Vol.52 No.1 2008 Spis treści Zbigniew Lipiński, Krystyna Żółtowska, Joanna Wawrowska, Monika Zaleska - Zawartość cukrów w ciele stadiów rozwojowych czerwiu trutowego Apis mellifera carnica 5 Dariusz Gerula, Małgorzata Bieńkowska - Wpływ uszkodzeń ciała sztucznie unasienionych matek pszczelich na ich wartość użytkową 13 Bożena Denisow, Małgorzata Bożek - Kwitnienie i obfitość pylenia dwóch gatunków z rodzaju Lamium L. 21 Małgorzata Bożek - Pożytek pyłkowy i wymiary ziaren pyłku kilku późnoletnich gatunków roślin z rodziny Lamiaceae 31 Wit Chmielewski, Richard A. Baker - Foretyczne roztocze (Acarina) kilku pospolitych gatunków trzmieli (Bombus spp.) z terenu Puław (Polska południowo-wschodnia) 37 Aneta J. Strachecka, Jerzy Paleolog, Krzysztof Grzywnowicz - Powierzchniowa aktywność proteolityczna Apis mellifera 49 Piotr Semkiw, Wojciech Skowronek, Piotr Skubida - Zmiany zawartości wody w miodzie zachodzące podczas dojrzewania w kontrolowanych warunkach 57 Piotr Skubida, Piotr Semkiw, Krystyna Pohorecka - Podkarmianie pobudzajce jako jeden z czynnikw przygotowania rodzin na wczesne pożytki 65 Dariusz Teper - Rośliny pokarmowe miesiarki lucernówki (Megachile rotundata l.) określone na podstawie analizy palinologicznej odchodów. 73 Ernest Stawiarz - Spektrum pyłkowe miodów rzepakowych Wyżyny Sandomierskiej 83 Adam Roman, Nina Szczęsna - Ocena aktywności lotnej trzmiela zielnego (Bombus terrestris L.) w warunkach szklarniowej uprawy pomidora 93 ZAWARTOŚĆ CUKRÓW W CIELE STADIÓW ROZWOJOWYCH CZERWIU TRUTOWEGO Apis mellifera carnica Lipiński Z.,Żółtowska K., Wawrowska J., Zaleska M. Streszczenie Celem pracy było oznaczenie stężenia cukrów w świeżej masie czerwiu kolejnych stadiów rozwojowych trutni Apis mellifera carnica, poczynając od świeżo wylęgłej larwy, a na wygryzającym się trutniu kończąc. U wszystkich stadiów czerwiu stwierdzono obecność glikogenu, trehalozy oraz glukozy. Stężenie glikogenu było zawsze wyższe niż trehalozy i glukozy. Było ono stosunkowo wysokie u larw 1-2 dniowych (92,1 mg/g), po czym obniżało się prawie o połowę u larw 3-4 dniowych, a następnie rosło do 117,0 mg/g u larw gotowych do zasklepienia. Zasklepione larwy zawierały prawie o połowę mniej glikogenu niż tuż przed zasklepieniem. Następnie stężenie glikogenu wzrastało u przedpoczwarek i poczwarek. Najwyższe (127,4 mg/g) było u poczwarek z różowymi oczami. Najmniej glikogenu (6,1 mg/g) stwierdzono u świeżo wylęgniętych trutni. Najniższe stężenie trehalozy (6,1 mg/g) zaobserwowano u larw 4 dniowych. Znacząco wzrastało ono tuż przed zasklepieniem, najwyższe (12,9 mg/g) było u larw przędzących. Następnie stale obniżało się i u świeżo wylęgniętych trutni wynosiło 3,2 mg/g. Różnice między powyższymi średnimi były istotne. Stężenie glukozy u wszystkich stadiów rozwojowych trutni było niskie i wahało się w granicach 1,3 - 3,0 mg/g. Najniższe stężenie stwierdzono u przedpoczwarek. Słowa kluczowe: Apis mellifera, rozwój czerwiu, cukry, glikogen, trehaloza Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW USZKODZEŃ CIAŁA SZTUCZNIE UNASIENIONYCH MATEK PSZCZELICH NA ICH WARTOŚĆ UŻYTKOWĄ Gerula D., Bieńkowska M. Streszczenie Obserwacje prowadzono w latach 2001-2005 w Puławach w pasiece Zakładu Biologii i Hodowli Pszczół Oddziału Pszczelnictwa, Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Celem pracy było sprawdzenie wpływu uszkodzeń ciała na przyjmowanie sztucznie unasienionych matek przez pszczoły oraz wpływu różnych rodzajów uszkodzeń na intensywność czerwienia matek w rodzinach i skłonność pszczół do cichej wymiany matek. Zbadano 396 matek pszczelich kontrolując pod mikroskopem ich stan, przed i po przyjęciu przez pszczoły w rodzinach pszczelich. Pośród 330 matek poddawanych do rodzin, 31 miało uszkodzone przylgi i pazurki (nabyte przed poddaniem). Pszczoły nie przyjęły 13,0% matek spośród nieuszkodzonych i 3,2% z uszkodzonych. Nie stwierdzono jednak istotnej różnicy między tymi średnimi. Rodziny z matkami nieuszkodzonymi, obsiadały tylko nieznacznie i nieistotnie więcej plastrów (10,5 szt.) niż rodziny z matkami z uszkodzonymi przylgami i pazurkami (9,7) i z matkami ze sparaliżowanymi nogami (10,2). Rodziny z matkami, które miały ubytki części nóg i uszkodzone czułki były słabsze, gdyż obsiadały mniej plastrów, odpowiednio 8,6 i 7,6. Największą średnią powierzchnię czerwiu w pierwszej dekadzie czerwca miały rodziny z matkami nieuszkodzonymi (54,5 dm2). Nieco mniej, choć nieistotnie, miały rodziny z matkami z uszkodzonymi przylgami i pazurkami oraz ze sparaliżowanymi nogami odpowiednio 51,8 i 51,7 dm2. Istotnie mniej czerwiu od wyżej wymienionych miały rodziny z matkami, którym brakowało części nóg i które miały uszkodzone czułki odpowiednio 30,8 dm2 i 34,6 dm2. Pszczoły wymieniły na drodze cichej wymiany 18,7% z 396 obserwowanych matek. Matki nieuszkodzone były istotnie rzadziej wymieniane (11,3%) niż uszkodzone od 19,1 do 83%. Wśród matek z uszkodzeniami przylg i pazurków zostało wymienionych 19,1%, ze sparaliżowanymi nogami i z brakującymi częściami nóg odpowiednio 33,3 i 37,5%. Natomiast wśród matek z uszkodzonymi czułkami pszczoły wymieniły ich najwięcej, bo aż 83,3%. Słowa kluczowe: matka pszczela, uszkodzenia matek, inseminacja, cicha wymiana, czerwienie Pełny text PDF Powrót do początku strony KWITNIENIE I OBFITOŚĆ PYLENIA DWÓCH GATUNKÓW Z RODZAJU Lamium L. Denisow B., Bożek M. Streszczenie Badania pory, obfitości kwitnienia, dziennej i sezonowej dynamiki rozkwitania kwiatów Lamium album i L. purpureum prowadzono w latach 1994-1997 w Puławach oraz w latach 2002-2005 w Lublinie. Dodatkowo obserwowano niektóre cechy morfologiczne kwiatów i ustalano obfitość pylenia kwiatów. Obfitość kwitnienia obu badanych gatunków była zbliżona (38,3-46,8 kwiatów na roślinie - L. purpureum, oraz 30,4-58,9 - L. album). Gatunki charakteryzowały się wczesnym dziennym rytmem kwitnienia. Na ich kwitnienie duży wpływ wywierały czynniki pogody, a susza panująca podczas kwitnienia istotnie hamowała ten proces. Masa dostarczanego pyłku korelowała dodatnio z wielkością pylników. Pylniki L. album produkowały od 3,5 mg do 7,15 mg pyłku w 100 pylnikach. Pylniki L. purpureum dostarczały 0,45 - 1,18 mg pyłku ze 100. Ziarna pyłku badanych gatunków z rodzaju Lamium są trójbruzdowe, średniej wielkości, wydłużone (prolatum P/E = 1,17). Termin, obfitość kwitnienia oraz ilości dostarczanego pożytku pyłkowego sprawiają, że badane gatunki stanowią atrakcyjne uzupełnienie pożytku, zwłaszcza dla dzikich pszczołowatych. Słowa kluczowe: Lamium sp., kwitnienie, produkcja pyłku, oblot przez owady Pełny text PDF Powrót do początku strony POŻYTEK PYŁKOWY I WYMIARY ZIAREN PYŁKU KILKU PÓŹNOLETNICH GATUNKÓW ROŚLIN Z RODZINY LAMIACEAE Bożek M. Streszczenie Celem niniejszej pracy było określenie wydajności pyłkowej i wielkości ziaren pyłku kilku późnoletnich gatunków roślin z rodziny Lamiaceae: Physostegia virginiana (L.) Benth., Mentha rotundifolia (L.) Huds., M. longifolia (L.) Huds., Pycnanthemum californicum Torr., Elsholtzia cristata Willd., Satureja hortensis L., Leonurus sibiricus L. Badania prowadzono w latach 1995-1997 w ISK Oddział Pszczelnictwa w Puławach, w kolekcji roślin miododajnych. Średnia masa pyłku ze 100 kwiatów badanych gatunków mieściła się w szerokich granicach od 0.34 mg do 21,23 mg, a wydajność pyłkowa wahała się od 10 kgˇha-1 do 131 kgˇha-1. Obnóża formowane przez pszczoły miodne z pyłku badanych roślin były z reguły małe. Z większymi obnóżami spotykano jedynie robotnice pszczoły miodnej na kwiatach marzymięty grzebieniastej. Ziarna pyłku badanych gatunków można zakwalifikować do średniej wielkości (P = 26,33 - 47,55 ěm, E = 20,5-44,48 ěm). Słowa kluczowe: Lamiaceae, pylenie, wydajność pyłkowa Pełny text PDF Powrót do początku strony FORETYCZNE ROZTOCZE (Acarina) KILKU POSPOLITYCH GATUNKÓW TRZMIELI (Bombus spp.) Z TERENU PUŁAW (POLSKA POŁUDNIOWO-WSCHODNIA) Chmielewski W., Baker R. A. Streszczenie Forezja jest formą powiązania dwóch organizmów polegającą na przenoszeniu jednego przez drugiego z nich. Tego typu powiązania roztoczy z owadami pszczołowatymi (Apoidea), a zwłaszcza trzmielami (Bombinae), spotyka się w przyrodzie dosyć często. Trzmiele są ważnymi zapylaczami roślin uprawianych i żyjących w stanie dzikim. Niektóre gatunki tych pożytecznych owadów są zagrożone wyginięciem i dlatego są one objęte ochroną. Prowadzi się też masowe hodowle trzmieli w warunkach kontrolowanych, w celu ich wykorzystania do zapylania upraw szklarniowych (pomidory, ogórki). Z tego też względu ważna jest wiedza na temat stanu zdrowotnego i kondycji tych owadów, w tym także w aspekcie ich powiązań z towarzyszącymi im roztoczami. Celem badań jest poznanie składu gatunkowego i nasilenia występowania foretycznych roztoczy występujących na kilku pospolitych gatunkach trzmieli spotykanych w rejonie Puław, gdzie badań takich dotychczas nie prowadzono. Trzmiele odławiano w sezonie wegetacyjnym (VI-VIII) 2007r. Wykonano analizy akarologiczne 425 osobników trzmieli z 4 gatunków, Bombus lapidarius, B. lucorum, B. pascuorum i B. terrestris. Stwierdzono na nich obecność foretycznych form roztoczy głównie z następujących gatunków: Kuzinia laevis, Scutacarus acarorum, Parasitellus fucorum i mniej licznie także innych przedstawicieli Astigmata i Mesostigmata. Zbadano częstość i intensywność występowania roztoczy na matkach, trutniach i robotnicach trzmieli. Generalnie, z ogólnej liczby 214 (50,4%) owadów, na których stwierdzono roztocze, najczęściej i najsilniej zasiedlone były matki (93%); w przypadku trutni i robotnic zasiedlenie było niższe (odpowiednio: 65 i 42%). Zasiedlenie poszczególnych gatunków trzmieli przez roztocze przedstawiało się następująco: B. lapidarius - 45,4%, B. lucorum - 70,0%, B. pascuorum - 33,7% i B. terrestris - 69,4%. Liczebność roztoczy spotykanych na poszczególnych osobnikach trzmieli była znacznie zróżnicowana i wahały się od jednego do ponad 100 osobników na jednym trzmielu. Spośród przystosowań roztoczy do utrzymywania się na powierzchni ciała trzmieli można wymienić odpowiednio przystosowany aparat gębowy (chelicery, palpy), tarczki przyssawkowe, tarsalne szczeciny dotykowe i pałeczki zmysłowe (sensilla), silnie zbudowane odnóża, wyposażone w zakrzywione i mocne pazurki, stosunkowo małe wymiary i grzbietowo-brzusznie spłaszczony kształt ciała. Forezja i sposób odżywiania się tych roztoczy, jak również rola kwiatów w przenoszeniu roztoczy między poszczególnymi osobnikami trzmieli, są przedmiotem dyskusji w prezentowanym opracowaniu. Z porównania rezultatów obecnych badań z wynikami podobnych obserwacji uzyskanymi i opublikowanymi wcześniej wynika, że skład gatunkowy i nasilenie występowania foretycznych form roztoczy trzmielolubnych w okolicy Puław są bardzo zbliżone do składu akarofauny i charakterystycznych powiązań tego typu obserwowanych między roztoczami i trzmielami krajowymi (Chmielewski 1967, 1971). Obecne wyniki mogą stanowić przyczynek do zrozumienia gospodarczego znaczenia roztoczy trzmieli, ich wpływu na wyniki hodowli tych zapylaczy i ich produkcję na potrzeby zapylania roślin w uprawach szklarniowych i w warunkach polowych. Słowa kluczowe: Bombus, trzmiele, roztocze, forezja, Polska. Pełny text PDF Powrót do początku strony POWIERZCHNIOWA AKTYWNOŚĆ PROTEOLITYCZNA Apis mellifera Strachecka A. J., Paleolog J., Grzywnowicz K. Streszczenie Procesy proteolizy na powierzchni ciała owadów są słabo poznane. W tej pracy porównywano aktywności proteaz w kastach (matki, trutnie, robotnice), w różnych okresach rozwoju (jaja, larwy, poczwarki i postacie dorosłe) i w różnych porach roku (wiosna, lato, jesień, zima) u pszczoły miodnej. Zastosowano następujące metody: oznaczanie zawartości białek metodą Lowry'ego (zmodyfikowaną przez Schacterle - Pollack'a) i oznaczanie aktywności proteaz metodą Anson'a. Badania wykazały wysoką aktywność proteaz w pH kwaśnym (pH=2,4), obojętnym (pH=7) i zasadowym (pH=11,2). Najwyższe wartości stężenia białek zaobserwowano w lecie (u żywych poczwarek trutni - 0,7414 mg/ml; żywych dorosłych matek - 0,4701 mg/ml; larw robotnic - 0,8683 mg/ml) a najniższe na wiosnę (u dorosłych robotnic - 0,0015 mg/ml; martwych poczwarek trutni - 0,0272 mg/ml). Na jajach robotnic, matek i trutni zaobserwowano wysokie wartości stężenia białek w okresie lata i wynosiły one odpowiednio: 0,6264 mg/ml, 0,4001 mg/ml, 0,5793 mg/ml. Niemniej jednak miały one bardzo niską aktywność proteolityczną. Wysokie aktywności proteolityczne zaobserwowano u trutni w okresie wiosny i u robotnic w okresie lata. Najniższe aktywności proteolityczne występowały na powierzchni ciała matek. Larwy i poczwarki wykazywały wyższe aktywności proteolityczne niż postacie dorosłe. Martwe osobniki miały wyższą aktywność proteolityczną w porównaniu z żywymi postaciami. Uzyskane wyniki przedstawiają początkowy obraz proteolizy na powierzchni ciała pszczół i utwierdzają w słuszności prowadzenia dalszych badań biochemicznych nad proteolizą u tych owadów. Słowa kluczowe: proteoliza powierzchniowa, proteazy, kasty, pszczoła miodna Pełny text PDF Powrót do początku strony ZMIANY ZAWARTOŚCI WODY W MIODZIE ZACHODZĄCE PODCZAS DOJRZEWANIA W KONTROLOWANYCH WARUNKACH Semkiw P., Skowronek W., Skubida P. Streszczenie Celem badań było określenie warunków odparowania nadmiaru wody z niedojrzałego miodu i zbadanie dynamiki tego procesu. Materiał do badań stanowiły próbki różnych miodów odmianowych pozyskanych w Oddziale Pszczelnictwa i pasiekach produkcyjnych. W trakcie 3 lat trwania doświadczenia pozyskano do badań 79 próbek miodów niedojrzałych, 79 próbek miodów odwadnianych oraz 69 próbek miodów dojrzewających w ulach. Odwadnianie próbek miodu prowadzono za pomocą kondensacyjnego osuszacza powietrza marki ChigoŽ. Wydajność wykorzystanego w badaniach urządzenia wg danych producenta wynosiła 0,8 l/h, a przepływ powietrza ok. 200 m3/h. Osuszacz umieszczono w specjalnej komorze, o kubaturze 1,07 m3, o drewnianej konstrukcji, pokrytej folią. Początkowa średnia zawartość wody w miodach niedojrzałych wynosiła 22,9%. W ciągu 36 godzin dehydratacji obniżono średnią zawartość wody do poziomu 15,9%. Słowa kluczowe: miód, zawartość wody, odwadnianie, osuszacz powietrza, dojrzewanie miodu poza ulem. Pełny text PDF Powrót do początku strony PODKARMIANIE POBUDZAJĄCE JAKO JEDEN Z CZYNNIKÓW PRZYGOTOWANIA RODZIN NA WCZESNE POŻYTKI Skubida P., Semkiw P., Pohorecka K. Streszczenie W latach 2001-2003 prowadzono badania mające na celu stwierdzenie celowości przyśpieszania wiosennego rozwoju rodzin przy zastosowaniu podkarmiania stymulującego rozwój. Jako pokarmy zostały użyte: w grupie II - ciasto miodowo-cukrowe, w III - ciasto miodowo-cukrowe z dodatkiem pyłku, w IV - syrop cukrowy. Grupę I stanowiły rodziny kontrolne, nie stymulowane. Tendencję do lepszego rozwoju wiosennego, a w okresie późniejszym do większych zbiorów miodu zaobserwowano w grupach rodzin podkarmianych ciastem miodowo-cukrowym i ciastem z dodatkiem pyłku. Stwierdzono brak celowości stosowania wczesną wiosną syropu cukrowego jako pokarmu stymulującego rozwój rodzin pszczelich, szczególnie w większych dawkach. Słowa kluczowe: podkarmianie stymulujące, rozwój rodzin, zbiory miodu, ciasto miodowo - cukrowe, syrop cukrowy, pyłek. Pełny text PDF Powrót do początku strony ROŚLINY POKARMOWE MIESIARKI LUCERNÓWKI (Megachile rotundata L.) OKREŚLONE NA PODSTAWIE ANALIZY PALINOLOGICZNEJ ODCHODÓW Teper D. Streszczenie Próbki odchodów do badań pobierano w latach 2003-2004. W tym celu codziennie po zmroku przez cały okres lotu miesiarki lucernówki (Megachile rotundata) kolonie osłaniano, od strony wylotów z rurek, izolatorem z gęstej siatki. Następnego dnia rano pszczoły chcąc się wydostać na zewnątrz obsiadały izolator i wydalały odchody na jego powierzchnię. Z odchodów wykonywano preparaty mikroskopowe, które poddano analizie palinologicznej. Łącznie w latach badań w 56 preparatach mikroskopowych zidentyfikowano pyłek roślin należących do 23 rodzin. W zebranym materiale badawczym określono 46 różnych typów pyłku: typ Achillea, typ Anthriscus, Asteraceae, Brassicaceae, Brassicaceae małe, Brassicace duże, Caryophyllaceae, Centaurea cyanus, Centaurea jacea, Chenopodium, typ Cichorium, typ Cirsium, Convolvulus, Crocosmia, Echium, Euphorbia, Fabaceae, Fuchsia, Gramineae, typ Helianthus, typ Heracleum, Impatiens, Lamiaceae, Lonicera, Lythrum, typ Malus, Medicago, Melilotus, Phacelia, Phaseolus, Phlox, Pinus, Polygonaceae, Rosaceae, Salvia, typ Solidago, Symphytum, typ Taraxacum, Teucrium, Tilia, Trifolium pratense, Trifolium repens s.l., Ulex, Vicia, Viola tricolor, Zea mays. W odchodach pobranych do analiz w 2003 roku oznaczono 39 typów pyłku (Tab. 1), a rok później tylko 20 (Tab. 2). Pewnej, niewielkiej części pyłku nie można było oznaczyć ze względu na znaczne zniszczenie eksyny w procesie trawienia. Uszkodzone ziarna należały prawdopodobnie do gatunków roślin wytwarzających pyłek o cienkiej eksynie, najbardziej podatny na działanie warunków panujących w przewodzie pokarmowym owadów. Na podstawie szczegółowych analiz próbek odchodów murarki sporządzono dla każdego roku badań taśmę pokarmową, obrazującą zmiany w składzie gatunkowym oblatywanych roślin w ciągu sezonu (Tabela 1 i 2). Słowa kluczowe: miesiarka lucernówka, Megachile rotundata, rośliny pokarmowe, analiza pyłkowa odchodów. Pełny text PDF Powrót do początku strony SPEKTRUM PYŁKOWE MIODÓW RZEPAKOWYCH WYŻYNY SANDOMIERSKIEJ Stawiarz E. Obiektem badań w latach 2003-2005 było 26 próbek miodów z pasiek rozmieszczonych na terenie Wyżyny Sandomierskiej. Wszystkie próbki okazały się odmianowymi miodami rzepakowymi zgodnymi z Polską Normą Miód pszczeli. W analizowanych materiale zidentyfikowano ziarna pyłku 66 taksonów, w tym 46 nektarodajnych i 20 nienektarodajnych (wiatropylnych i owadopylnych). Udział pyłku Brassica napus zawierał się w granicach od 47,6% do 94,3%. W grupie pyłku o udziale towarzyszącym (od 16% do 45%) notowano Brassicaceae (inne), Prunus typ, Trifolium repens i Anthriscus typ. Najwyższą frekwencją wyróżniły się oprócz Brassica napus, Brassicaceae (inne) oraz Prunus typ, których ziarna pyłku były obecne we wszystkich analizowanych próbkach. Udział pyłku roślin nienektarodajnych zawierał się w przedziale od 0,3% do 50,0%. Najwyższą frekwencję (65,4%) wykazały w tej grupie Poaceae (inne) i Quercus. Miody rzepakowe wyróżniały się barwą od bardzo jasnej, prawie białej, do różnych odcieni kremowej i jasnobursztynowej. Ich aromat przypominał zapach kwiatów rzepaku. Słowa kluczowe: : miody rzepakowe, analiza pyłkowa, Wyżyna Sandomierska. Pełny text PDF Powrót do początku strony OCENA AKTYWNOŚCI LOTNEJ TRZMIELA ZIEMNEGO (Bombus terrestris L.) W WARUNKACH SZKLARNIOWEJ UPRAWY POMIDORA Roman A., Szczęsna N. Streszczenie Celem pracy była ocena aktywności lotnej trzmiela ziemnego (Bombus terrestris L.) w warunkach szklarniowej uprawy pomidora. Badania terenowe wykonano w szklarni o powierzchni 1 ha, w której uprawiane były pomidory. Trzmiele pracujące w szklani były zakupione: w Holandii, Belgii, Włoszech oraz Wielkiej Brytanii. Intensywność lotów trzmieli była oceniana od marca do sierpnia 2006 r., w godzinach od 7.00 do 19.00. W ciągu 15 minut w kolejnych rodzinkach liczono trzmiele wylatujące z ulików, a następnie wyniki przeliczono na 1 godzinę. Efektywność zapylania mierzono na podstawie dziesięciu losowo wybranych pędów pomidorów. Optymalna temperatura otoczenia, w której zanotowano najwięcej wylotów trzmieli 11-42 szt./h, wynosiła średnio od 19,6°C do 24°C. Natomiast najmniejszą aktywność lotną, 1-7 szt./h zanotowano, gdy temperatura w szklarni była poniżej 19,6 i powyżej 24°C oraz przy zbyt wysokiej wilgotności powietrza. Na pracę trzmieli w szklarni najlepiej wpływały temperatury zewnętrzne w granicach od 2 do 24°C. Optymalne natężenie światła wynosiło 19,6 klx. Zbyt niskie i zbyt wysokie natężenie światła obniżało aktywność trzmieli. Największa intensywność wylotów trzmieli na pożytek obserwowano w godzinach 9.00-17.00 - od 10 do 22 szt./h. Wyniki dotyczące efektywności zapylania pomidorów dowodzą że każdy kwiat na pędzie został zapylony i rozwinął się z niego owoc. Najaktywniejsze okazały się trzmiele "belgijskie" - średnio 17,5 szt./h, następnie "holenderskie" i "brytyjskie" - odpowiednio średnio 13 i 12 szt./h, a najmniej aktywne "włoskie" - 9,5 szt./h. Słowa kluczowe: Bombus terrestris, aktywność lotna, zapylanie pomidorów. Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej