Vol.50 No.1 2006 Spis treści: Violeta Ceksteryte, Jurgis Racys - Jakość syropów wykorzystywanychdo podkarmiania pszczół przed zimą i ich przydatność do zimowli 5 Magdalena Kazimierczak-Baryczko, Bożena Szymaś - Doskonalenie składu surogatu pyłku kwiatowego dla pszczoły miodnej (Apis mellifera L.),poprzez wprowadzenie preparatów probiotycznych 15 Bożena Denisow, Małgorzata Wrzesień - Wstępne badania kwitnienia i wydajności pyłkowej miłka wiosennego (Adonis vernalis L.)w zbiorowiskach kserotermicznych 25 Anna Wróblewska - Phacelia campanularia A. Gray. źródłem pożytku pyłkowego entomofauny zapyląjacej 33 Adebayo A. Omoloye, Paul A. Akinsola - Źródła pożytku oraz wpływ wybranych cech roślinnych i zmiennych pogodowych na intensywność oblatywania przez pszczołę miodną, Apis mellifera adansonii w południowo-zachodniej Nigerii 39 Zbigniew Lipiński - Emocjonalna natura robotnicy pszczoły miodnej 51 Zbigniew Lipiński - Uspokajające właściwości matki pszczelej, młodego czerwiu oraz starszych pszczół 65 Anna Wróblewska, Zofia Warakomska, Maria Koter - Analiza pyłkowa produktów pszczelich z północno-wschodniej Polski 73 JAKOŚĆ SYROPÓW WYKORZYSTYWANYCH DO PODKARMIANIA PSZCZÓŁ PRZED ZIMĄ I ICH PRZYDATNOŚĆ DO ZIMOWLI Ceksterytë V., Racys J. Streszczenie Oceniano jakość kilku inwertowanych syropów: Bioinwertu, Apiinvertu, HI, GF 56, GF 85, GF 56+GF 85 i Pchelitu. Zmienność pod względem jakości u badanych syropów określono w doświadczeniach przeprowadzonych w izolatorach po złożeniu przez pszczoły pokarmu w plastrach. Nasze badania wykazały, że pszczoły oczyszczają syropy. Syropy cukrowe Bioinwert A, Apiinvert A z roku 1999 i HI z roku 2001 zawierały hydroksymetylofurfural (HMF) w ilości odpowiednio 85.9, 32.7 and 1.43 mg/kg. Zawartość HMF w syropach cukrowych GF 85, GF 56, GF 85+GF 56 używanych do podkarmiania zimujących pszczół wynosiła 5.8, 48.0, 27.7mg/kg. Nie stwierdzono HMF w syropie Pchelit. Pokarm złożony w plastrach przez pszczoły posiadał więcej biologicznie czynnych składników w porównaniu z pokarmem podawanym pszczołom. W preparacie Bioinwert A z roku 1999 i 2000 nie stwierdzono aktywności diastazy, podobnie jak w preparacie Apiinwert z roku 1999. Składnik ten pojawia się w Bioinwert B - 3,88 i 6,07 jednostek Gothe - i w Bioinwert B - 6.69 jednostek Gothe. Zawartość sacharozy występującej w syropach S (A) z roku 2000 i 2001 wynosiła 47,0 i 47,8%. Z powodu efektu inwertazy występującej w wydzielinie pszczół syropy s (B) zawierały tylko 11,6 i 6,75% sacharozy. W preparacie Bioinwert A z roku 1999 i 2000 stwierdzono niską aktywność inwertazy wynoszącą 2,18 i 16,9 IU, aktywność tego enzymu wzrosła jednak po przerobieniu syropów przez pszczoły - w Bioinwert B z 1999 roku wynosiła ona 64,6 i 53,6 IU a w preparacie Apiinwert B do 41,9 UI. Syropy cukrowe GF 56, GF 85, GF 56+GF 85 i Pchelit były wykorzystywane do podkarmiania zimujących pszczół. Najwyższe spożycie pokarmu 1.9 kg na plaster stwierdzono w przypadku pszczół podkarmianych GF 56, rodziny te jednak wychowywały mało czerwiu. Na wiosnę obserwowano krystalizację syropu GF 56 w paru komórkach plastra. Siła rodzin pszczelich po przezimowaniu na tym syropie uległa niewielkiemu spadkowi - z 5 punktów według szacunku jesiennego do 4,5 punkta według szacunku wiosennego. Najlepsze zimowanie rodzin pszczelich obserwowano na syropach Pchelit i GF 56 + GF 85. Liczebność czerwiu po przezimowaniu w tych rodzinach na wiosnę wynosiła 220 i 162 w 100 komórkach plastra, spożycie pokarmu w tych rodzinach wynosiło odpowiednio 1,4 i 1,5 kg na plaster. Wszystkie rodziny pszczele przezimowały. Słowa kluczowe: Syrop cukrowy inwertowany, diastaza, inwertaza, hydroksymetylofurfural, zimowanie rodzin pszczelich. Pełny text PDF Powrót do początku strony DOSKONALENIE SKŁADU SUROGATU PYŁKU KWIATOWEGO DLA PSZCZOŁY MIODNEJ (Apis mellifera L.), POPRZEZ WPROWADZENIE PREPARATÓW PROBIOTYCZNYCH Kazimierczak-Baryczko M., Szymaś B. Streszczenie Namiastki nie zawierają specyficznej mikroflory, zapewniającej produkcję m. in. tak istotnego kwasu mlekowego, działającego pozytywnie na organizm oraz nie wzbogacają przewodu pokarmowego pszczoły w mikroflorę, która zasiedlając jelito owada odgrywa kluczową rolę w miejscowej odporności przewodu pokarmowego. Poza tym bakterie probiotyczne produkują witaminy z grupy B oraz enzymy poprawiające strawność pasz. Celem badań była laboratoryjna ocena wartości odżywczej namiastki pyłku kwiatowego wzbogaconej preparatami probiotycznymi Biogen-N i Trilac, wyrażonej przeżywalnością doświadczalnych pszczół oraz rozwojem gruczołów gardzielowych i ciała tłuszczowego robotnic. Dla ciała tłuszczowego i gruczołów gardzielowych zastosowano 4 stopniową skalę bonitacyjną. Maksymalny rozwój wyrażono w stopniu 4, a minimalny w 1. Przeżywalność pszczół określano liczbą martwych osobników w kolejnych dniach doświadczenia, a wielkości spożycia paszy - metodą wagową. Spożycie paszy w danym dniu przeliczano na liczbę pszczół pozostałych przyżyciowo. W skład namiastki wchodziły następujące surowce: białko ziemniaka, śruta sojowa, śruta rzepakowa, drożdże Candida utilis, mąka pszenna, grys kukurydziany, olej sojowy, lecytyna, polfamix W, Vitazol AD3EC oraz glukoza z witaminą C. Poszczególne składniki namiastki poddano procesom technologicznym: mikronizacji, ekstruzji i rozdrobnieniu, do cząsteczek o średnicy 150 ľm. Poziom białka w namiastce, po wymieszaniu jej z cukrem pudrem w stosunku wagowym 1:1, wynosił 20%. W badaniach wykorzystano 2 preparaty probiotyczne, które dodawano do namiastki w trzech dawkach, zaraz przed podaniem pszczołom, tj. Biogen-N (biologiczny stymulator odporności i wzrostu dla prosiąt, cieląt, źrebiąt i koźląt w początkowym okresie ich życia, zawierający 4 szczepy gatunku Bifidobacterium bifidum oraz Enterococcus faecium, Lactobacillus acidophilus, Pediococcus acidlactiti) i Trilac (preparat, który wzmacnia przywraca funkcje mikroflory przewodu pokarmowego u ludzi, zawierajacy m.in. Lactobacillus acidophilus, L. delbrueckii subsp. bulgaricum i Bifidobacterium bifidum). Ogólna liczba bakterii w 1 mg Biogenu-N wynosiła 11 x 109 i była zbliżona do zawartości bakterii w 1,267 g Trilacu. Doświadczenie przeprowadzono na pszczole miodnej Apis mellifera carnica L. Pszczoły robotnice wygryzały się z czerwiu pochodzącego od jednej matki, w cieplarce w temperaturze 33°C i wilgotności względnej 80%. W obu latach badań utworzono 7 grup doświadczalnych - jedną kontrolną, w której pszczoły otrzymywały czystą namiastkę i po 6 grup, z których trzy otrzymywały namiastkę wzbogaconą trzema różnymi dawkami Biogenu-N i trzy, w których pszczoły otrzymywały namiastkę z różnym dodatkiem Trilacu. Dodatek probiotyków nie wpłynął statystycznie istotnie na wzrost spożycia paszy. Jedynie w pierwszym roku badań, chętniej spożywały pszczoły namiastkę wzbogaconą Biogenem w ilości 2 mg/100 g paszy od "czystej" namiastki. Synteza wyników z dwóch lat pokazała, iż podanie do diety pszczół obniża istotnie ich śmiertelność tylko w wypadku podania Trilacu w dawce 1,267 g/100 g paszy. Na rozwój gruczołów gardzielowych i ciała tłuszczowego pszczół z poszczególnych grup żywieniowych, po zakończeniu doświadczenia, wyrażony w średnich ważonych stopni bonitacyjnych, wywarły stymulujący wpływ oba preparaty probiotyczne. Gruczoły gardzielowe szczególnie dobrze rozwinięte były u pszczół spożywających namiastkę zawierającą 2 mg Biogenu-N lub wszystkie trzy dawki Trilacu. Najwyższy stopień rozwoju ciała tłuszczowego osiągnięto u osobników otrzymujących namiastkę z dodatkiem 2,534 g preparateu Trilac i namiastkę z Biogenem-N w dawce 2 mg. Pszczoły otrzymujące samą namiastkę, miały najsłabiej rozwinięte badane narządy. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że podanie preparatów probiotycznych do namiastki wpływa na lepsze wykorzystanie białka paszy przez organizm pszczeli. Słowa kluczowe: żywienie pszczoły miodnej, namiastka pyłku, probiotyki. Pełny text PDF Powrót do początku strony WSTĘPNE BADANIA KWITNIENIA I WYDAJNOŚCI PYŁKOWEJ MIŁKA WIOSENNEGO (Adonis vernalis L.) W ZBIOROWISKACH KSEROTERMICZNYCH Denisow B., Wrzesień M. Streszczenie Badania prowadzono w latach 2004 - 2005, wykorzystując dwie populacje miłka wiosennego (Adonis vernalis L.) występującego w zespole Adonido-Brachypodietum pinnati w Pliszczynie k/Lublina oraz w zespole Brachypodio-Teucrietum na Stawskiej Górze k/Chełma. Kwitnienie miłka wiosennego na Lubelszczyźnie przypada w okresie od pierwszych dni kwietnia do końca maja. Gatunek ten charakteryzuje się wczesnym, dziennym rytmem rozkwitania, ograniczonym jedynie do 4 godzin w ciągu doby. Czynniki siedliskowe istotnie modyfikowały cechy wpływające na wydajność pyłkową. Zależnie od zespołu i roku badań obfitość kwitnienia wynosiła od 97 do 325 kwiatów ˇ 1 m-2. Na stanowisku w Pliszczynie rośliny kwitły obficiej niż na Stawskiej Górze, charakteryzowały się większą liczbą pręcików, masą dostarczanego pyłku oraz jego żywotnością. Średnia masa pyłku dostarczanego przez 100 pręcików miłka wiosennego wynosiła od 2,04 mg do 3,18 mg i dodatnio korelowała z wielkością główek pręcikowych. W zespołach ciepłolubnych miłek wiosenny przeciętnie dostarcza 3 - 10 g ˇ 10m-2 pożytku pyłkowego. Ze względu na wczesny okres kwitnienia jest to ilość cenna, dlatego należy propagować zachowanie stanowisk naturalnych miłka oraz rozpowszechniać jego uprawę w ogrodach, wzbogacając w ten sposób pożytek pyłkowy głównie dla dzikich błonkówek. Słowa kluczowe: Adonis vernalis, kwitnienie, obfitość pylenia, siedlisko kserotemiczne. Pełny text PDF Powrót do początku strony Phacelia campanularia A. Gray. ŹRÓDŁEM POŻYTKU PYŁKOWEGO ENTOMOFAUNY ZAPYLĄJACEJ Wróblewska A. Streszczenie Obiektem trzyletnich badań była facelia dzwonkowata (Phacelia campanularia A. Gray), gatunek jednoroczny z rodziny Hydrophyllaceae. W sezonach 2003 - 2005 prowadzono obserwacje przebiegu i obfitości kwitnienia oraz szacowano pożytek pyłkowy wspomnianego taksonu w warunkach Lublina. Wydajność pyłkową badano metodą eterowo-wagową Warakomskiej (1972) z zastosowaniem modyfikacji polegającej na dodatkowym wypłukiwaniu pyłku alkoholem. Wymiary ziaren pyłku określono w mikroskopowych preparatach glicerożelatynowych według Andrejeva (1926). Przeprowadzone badania wykazały, że kwitnienie Phacelia campanularia w warunkach Lublina rozpoczynało się w pierwszej dekadzie czerwca i trwało do trzeciej dekady lipca (37 - 45 dni). Liczba kwiatów wytworzona przez jedną roślinę w sezonie wegetacyjnym wyniosła średnio od 388,7 w roku 2004, do 423,3 w 2003 i 437,8 w roku 2005. Kwiat facelii dzwonkowatej zawiera pięć pręcików o jaskrawo kremowych główkach. Pękanie pylników i uwalnianie pyłku rozpoczyna się w godzinach przedpołudniowych i trwa kilka godzin. Kulisto-spłaszczone ziarna pyłku, charakteryzują się gładką egzyną i obecnością bruzd. Ich średnie wymiary wahają się w granicach 18,88 - 19,63 ľm w rzucie biegunowym i 21,32 - - 22,15 ľm w rzucie równikowym. Średnia masa pyłku z jednego kwiatu wynosiła 1,05 mg w roku 2003, 1,42 mg w 2004 i 1,35 mg w 2005, co w przeliczeniu na jedną roślinę wyniosło odpowiednio: 444,25 mg, 552,92 mg i 592,34 mg. Z powierzchni 1 m2 facelii dzwonkowatej można uzyskać 4,22 - 5,63 g pyłku. Słowa kluczowe: Phacelia campanularia, kwitnienie, pożytek pyłkowy. Pełny text PDF Powrót do początku strony ŹRÓDŁA POŻYTKU ORAZ WPŁYW WYBRANYCH CECH ROŚLINNYCH I ZMIENNYCH POGODOWYCH NA INTENSYWNOŚĆ OBLATYWANIA PRZEZ PSZCZOŁĘ MIODNĄ, Apis mellifera adansonii W POŁUDNIOWO-ZACHODNIEJ NIGERII Omoloye A. A., Akinsola P. A. Streszczenie W pracy podano źródła pożytków oraz wpływ wybranych cech roślinnych i zmiennych pogodowych na intensywność odwiedzania przez pszczołę miodną, Apis mellifera adansonii na wybranych stanowiskach w Ibadanie i Ogbomosho w południowo-zachodniej Nigerii. Uzyskane wyniki wskazały na występowanie ogólnej liczby 41 źródeł pożytków, z których 36 było wspólnych dla obu stanowisk, a dwa inne występowały wyłącznie w jednej z badanych miejscowości. Nawet w przypadku gdy roślina, Helianthus annuus, wytwarzała w tym samym czasie zarówno nektar jak i pyłek, poszczególne pszczoły w czasie oblotu pozyskiwały albo pyłek albo nektar, a nigdy oba pożytki na raz. Intensywność oblotu była istotnie wyższa (p<0,05) w przypadku Cochlospermum tinctorium (2732 razy) niż w przypadku innych źródeł pożytku, a najniższa była w przypadku Helianthus annuus (184). Preferowane były rośliny wysokie o większych płatkach. Nie stwierdzono istotnej zależności między barwą kwiatów a odwiedzaniem ich przez pszczoły. Szybkość wiatru wpływała istotnie (p<0,05) na intensywność oblotu, ale korelacja między intensywnością oblotu a innymi czynnikami pogodowymi takimi jak promieniowanie słoneczne, temperatura i wilgotność była ujemna. Maksimum zbierania pożytku przez pszczoły występowało pomiędzy godziną 9 przed południem a 1 czasu lokalnego w zależności od warunków pogodowych w danym dniu. Słowa kluczowe: Źródła pożytku, intensywność oblotu, Apis mellifera adansonii, cechy roślinne, zmienne pogodowe. Pełny text PDF Powrót do początku strony EMOCJONALNA NATURA ROBOTNICY PSZCZOŁY MIODNEJ Lipiński Z. Streszczenie Psychobiologiczna analiza ekspresji niektórych stresowych zachowań się pszczoły miodnej ujawnia, że wzbudzenie emocjonalnych struktur jej mózgu i powstałe w wyniku tego zmiany w percepcji, są siłą sprawczą jej stereotypowego behavioru oraz behawioralnego dojrzewania. Autor przedstawia różne aspekty objektywnych oraz subjektywnych objawów emocjonalnej oraz doznaniowej natury behawioru pszczół. Pośród nich nową psychobiologiczną interpretację emocyjnej natury tańców pszczół sklasyfikowanych jako stereotypie. To neurotyczne, psychogenne zachowanie służy motorycznemu odreagowaniu nadmiaru emocjonalnego pobudzenia. Praca zawiera krótki opis przypuszczalnego strukturalnego oraz molekularnego podłoża emocjonalnych reakcji pszczół. Autor przedstawia hormon juwenilny (JH-3) jako modulator wszystkich emocjonalnych reakcji pszczół, mając na uwadze jego zdolność do uwrażliwiania ciał grzybkowatych na bodźce. Praca zawiera również behawioralne dowody na doznaniową naturę czuciowo-percepcyjnej świadomości robotnicy pszczoły miodnej. Słowa kluczowe: Apis mellifera, pszczoły miodne, emocje, poznanie, percepcja, doznania emocjonalne, hormon juwenilny, lęk, strach. Pełny text PDF Powrót do początku strony USPOKAJAJĄCE WŁAŚCIWOŚCI MATKI PSZCZELEJ, MŁODEGO CZERWIU ORAZ STARSZYCH PSZCZÓŁ Lipiński Z. Streszenie Celem tej teoretycznej pracy jest prezentacja psychobiologicznego sposobu, który pozwala uspokajającym właściwościom substancji matecznej (SM) wpływać na behawior oraz rozwój behawioralny robotnicy. Autor przedstawia również mechanizm kontroli emocji szczególnie młodych pszczół przez SM na drodze tłumienia produkcji ich hormonu juwenilnego już na poziomie ciał grzybkowatych. Uspokajający, nieznacznie trankwilizujący (ataraktywny) wpływ SM, szczególnie na młode pszczoły robotnice, jest zwykle wzmacniany podobnie działającymi feromonami młodego czerwiu i starszych robotnic. Praca zawiera hipotezę możliwej roli SM w kontroli niektórych stereotypii (tańców) oraz pierwotnych doznań emocjonalnych u pszczół robotnic, typu niepokój oraz strach. Słowa kluczowe: Apis mellifera, pszczoły miodne, emocje, substancja mateczna, układ opioidowy, rozwój behawioralny, hormon juwenilny, lęk, strach. Pełny text PDF Powrót do początku strony ANALIZA PYŁKOWA PRODUKTÓW PSZCZELICH Z PÓŁNOCNO-WSCHODNIEJ POLSKI Wróblewska A., Warakomska Z., Koter M. Streszczenie Region północno-wschodniej Polski obejmuje aktualnie województwa warmińsko-mazurskie, północną część podlaskiego i wschodnią część pomorskiego. Obszar ten to tereny nizinne, pełne pojezierzy i puszcz, obfitujące w roślinność naturalną. Występują tam głównie miejsca rekreacyjne uznawane za "zielone płuca Polski", słabo zagospodarowane i w znikomym stopniu zanieczyszczone przez przemysł. Z różnych miejsc tego regionu w latach 1971 - 2004 zgromadzono 104 próbki miodów, 10 pierzgi i 6 obnóży. Zebrany materiał poddano analizie pyłkowej w celu stwierdzenia jakie rośliny pożytkowe stanowią tam pokarm dla pszczół. Analizę pyłkową przeprowadzono według ustaleń Louveaux i in. (1970) oraz Moara (1985), zaś klasyfikację palinologiczną według Zandera (1935). Przy ocenie miodów oparto się na Polskiej Normie PN-88/A-77625 Miód pszczeli (1988), która nie obowiązuje już od 1.01.2003. Nie koliduje ona jednak z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 3.10.2003 w zakresie handlowej jakości miodu. W badanym materiale wyróżniono 77 miodów zgodnych z Polską Normą (PN), w tym 35 miodów wielokwiatowych i 42 odmianowe: 37 z Brassicaceae, 4 z Tilia i 1 z Calluna. Jako miody odmianowe poza PN: 10 z Salix, 10 z Trifolium i po jednym z Lotus, Ornithopus, Phacelia, Rubus typ i Taraxacum typ. Dla poszczególnych grup miodów, pierzgi i obnóży obliczono frekwencję i udział pyłku roślin pożytkowych. Wyniki analizy pyłkowej produktów pszczelich przedstawiono w tabelach i centrogramach. Słowa kluczowe: Analiza pyłkowa, produkty pszczele, północno-wschodnia Polska. Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej