki zostały przeniesione do komory klimatyzowanej, w której panowała temperatura 26°C i wilgotność względna 65%. Pokarm stanowił syrop cukrowy w proporcji 1:1 podawany w strzykawce, do której pszczoły miały swobodny dostęp. Określono rodzaj współdziałania pszczół o zwiększonej zmienności genotypowej w testach laboratoryjnych. Pszczoły Car pobierały więcej pokarmu na własne potrzeby niż pszczoły Bcf. Wymieszane pszczoły Car/Bcf częściej współdziałały w sposób nieaddytywny. Prawdopodobnie to pszczoły Bcf przekazywały sobie wzajemnie syrop nie wymieniając go w proces trofalaksji z pszczołami rasy Car. Słowa kluczowe: testy klatkowe, syrop, współdziałanie pszczół, Apis mellifera. Pełny text PDF Powrót do początku strony FILOGENETYCZNE ZWIĄZKI PSZCZOŁY ŚRODKOWOEUROPEJSKIEJ APIS MELLIFERA MELLIFERA L. I POPULACJI URALSKICH ORAZ ZACHODNIOEUROPEJSKICH R. A. Ilyasov, I. A. Kutuev, A. V. Petukhov, A. V. Poskryakov, A. G. Nikolenko Streszczenie Region mitochondrialnego DNA pszczoły środkowoeuropejskiej Apis mellifera mellifera z Uralu (Rosja) oraz Apis mellifera macedonica z Ukrainy, obejmujący koniec 5' genu drugiej podjednostki dehydrogenazy NADH (ND2), został amplifikowany za pomocą reakcji PCR. Analiza filogenetyczna sekwencjonowanych próbek DNA z danymi GenBank (http://www.ncbi.nlm.nih.gov) wykazała istnienie czterech odnóg ewolucyjnych, gdzie pszczoły z Uralu zostały zgrupowane z europejską pszczołą A.m.mellifera, natomiast pszczoły ukraińskie z europejską pszczołą A.m.macedonica. Wyniki te sugerują związek genetyczny populacji A.m.mellifera z Uralu i z Europy. Dane te umożliwiły nam wysunięcie hipotezy, że podgatunek A.m.mellifera jest unikatowym przykładem gałęzi ewolucyjnej M. Słowa kluczowe: pzczoła miodna, pszczoła środkowoeuropejska, Apis mellifera mellifera, mtDNA, zmienność genetyczna, ND2, sekwencjonowanie, Ural, Rosja. Pełny text PDF Powrót do początku strony WZROST LICZBY UTRZYMYWANYCH RODZIN PSZCZELICH I PRODUKCJI MIODU W CHINACH W CIĄGU OSTATNICH PIĘCIU DEKAD Xie Z. Streszczenie W ostatnich latach dokumentowane są liczne straty pszczół w Ameryce Północnej i Europie, natomiast nie dokonano oceny stanu pszczół w innych krajach i obszarach. Liczba rodzin pszczelich w Chinach jest wyższa niż w innych krajach, a zmiany zachodzące w utrzymywanych rodzinach na przestrzeni lat są nadal nieznane. W niniejszej pracy dokonałem kompilacji-opracowania danych i oceny trendu w liczbie utrzymywanych rodzin i produkcji miodu w Chinach w ciągu ostatnich pięciu dekad. W dwudziestu trzech z dwudziestu czterech ocenionych prowincji nastąpił wzrost liczby rodzin między dwuletnią przerwą, podczas której dane były dostępne, a liczba rodzin w kraju wzrosła z 3 mln w 1960 roku do 8,77 mln w 2008. W dwudziestu jeden z dwudziestu czterech ocenianych prowincji wzrosła produkcja miodu, a w skali kraju produkcja wzrosła z 1,6 tys. ton w 1963 roku do 40 tys. ton w 2009. Dane te pokazją różne trendy dotyczące populacji pszczół utrzymywanych w Chinach w porównaniu z Ameryką Północną i Europą. Słowa kluczowe: straty pszczół, rodzina pszczela, produkcja miodu, miód eksportowany, Chiny. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZIMOWANIE ZAPASOWYCH MATEK PSZCZELICH W ZMODYFIKOWANYCH ULIKACH WESELNYCH Siuda M., Wilde J., Bratkowski J., Chuda-Mickiewicz B., Woyke J., Jasiński Z., Madras-Majewska B., Samborski J. Streszczenie Posiadanie zapasowych matek wczesną wiosną jest bardzo ważne dla pszczelarzy. Matki te można poddać do rodzin, które straciły własne matki zimą. Można je również poddać do wczesnych odkładów. Ma to szczególne znaczenie w Polsce, charakteryzującej się srogimi zimami, chłodnymi wiosnami i krótkim sezonem wegetacyjnym. Celem badań była próba opracowania skutecznej metody zimowania zapasowych matek pszczelich w ulikach weselnych. Doświadczenie przeprowadzono w latach 2005-2008 (3 zimowle) równolegle w trzech jednostkach: Katedrze Zoologii i Pszczelnictwa Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, Samodzielnej Pracowni Hodowli Owadów Użytkowych SGGW wWarszawie i Katedrze Pszczelnictwa Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Rodzinki z matkami unasienionymi sztucznie 8 l nasienia w wieku 7-8 dni przygotowane do zimowli podzielono losowo na następujące grupy: I TS trapezoidalny snozowy ulik weselny. II TSN trapezoidalny snozowy ulik weselny z nadstawką. III MP1/2 dwurodzinny ulik mini-plus (dwie rodzinki, każda zimująca na 3 plasterkach w połowie ulika, przedzielonego pionową przegrodą). IV MP1 ulik mini-plus, jedna rodzinka zimująca na 6 plasterkach w całym korpusie. Rodzinki w każdej grupie podzielono na 2 podgrupy: A - zimowane na pasieczysku i B - zimowane w piwnicy. Miejsce zimowania matek (toczek lub stebnik) nie wpłynęło istotnie na zróżnicowanie przeżywalności rodzinek (F1, = 0,562, p = 0,454). Nie udało się przezimować matek w ulikach trapezoidalnych bez nadstawki (gr. I, TS) we wszystkich ośrodkach oraz latach badań. W sumie, ze wszystkich miejscowości i sezonów, wysoko istotnie najwięcej matek (65%) przeżyło w rodzinkach zimujących pojedynczo w korpusie ulika mini-plus (gr IV, MP1). Najwięcej rodzinek przeżyło w Szczecinie (63%), mniej w Warszawie (31%), a najmniej w Olsztynie (20%). W ulikach TS przezimowano tylko 2%, a w ulikach MP zasiedlonych pojedynczo - 65% i 45% przy zasiedleniu przez dwie rodzinki. Trapezoidalne snozowe uliki weselne, ze względu na swoje niewielkie wymiary, nie nadają się do samodzielnego zimowania rodzinek pszczelich w Polsce. Najkorzystniej zapasowe matki zimowały w ulikach mini-plus, gdy rodzinki zajmowały cały korpus (6 plasterków). Słowa kluczowe: zimowla, matki pszczele, uliki weselne. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW ILOŚCI I SPOSOBU DAWKOWANIA NASIENIA NA JAKOŚĆ UNASIENIANIA MATEK PSZCZELICH PRZETRZYMYWANYCH Z 25 PSZCZOŁAMI Bieńkowska M., Loc K., Panasiuk B., Węgrzynowicz P., Gerula D. Streszczenie Celem badań było określenie jaki wpływu ma wielkość dawki nasienia i wstrzykiwanie jej matce w jednej dużej lub kilku mniejszych porcjach na stan jajowodów matek i wypełnienie zbiorniczków nasiennych. Badania prowadzono w latach 2008 - 2009, w Oddziale Pszczelnictwa ISK w Puławach iwPasiece Hodowlanej w Teodorowie. Matki siostry podgatunku kraińska unasieniano w wieku 7 dni dawkami nasienia od 1 l do 8 l w różnych kombinacjach (1 raz dawkami 1, 2, 3, 4, 6 i 8 l, 2 razy dawkami 2, 3 i 4 l, 3 razy i 4 razy dawką 1 i 2 l nasienia). Dwukrotne unasienianie dawkami od 1 l do 4 l wykonywano co 24 godziny, a trzykrotne lub czterokrotne unasienianie dawkami 1 l i 2 l co 12 godzin. Bezpośrednio po unasienieniu matki umieszczano w dwukomorowych klateczkach wysyłkowych z około 25 pszczołami, które przetrzymywano w osieroconych rodzinach. Spośród 951 unasienionych matek po dwóch dobach 25 było martwych (2,6%). Blisko 87% opróżniło jajowody całkowicie, a u 10,7% stwierdzono resztki nasienia w jajowodach. Wszystkie matki unasienione bardzo małymi dawkami nasienia (1-2 l) całkowicie opróżniły jajowody. Po unasienieniu matek 3-6 l nasienia, u 6 do 12% z nich stwierdzono resztki nasienia w jajowodach, a po zastosowaniu dawki nasienia 8 l, aż u ponad 20% matek przechowywanych z 25 pszczołami. Spośród wszystkich porównywanych sposobów unasieniania matek, które po inseminacji przechowywano z 25 pszczołami, istotnie najwięcej plemników stwierdzono w zbiorniczkach nasiennych tych matek, które unasieniano czterokrotnie dawką 2 l, (średnia liczba plemników w ich zbiorniczkach przekroczyła 6,8 mln). Po około 6 mln plemników miały w zbiorniczkach matki unasienione dawkami: 2x4, 2x2 i 2x3 l. Nieznacznie mniej plemników w zbiorniczkach (ponad 5 mln) miały matki unasienione 3x1 i 4x1 l nasienia. Duże dawki, 6 i 8 l powodowały, że w zbiorniczkach gromadziło się po około 4 mln plemników a małe, jednokrotne dawki 1 i 2 l wystarczyły na przejście do zbiorniczków około 2-3 mln plemników. Ponad 4 mln plemników stwierdzono w zbiorniczkach nasiennych matek unasienianych 1, 2, 3 lub 4 razy (odpowiednio od 32,5% matek do 63,4%, od 56,3 do 91,4%, od 94 do 97,7% oraz od 87,7 do 100%). Stwierdzono również, że najwięcej matek (76,7%) u których w zbiorniczkach nasiennych było od 4-6 milionów plemników, unasieniano 3 razy 1 l nasienia. Słowa kluczowe: dawka nasienia, inseminacja, wypełnienie zbiorniczków nasiennych, opróżnianie jajowodów. Pełny text PDF Powrót do początku strony CHARAKTERYSTYKA POLSKICH MIODÓW ODMIANOWYCH. I. MIÓD RZEPAKOWY (BRASSICA NAPUS L. VAR. OLEIFERA METZGER)* Szczęsna T., Rybak-Chmielewska H., Waś E., Kachaniuk K., Teper D. Streszczenie W ramach charakterystyki różnych odmian miodu pozyskiwanych w ostatnim czasie w Polsce w niniejszej pracy opisano miód rzepakowy. W zebranych w latach 2007-2010 próbkach tej odmiany oznaczono następujące parametry: wodę, cukry, pH, wolne kwasy, przewodność elektryczną właściwą, 5-hydroksymetylofurfural (HMF), liczbę diastazową (DN) i prolinę. Pochodzenie botaniczne badanych próbek miodu zostało określone na podstawie cech organoleptycznych (barwa, konsystencja, smak, zapach, sposób krystalizacji) i potwierdzone analizą pyłkową. W badaniach zastosowano najnowsze metody sprawdzone i zalecane przez Międzynarodową Komisję do spraw Miodu. Miód rzepakowy w stanie płynnym charakteryzował się jasną słomkową barwą, W stanie skrystalizowanym miód ten miał barwę biało- lub szarokremową, a zapach był słabo wyczuwalny, zbliżony do zapachu kwiatów rzepaku, smak słodki, lekko gorzkawy. Zawartość pyłku Brassica wyniosła 45,2 - 66,8% (średnio 52,3%), a całkowita liczba ziaren pyłku w 10 g miodu (PG/10 g) mieściła się w granicach 18 500 - 61 100 (średnio 46 200). Parametry fizykochemiczne miodu rzepakowego nie zmieniły się istotnie na przestrzeni 30 lat, pomimo wprowadzania do upraw nowych odmian rzepaku i wykorzystania w badaniach nowoczesnych metod analitycznych. Miód rzepakowy charakteryzuje się niską przewodnością elektryczną właściwą (średnio 0,20 mS/ cm) i aktywnością enzymu -amylazy (średnio 14,0 Shade), a także niską zawartością wolnych kwasów (średnio 11,3 mval/kg) i proliny (średnio 24,1 mg/100 g). Parametry te wykazują dużą zmienność w obrębie tej odmiany miodu. Krajowe i międzynarodowe dokumenty normalizacyjne wymagają uzupełnienia o minimalne wymagania dla przewodności elektrycznej (0,1 mS/cm), zawartości wolnych kwasów (5 mval/kg) i zawartości proliny (18 mg/100 g). Pozwoli to na stosunkowo łatwe wykrywanie miodów niskiej jakości, niepełnowartościowych, zafałszowanych. Słowa kluczowe: miód rzepakowy, odmiana miodu, charakterystyka, cechy organoleptyczne, analiza pyłkowa, parametry fizykochemiczne, Polska. Pełny text PDF Powrót do początku strony CHARAKTERYSTYKA POLSKICH MIODÓW ODMIANOWYCH. II. MIÓD LIPOWY (TILIA SPP) Waś E., Rybak-Chmielewska H., Szczęsna T., Kachaniuk K., Teper D. Streszczenie Celem badań była charakterystyka miodu lipowego, pozyskiwanego w warunkach klimatyczno-pożytkowych naszego kraju. Charakterystyki tej dokonano na podstawie: oceny organoleptycznej (zapachu, smaku, barwy, konsystencji), analizy pyłkowej i parametrów fizykochemicznych (przewodność elektryczna właściwa, aktywność enzymu -amylazy, pH i wolne kwasy oraz zawartość: wody, cukrów, 5-hydroksymetylofurfuralu i proliny). Materiał do badań stanowiły 53 próbki miodu lipowego, pozyskane z różnych pasiek w latach 2007-2010. Miód lipowy charakteryzuje się silnym zapachem, zbliżonym do zapachu kwiatów lipy i słodkim smakiem, lekko piekącym z często wyczuwalnym gorzkawym posmakiem. Procentowa zawartość pyłku Tilia oraz całkowita liczba ziaren pyłku w 10 g miodu (PG/10 g) była zgodna z danymi z literatury. Obserwowana niekiedy wysoka, jak dla miodu nektarowego przewodność elektryczna właściwa (od 0,23 do 0,81 mS/cm; średnio 0,54 mS/cm) oraz niższa zawartość cukrów prostych (od 63,3 do 77,4 g/100 g; średnio 68,6 g/100 g) była spowodowana domieszką spadzi. Próby charakteryzowały się dużą zmiennością dla większości oznaczanych parametrów: barwa (od 19-78; średnio 47 w mm Pfunda), liczba diastazowa (od 10,6 do 44,4 Schade; średnio 21,3 Schade), wolne kwasy (od 12,9 do 45,6 mval/kg; średnio 21,6 mval/kg), przewodność elektryczna właściwa (od 0,23 do 0,81 mS/cm; średnio 0,54 mS/cm) zawartość proliny (od 25,6 do 79,4 mg/100 g; średnio 44,6 mg/100 g) oraz zawartość dwucukrów (turanozy - od 0,5 do 2,9 g/100 g; średnio 1,5 g/100 g; maltozy - od 0,6 do 3,3 g/100 g; średnio 2,3 g/100 g; trehalozy - od 0,5 do 1,2 g/100 g). Słowa kluczowe: miód lipowy, odmiana miodu, charakterystyka, cechy organoleptyczne, analiza pyłkowa, parametry fizykochemiczne, Polska. Pełny text PDF Powrót do początku strony CHARAKTERYSTYKA POLSKICH MIODÓW ODMIANOWYCH. III. MIÓD WRZOSOWY (CALLUNA VULGARIS L.) Waś E., Rybak-Chmielewska H., Szczęsna T., Kachaniuk K., Teper D. Streszczenie Celem badań była charakterystyka miodu wrzosowego, pozyskiwanego w warunkach klimatyczno-pożytkowych naszego kraju. Charakterystyki tej dokonano na podstawie: oceny organoleptycznej (zapachu, smaku, barwy, konsystencji), analizy pyłkowej i parametrów fizykochemicznych (przewodność elektryczna właściwa, aktywność enzymu -amylazy, pH i wolne kwasy oraz zawartość: wody, cukrów, 5-hydroksymetylofurfuralu i proliny). Materiał do badań stanowiło 26 próbek miodu wrzosowego, pozyskanych z różnych pasiek w latach 2008-2010. Miód wrzosowy charakteryzuje się silnym zapachem, zbliżonym do zapachu kwiatów wrzosu oraz mało słodkim, ostrym i gorzkawym smakiem. Cechą właściwą tylko dla tej odmiany miodu jest galaretowata konsystencja. Miód wrzosowy ma barwę bursztynową z rudawym odcieniem, wyrażona w mm Pfunda mieściła się w zakresie od 69 do 114. Dla kilku próbek, niemożliwe było dokładne oznaczenie barwy ze względu na ograniczony zakres górnej skali aparatu (114). Analiza pyłkowa wykazała dużą zmienność pod względem procentowej zawartości pyłku Calluna (od 45,4 do 82,3%; średnio 56,7%) oraz całkowitej liczby ziaren pyłku w 10 g miodu wrzosowego (od 17 100 do 134 400; średnio 69 500). Ponadto, badania właściwości fizykochemicznych wykazały, że miód wrzosowy w porównaniu z innymi odmianami, odznacza się: wysoką zawartością wody (od 15,4 do 21,9%; średnio 19,1%), wysokim stosunkiem fruktozy do glukozy (od 1,12 do 1,46; średnio 1,32), wysoką, jak dla miodu nektarowego przewodnością elektryczną właściwą (od 0,37 do 0,82 mS/ cm; średnio 0,62 mS/cm) oraz wysoką zawartością proliny (od 33,1 do 92,1 mg/100 g; średnio 55,3 mg/100 g) i aktywnością enzymu -amylazy (od 19,0 do 57,3 Shade; średnio 32,7 Shade). Słowa kluczowe: miód wrzosowy, odmiana miodu, charakterystyka, cechy organoleptyczne, analiza pyłkowa, parametry fizykochemiczne, Polska. Pełny text PDF Powrót do początku strony STAN EPIZOOTYCZNY PASIEK, W KTÓRYCH WYSTĄPIŁA MASOWA ŚMIERTELNOŚĆ RODZIN PSZCZELICH (2008-2009) Pohorecka K., Bober A., Skubida M., Zdańska D. Streszczenie Celem badań była ocena sytuacji epizootycznej w pasiekach, w których odnotowano masową śmiertelność rodzin pszczelich i określenie roli organizmów patogennych dla pszczół w etiologii tego zjawiska. Badaniami objęto pasieki, w których w okresie jesienno-zimowym zginęło co najmniej 30% rodzin pszczelich. W latach 2008-2009 badaniami objęto około 300 pasiek zlokalizowanych na terenie całego kraju. Największą liczbę pasiek do badania zgłoszono z terenu województwa małopolskiego, lubelskiego, zachodniopomorskiego, mazowieckiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego, śląskiego, świętokrzyskiego i lubuskiego. W roku 2008 przebadano próby pochodzące z 265 pasiek, w roku 2009 z 24 pasiek. Materiał do badań laboratoryjnych stanowiły próbki martwych pszczół pobierane przez pszczelarzy w czasie pierwszych wiosennych przeglądów, oddzielnie z kilku-kilkunastu (w zależności od wielkości pasieki) losowo wybranych rodzin pszczelich. Z każdej pasieki, zbierano w formie ankiety dodatkowe informacje niezbędne do późniejszej analizy wyników badań. W celu zwiększenia dokładności analiz laboratoryjnych, badania wykonano na pojedynczych próbkach pszczół. W każdej próbce oznaczano: - obecność roztoczy V. destructor - metodą makroskopową, z uwzględnieniem oznaczenia liczby pasożytów w każdej próbie. - obecności grzybów z rodzaju Nosema spp. - metodą mikroskopową wg Cantwella (1970) w modyfikacji własnej. - obecność wirusów najbardziej patogennych dla pszczół: wirusa chronicznego paraliżu pszczół (CBPV), wirusa ostrego paraliżu pszczół (ABPV), wirusa zdeformowanych skrzydeł (DWV), oraz izraelskiego wirusa ostrego paraliżu pszczół (IAPV) metodą RT-PCR. Analizę statystyczną uzyskanych wyników przeprowadzono łącznie dla 2 lat badań. Do analizy wybrano wyniki tylko z tych pasiek, w których próbki pobrano z co najmniej 5 rodzin, pobrany materiał pozwalał na wykonanie badań we wszystkich kierunkach, a informacje zawarte w ankietach pozwalały ocenić wielkość strat. Ogółem analizę statystyczną przeprowadzono dla danych uzyskanych z badań 1000 próbek (rodzin), które zostały pobrane ze 142 pasiek. W analizowanych pasiekach, w okresie jesienno-zimowym zginęło od 30 do 100% rodzin. Największą grupę stanowiły pasieki, w których straty mieściły się w zakresach od 30 do 40% i od 41 do 50%, w związku z czym, w tej grupie przebadano największą liczbę rodzin. W pozostałych, zwiększających się o 10% przedziałach strat, liczba przebadanych pasiek i rodzin była zbliżona. Ogółem, w pasiekach tych zginęło około 5440 rodzin pszczelich (58,4%), przy czym w zależności od liczebności pasiek, osypywało się w nich od 3 do 385 rodzin, średnio 38 rodzin. W większości badanych rodzin (99,6%) stwierdzono obecność co najmniej jednego spośród oznaczanych patogenów, przy czym w około 90% rodzin były to zakażenia mieszane. Równoczesne zakażenie 2 patogenami wykryto w 26,7% rodzin, trzema - w 38% rodzin, a czterema - w 24% rodzin. Niewielki procent rodzin (2%) był zakażony równocześnie 5 patogenami, a w żadnej z rodzin nie stwierdzono równoczesnej obecności wszystkich sześciu. Inwazję V. destructor stwierdzono w 88,7% rodzin, przy czym w zakażonych próbkach było średnio 192 pasożyty. Wysoki poziom inwazji (>50 roztoczy na próbkę) wykryto w 57% rodzin. Natomiast obecność spor Nosema spp. stwierdzono w 74,5% rodzin, a wysoki poziom inwazji (>5 milionów spor/ml) w 46,1% spośród wszystkich przebadanych rodzin. W próbkach zakażonych rodzin stwierdzono średnio 18 milionów spor/ml. Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej