Vol.49 No.1 2005 Spis treści: Aldona Gontarz, Małgorzata Bieńkowska, Krzysztof Loc - Wpływwarunków przetrzymywania matek pszczelich na wyniki inseminacji 5 Krzysztof Olszewski, Jerzy Paleolog - Efektywność pozyskiwaniai magazynowania wziątku u pszczół Buckfast i mieszańcównorweskiej czarnej pszczoły (A. m. mellifera).Część 1. Roczna wydajność miodowa a wyniki polowych testówpod izolatorami i testów labolatoryjnych 17 Jerzy Paleolog, Krzysztof Olszewski - Efektywność pozyskiwaniai magazynowania wziątku u pszczół Buckfast i mieszańcównorweskiej czarnej pszczoły (A. m. mellifera).Część 2. Porównanie z mieszańcami pszczoły kaukaskiej w testachpod izolatorami i w testach laboratoryjnych 27 Beata Madras-Majewska, Zygmunt Jasiński, Agata Jojczyk,Franciszek Korfanty - Wpływ wczesnego podkarmiania rodzinpszczelich ciastem z czerwiu trutowego i glukozy na siłę rodzin 41 Jurgis Racys, Renata Montviliene - Wpływ owadów zapylającychna uprawy gryki (Fagopyrum esculentum Moench) 47 Li Jilian, Wu Jie, Peng Wenjun, An Jiandong, Guo Zhanbao, Tong Yuemin - Nosema bombi mikrosporidialny patogen trzemiela Bombus lucorum 53 Bolesław Jabłoński, Zbigniew Kołtowski - Nektarowanie i wydajnośćmiodowa roślin miododajnych w warunkach Polski - Część XV 59 Wu Jie, Peng Wenjun, An Jiandong, Guo Zhanbao, Tong Yueming,Li Jilian - Techniki całorocznej hodowli Bombus terrestris L.(Hymenoptera, Apoidea) w Chinach 65 Grzegorz Borsuk, Jerzy Paleolog - Rzadki przypadek naddominacjiw zachowaniu obronnym robotnic w rodzinach pszczelich 71 Krystyna Żółtowska, Zbigniew Lipiński, Małgorzata Dmitryjuk,Anna Myszka - Zawartość cukrów, aktywność trehalazy orazpoziom trehalozy u przedpoczwarek trutowych Apis mellifera carnica dotkniętych warrozą 79 Agata Konarska, Marzena Masierowska, Elżbieta Weryszko-Chmielewska - Struktura nektarników i nektarowanie gruszypospolitej (Pyrus communis L.) 85 WPŁYW WARUNKÓW PRZETRZYMYWANIA MATEK PSZCZELICH NA WYNIKI INSEMINACJI Gontarz A., Bieńkowska M., Loc K. Streszczenie Badania prowadzono w 2004 roku w pasiece hodowlanej w Teodorowie. Matki pszczele przetrzymywano w klateczkach w osieroconych rodzinach pszczelich lub w cieplarce. Porównywano temperaturę w uliczkach gniazd rodzin przetrzymujących matki nieunasienione znajdujące się w klateczkach Zandera bez pszczół oraz matki sztucznie unasienione w klateczkach wysyłkowych typu "Folchron" z pszczołami. Badano również temperaturę w klateczkach z matkami znajdujących się w ulach lub cieplarkach. Mierzono także temperaturę na zewnątrz uli, oraz w cieplarkach. W końcowych badaniach porównywano wpływ sposobu przetrzymywania matek przed i po inseminacji na wypełnienie zbiorniczków nasiennych matek i opróżnianie jajowodów z nasienia. Stwierdzono wysoko istotne różnice temperatury w rodzinach przetrzymujących matki nieunasienione w klateczkach bez pszczół i unasienione sztucznie w klateczkach z pszczołami. Średnia temperatura w centralnym punkcie uliczki między plastrem z czerwiem a ramką z matkami unasienionymi wynosiła 34,5°C i była istotnie wyższa niż w rodzinach z matkami nieunasienionymi (Tab. 1). Przyczyną istotnie niższej temperatury w uliczce obok ramki z matkami nieunasienionymi był prawdopodobnie nie stan fizjologiczny matek, co brak pszczół towarzyszących w klateczkach. Temperatura mierzona w centralnym punkcie uliczki między ramką z matkami unasienionymi sztucznie i pszczołami towarzyszącymi różniła się istotnie w różnych rodzinach (Tab. 2). Temperatura zewnętrzna miała wpływ na wysokość temperatury w uliczkach rodzin przetrzymujących matki unasienione w klateczkach z pszczołami (r=0,637; p=0,000). Jednak mniejsze wahania temperatury wewnątrz ula niż wahania temperatury zewnętrznej wskazują na to, że pszczoły regulowały temperaturę utrzymując ją w rodzinach na średnim poziomie 34°C. Temperatura w klateczkach z matkami w cieplarce, którym pszczoły towarzyszyły już na dobę przed inseminacją (C25r/C25r) była istotnie wyższa (35,4°C) od temperatury (34,7°C) w klateczkach z matkami, które przed zabiegiem były bez pszczół (R0r/C25r) (Tab. 3). Temperatura w uliczkach rodzin przetrzymujących matki sztucznie unasienione, które do inseminacji przebywały w rodzinach w klateczkach Zandera bez pszczół, a po inseminacji wracały do tych samych rodzin w klateczkach wysyłkowych z pszczołami (R0r/R25r), wynosiła 32,7°C przy średniej temperaturze zewnętrznej 20,1°C i różniła się istotnie między rodzinami (Tab. 4). Temperatura wewnątrz klateczek z unasienionymi matkami i pszczołami wynosiła średnio w trzech rodzinach 34,8°C, przy czym nie stwierdzono różnic między rodzinami (Tab. 4). W pierwszych dwóch godzinach od momentu poddania matek po inseminacji do rodzin, średnia temperatura w klateczkach wynosiła 36,5°C, a po upływie 2-12 godzin spadła do 34,9°C. W następnych godzinach temperatura jeszcze nieco spadła i wyrównała się na poziomie około 34°C (Tab. 5). Po wypreparowaniu trzech grup badanych matek stwierdzono, że średnio 96,1% z nich miało dobrze wypełnione zbiorniczki nasienne (Tab. 6). Średnio u 83,3% matek nie stwierdzono zalegania nasienia w jajowodach. Istotnie więcej matek (97,2%) miało opróżnione jajowody gdy pszczoły robotnice towarzyszyły im już na dobę przed inseminacją (C25r/C25r). W dwu pozostałych grupach procent matek, u których nie stwierdzono zalegania nasienia w jajowodach był istotnie niższy. Zaleganie nasienia w jednym lub w obu jajowodach stwierdzono średnio u 12,9% matek. W grupach matek, które do inseminacji przebywały w rodzinach w klateczkach bez pszczół, a po inseminacji dodano nowe pszczoły i klateczki umieszczono w cieplarce (R0r/C25r) lub w rodzinie (R0r/R25r), procent matek z nieopróżnionymi jajowodami był istotnie wyższy (odpowiednio 25,0% i 22,3%) niż w grupie matek które po inseminacji przebywały z tymi samymi pszczołami co przed zabiegiem (C25r/C25r). W grupie tej zaleganie nasienia w jajowodach stwierdzono zaledwie u 1 matki, która miała również słabo wypełniony zbiorniczek nasienny. Być może najlepszy wynik inseminacji jaki uzyskano w grupie matek (C25r/C25r) wiąże się z dwoma czynnikami. Pierwszy z nich to przebywanie w cieplarce (a więc w bardziej wyrównanych warunkach termicznych). Drugi czynnik to zapewnienie matkom lepszej opieki po inseminacji przez pszczoły, które już poprzedniego dnia zaakceptowały matkę i szybciej oswoiły się z zamknięciem, niż czynią to nowe pszczoły ostatnio zamknięte w klateczce. Słowa kluczowe: matki pszczele, inseminacja, wypełnienie zbiorniczków nasiennych, zaleganie nasienia, temperatura. Pełny text PDF Powrót do początku strony EFEKTYWNOŚĆ POZYSKIWANIA I MAGAZYNOWANIA WZIĄTKU U PSZCZÓŁ BUCKFAST I MIESZAŃCÓW NORWESKIEJ CZARNEJ PSZCZOŁY (A. m. mellifera) CZĘŚĆ 1. ROCZNA WYDAJNOŚĆ MIODOWA A WYNIKI POLOWYCH TESTÓW POD IZOLATORAMI I TESTÓW LABOLATORYJNYCH Olszewski K., Paleolog J. Streszczenie Prezentowane badania były kontynuacją cyklu doświadczeń z pszczołą Buckfast oraz pszczołą norweską prowadzonych w celu poznania ich wartości użytkowej oraz behawioru. Tym razem postanowiono porównać wydajność miodową monitorowaną w ciągu całego sezonu w pasiece z efektywnością pozyskiwania i magazynowania syropu cukrowego w polowym teście pod izolatorami oraz efektywnością pobierania ciasta cukrowego w klatkowym teście laboratoryjnym. Porównano grupę rodzin Buckfast (Bcf) oraz grupę rodzin mieszańców pszczół norweskich z trutniami kaukaskimi (Nor x Cau). W teście polowym (Tab. 1 i 2, ryc. 1) nieco więcej syropu pozyskały Bcf. Ilość pozyskanego syropu korespondowała z ilością zgromadzonych zapasów (Tab. 1 i 2, ryc. 2.). Bcf nieco lepiej przetwarzały przyniesiony syrop w zapasy (Tab. 3). Wyniki uzyskane w teście laboratoryjnym (Tab. 4 i 5, ryc. 2) wykazały przewagę, a przede wszystkim silniejszy instynkt do gromadzenia pokarmu cukrowego u Bcf. Na podstawie wielosezonowych badań, można stwierdzić, że pszczoły Bcf pracowały efektywnie zarówno przy dobrej, jak i gorszej pogodzie. Są zatem godne polecenia. Z kolei mieszańce pszczół norweskich wydają się być mało wrażliwe na niesprzyjające warunki pogodowe. Z przeprowadzonych badań wynika, że pojawiające się na terenie Lubelszczyzny mieszańce matka norweska x trutnie kaukaskie nie są najlepszą kombinacją. Znacznie lepsze wydaje się użycie Black Bee jako strony ojcowskiej. Laboratoryjne testy klatkowe mogą być przydatne w ocenie potencjału produkcyjnego pszczół. Ilość syropu pozyskanego w teście pod izolatorami korespondowała z ilością zgromadzonych zapasów, a zatem połączenie testów laboratoryjnych i polowych pod izolatorami daje dobrą ocenę hoarding behaviour. Słowa kluczowe: gromadzenie pokarmu, zbieranie pokarmu, wydajność miodowa, testy klatkowe, pszczoła miodna (A. mellifera). Pełny text PDF Powrót do początku strony EFEKTYWNOŚĆ POZYSKIWANIA I MAGAZYNOWANIA WZIĄTKU U PSZCZÓŁ BUCKFAST I MIESZAŃCÓW NORWESKIEJ CZARNEJ PSZCZOŁY (A. m. mellifera) CZĘŚĆ 2. PORÓWNANIE Z MIESZAŃCAMI PSZCZOŁY KAUKASKIEJ W TESTACH POD IZOLATORAMI I W TESTACH LABORATORYJNYCH Paleolog J., Olszewski K. Streszczenie Prezentowane badania były kontynuacją cyklu doświadczeń z pszczołą Buckfast oraz pszczołą norweską (A. m. mellifera) prowadzonych w celu poznania ich wartości użytkowej oraz behawioru. Tym razem postanowiono porównać efektywność pozyskiwania i magazynowania syropu cukrowego w polowym teście pod izolatorami z efektywnością pobierania ciasta cukrowego z podkarmiaczek w klatkowym teście laboratoryjnym. Grupę rodzin Buckfast (Bcf) oraz grupę rodzin mieszańców pszczół norweskich z trutniami kaukaskimi (Nor x Cau) porównano na tle zalecanych dla Polski południowo wschodniej mieszańców kaukaskie x krainki (Cau x Car). W teście polowym (tab. 1., ryc.1.) najwięcej syropu pozyskały Cau x Car, nieco mniej Bcf, a najmniej Nor x Cau. Ilość pozyskanego syropu nie w pełni korespondowała z ilością zgromadzonych zapasów (tab. 1., ryc. 2.). Pod tym względem najlepsze okazały się Bcf, a drugie miejsce zajęły Cau x Car. Mieszańce Nor x Cau znów okazały się najgorsze. Pszczoły Bcf najefektywniej przetwarzały przyniesiony syrop w zapasy (tab. 2). Pod tym względem Cau x Car były najgorsze mimo największej ilości pozyskanego syropu, natomiast Nor x Cau, które pozyskały najmniej syropu, zajęły drugą pozycję. Wydaje się, ze pszczoły Buckfast mogą być godne polecenia, a ich wydajność w znacznym stopniu może być uwarunkowana przez ogólną zdolność krzyżowniczą. Natomiast w przypadku pszczół norweskich można liczyć się ze znacznymi wpływami specyficznej zdolności kombinacyjnej, w tym kierunku krzyżowania. Wyniki uzyskane w teście laboratoryjnym (tab. 3. oraz ryc. 3. i 4.) były zbieżne z wynikami dotyczącymi pozyskiwania (nie magazynowania) syropu w teście polowym. Dane uzyskane w prezentowanym doświadczeniu potwierdzają tezę, że oprócz zdolności do pozyskiwania wziątku o wydajności miodowej rodziny decyduje również to, jaki procent z przyniesionego pokarmu przetworzony zostanie w zapasy. Drugim czynnikiem może być przejawiana przez różne pszczoły różna zdolność do konkurowania o źródła wziątku, z czym mamy do czynienia tylko w polu. Z tej przyczyny określanie efektywności pobierania pokarmu jedynie w warunkach laboratoryjnych może okazać się niewystarczające do oceny produkcyjności rodziny, chociaż tak uzyskane dane mogą okazać się przydatne. Słowa kluczowe: Buckfast, Apis m. mellifera, test klatkowy, zbieranie wziątku, magazynowanie zapasów. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW WCZESNEGO PODKARMIANIA RODZIN PSZCZELICH CIASTEM Z CZERWIU TRUTOWEGO I GLUKOZY NA SIŁĘ RODZIN Madras-Majewska B., Jasiński Z., Jojczyk A., Korfanty F. Streszczenie Siła rodzin przed pożytkiem decyduje o wysokości zbiorów miodu. Szczególnie istotne jest doprowadzenie rodziny do dużej siły wczesną wiosną, co daje możliwości efektywnego wykorzystania wczesnych pożytków, które obecnie w naszym kraju przeważają. Często stosowanym sposobem przyspieszania rozwoju jest wczesnowiosenne podkarmianie rodzin pszczelich pierzgą, ciastem pyłkowo-miodowym czy innymi substancjami. Karmienie namiastkami pyłku daje różne rezultaty i nie zawsze stymuluje wychów czerwiu. Aktywność lotna w okresie wiosennym jest dodatnio skorelowana z wysokością temperatury, a ogranicze- nie zapasów pyłku, będące wynikiem niskich temperatur wpływa ujemnie na rozwój czerwiu i gruczołów gardzielowych. W tej pracy posłużono się czerwiem trutowym wymieszanym z glukozą. Celem pracy było zbadanie skuteczności karmienia wczesnowiosennego rodzin pszczelich ciastem z czerwiu trutowego i glukozy na przyrost powierzchni czerwiu czyli siłę rodziny. Doświadczenie było przeprowadzone w pasiece stacjonarnej, w Grabownicach - powiat Brzozowski, wiosną 2004 r. W doświadczeniu wykorzystano 19 rodzin pszczelich, które podzielono na dwie grupy: I grupa - 10 rodzin pszczelich podkarmiano ciastem sporządzonym z poczwarek czerwiu trutowego i glukozy, II grupa - 9 rodzin pszczelich podkarmiano ciastem miodowo-cukrowym. Wiosną dokonano oceny rozwoju rodzin na podstawie pomiarów powierzchni czerwiu. W wyniku przeprowadzonych doświadczeń stwierdzono, że wczesnowiosenne podkarmianie rodzin ciastem sporządzonym z czerwiu trutowego i glukozy przyczyniło się do zwiększenia ilości czerwiu w rodzinach ale tylko w czasie kiedy pszczoły nie mogły zbierać pyłku. W okresie późniejszym tj. w kwietniu i maju podkarmianie ciastem nie wpływa na wzrost siły rodziny, a nawet działa hamująco, dlatego podkarmianie rodzin namiastką pierzgi w tym okresie jest niecelowe, gdyż wtedy pszczoły mogą żywić czerw pokarmem ze świeżo zebranego pyłku i sporządzonej z niego pierzgi. Słowa kluczowe: siła rodziny, czerw trutowy, rozwój rodziny. Pełny text PDF Powrót do początku strony WPŁYW OWADÓW ZAPYLAJĄCYCH NA UPRAWY GRYKI (Fagopyrum esculentum Moench) Racys J., Montviliene R. Streszczenie Celem przedstawionej pracy było zbadanie wpływu zapylania upraw gryki przez pszczoły na plon nasion i rozwój roślin. Na polu z gryką założono sześć poletek, każde o wielkości 4m2. Rodziny pszczele umieszczono na dwóch poletkach (jedna rodzina na poletko). Oznaczano produktywność roślin, wysokość roślin i liczbę rozgałęzień przypadających na jedną roślinę pomiarową. Atrakcyjność roślin dla owadów identyfikowano licząc wszystkie owady obecne na kwiatach w kwaterach o długości 100 m i szerokości 1 m. Badania przeprowadzone w Litewskim Instytucie Rolniczym w latach 1999-2001 wykazały, że pszczoły i inne owady zapylające mają wpływ nie tylko na wysokość plonu nasion, ale także na rozwój roślin. Rośliny odwiedzane przez owady zapylające były niższe niż rosnące na poletkach izolowanych. Rośliny zapylone w niedostatecznym stopniu miały od od 16.8 do 19.6% więcej odgałęzień bocznych. Długość okresu kwitnienia u roślin odwiedzanych przez owady zapylające była o 10,0 do 16,5% mniejsza. Wytwarzanie nektaru przez grykę zależy od przebiegu pogody, a nie od zagęszczenia roślin. Badane rośliny wytwarzały przeciętnie 89,8 kg/ha nektaru (od 10,9 do 160,2 kg/ha), co stanowiło 36,1 kg biologicznego cukru na ha. Pszczoły były głównymi zapylaczami stanowiąc 81% wszystkich owadów zapylających. W okresach deszczowych pszczoły nie latały, ale trzmiele odwiedzały kwiaty nawet przy złej pogodzie. Rośliny gryki intensywnie odwiedzane przez owady zapylające wytworzyły od 21,7 do 41.4% wyższy plon nasion niż rośliny na kwaterach izolowanych. Słowa kluczowe: gryka, zapylanie, produkcyjność, atrakcyjność, długość okresu kwitnienia. Pełny text PDF Powrót do początku strony NOSEMA BOMBI MIKROSPORIDIALNY PATOGENTRZEMIELA BOMBUS LUCORUM Li Jilian, Wu Jie, Peng Wenjun, An Jiandong, Guo Zhanbao, Tong Yuemin Streszczenie W pracy przedstawiono wyniki przeprowadzonych przy użyciu mikroskopu elektronowego badań morfologicznych N. bombi wyizolowanego z rodzinnego gatunku trzmiela gajowego (B. lucorum) występującego w Chinach i porównania go z gatunkami N. bombi pochodzącego od trzmiela ziemnego (B. terrestris) i N. apis od robotnic pszczół. Spory N. bombi (B. lucorum) są kształtu owalnego, wykazują błękitną refrakcję i mają gładką powierzchnię. Nie stwierdzono charakterystycznych odrębności, jeśli chodzi o kształt. Nie stwierdzono różnic pod względem cech morfologicznych pomiędzy N. bombi uzyskanym z B. lucorum i uzyskanym z B. terrestris. Stwierdzono istotne różnice pod względem ultrastruktury pomiędzy N. bombi (B. lucorum) i N. apis. Wyniki wskazują, że N. bombi (B. lucorum) stanowi gatunek odrębny od N. apis. Słowa kluczowe: trzmiel gajowy, Bombus lucorum, Nosema bombi, morfologia, ultrastruktura. Pełny text PDF Powrót do początku strony NEKTAROWANIE I WYDAJNOŚĆ MIODOWA ROŚLIN MIODODAJNYCH W WARUNKACH POLSKI - Część XV Jabłoński B., Kołtowski Z. Streszczenie W latach 2000-2004 w Puławach badano wartość pszczelarską 11 gatunków roślin zielnych, które rosły na glebie bielicowej lekkiej, klasy IV i V. Stwierdzono, że całkowite ilości cukrów wydzielane w nektarze przez 10 kwiatów Eupatorium cannabinum wynosiły około 0,4 mg, Anthyllis vulneraria 1-2 mg, Onopordon acanthium i Trifolium incarnatum 2-3 mg, Dahlia variabilis, Echinacea purpurea i Silphium perfoliatum 4-6 mg, Echinops ruthenicus, Lathyrus silvester i Sida hermaphroditis 20-30 mg, a Echinops ritro 40 mg i więcej. Ilości cukrów dostarczanych w nektarze w ciągu okresu kwitnienia roślin z 1 ha dobrze zwartego łanu Anthyllis i Lathyrus wynosiły 50-60 kg, Onopordon 90 kg, Trifolium 110 kg, Eupatorium 130 kg, Dahlia i Echinacea 150 kg, Echinops ruthenicus i Sida 180(190) kg, Echinops ritro 380 kg, Silphium 450 kg. Kwiaty badanych roślin były chętnie odwiedzane od rana do wieczora przede wszystkim przez pszczołę miodną, a także przez dzikie pszczołowate oraz muchówki zainteresowane nektarem i pyłkiem. W zasadzie wszystkie badane gatunki zasługują na uwagę pszczelarzy, ponieważ tam gdzie występują, przyczyniają się do wzbogacenia flory miododajnej. Niektóre z nich (jak Silphium, Echinops ritro, Sida, czy Lathyrus) dobrze nadają się do rozpowszechniania na nieużytkach w celu poprawy pożytków pszczelich. Słowa kluczowe: rośliny miododajne, kwitnienie, nektarowanie, oblot przez pszczoły. Pełny text PDF Powrót do początku strony TECHNIKI CAŁOROCZNEJ HODOWLI Bombus terrestris L. (Hymenoptera, Apoidea) W CHINACH Wu Jie, Peng Wenjun, An Jiandong, Guo Zhanbao, Tong Yueming, Li Jilian Streszczenie Badano wpływ różnych temperatur i różnych metod stymulacji czerwienia na rozwój rodzin trzmielich. Wyniki badań wskazują, że dla hodowli rodzin Bombus terrestris w warunkach chińskich odpowiednie warunki zapewnia komora klimatyzacyjna z temp. 30°Cą0.5 i wilgotnoścą względną 60%, plastikowy model oprzędu i dwie pszczoły miodne - robotnice. 36,42% matek dokonało pomyślnego parowania, kiedy stosunek matek do trutniów wynosił 1:5, w tym przypadku odsetek zakończonych sukcesem kopulacji był najwyższy w porównaniu do pozostałych czterech badanych proporcji (1:1, 1:3, 1:8, 1:10) stanowiąc odpowiednio 13,43%, 25,83%, 30,24%, 18,98%. Techniki te pozwalają na całoroczną hodowlę rodzin Bombus terrestris w Chinach. Słowa kluczowe: Bombus terrestris, trzmiel, rodziny, techniki, temperatura, metody stymulacji, pomyślna kopulacja, całoroczna hodowla, stosunek/proporcja. Pełny text PDF Powrót do początku strony RZADKI PRZYPADEK NADDOMINACJI W ZACHOWANIU OBRONNYM ROBOTNIC W RODZINACH PSZCZELICH Borsuk G., Paleolog J. Streszczenie W ciągu 5 lat przeprowadzono 15 doświadczeń. W każdym zastosowano te same procedury. Różnice polegały na wykorzystaniu różnych pszczół w różnych doświadczeniach i prowadzeniu kolejnych doświadczeń w różnych warunkach. W każdym doświadczeniu porównywano zachowania obronne oszacowane w dwu rodzinkach jednorodnych, utworzonych ze 100% pszczół łagodnych i ze 100% pszczół agresywnych, z zachowaniami obronnymi w trzech rodzinkach mieszanych zsypanych z pszczół łagodnych i agresywnych w następujących proporcjach: 20% : 80%; 50% : 50%; 80% : 20%. W każdym z kolejnych doświadczeń do utworzenia pięciu rodzinek używano tych samych pszczół. Zachowania obronne szacowano stosując klasyczny "ball test" wykonując 15 powtórzeń tego testu (po jednym powtórzeniu dziennie) w każdym z 15 doświadczeń. Określano czas od podrażnienia do wbicia pierwszego żądła (sekundy) i liczbę żądeł pozostawionych w ciągu 2 min w atakowanym celu. Najczęściej obserwowaną formą współdziałania robotnic była dominacja lub semi-dominacja behawioralna (tabela 1). Współdziałanie, które można określić mianem behawioralnej naddominacji zaobserwowano tylko w 2 z pośród 15 doświadczeń (rycina 1, tabela 1). Jedno z tych dwu doświadczeń przeprowadzono wiosną, a drugie jesienią, w obu używając tych samych pszczół. Znamienne, że w przypadku tylko tych dwu doświadczeń pszczoły o gwałtownych reakcjach obronnych zatraciły je po umieszczeniu w słabszych rodzinkach doświadczalnych (tabela 2). Na wiosnę (rycina 1) pszczoły z rodzinek mieszanych były łagodniejsze niż te z rodzinek składających się w 100% z pszczół łagodnych, natomiast jesienią, przejawiały gwałtowniejsze reakcje obronne niż pszczoły z rodzinek składających się w 100% z pszczół obronnych. Tak więc na wiosnę mieliśmy do czynienia z naddominacją ze strony pszczół łagodnych, a jesienią, ze strony agresywnych. Uzyskane wyniki wskazują, że w tych dwu omawianych doświadczeniach, w których zaobserwowano naddominację mieliśmy do czynienia z odmiennymi mechanizmami zachowań obronnych niż tymi występującymi w pozostałych doświadczeniach. Jednak duża liczba wykonanych w ciągu dwu tygodni powtórzeń sugeruje, że nie mogło być to przypadkowe. Dalsze badania są potrzebne dla wyjaśnienia tych zagadnień. Może nie być to łatwe z powodu rzadkiego występowania zjawiska naddominacji behawioralnej w przypadku zachowań obronnych pszczół. Słowa kluczowe: behawior obronny, rodziny mieszane, genotypowa zmienność, interakcje, Apis mellifera. Pełny text PDF Powrót do początku strony ZAWARTOŚĆ CUKRÓW, AKTYWNOŚĆ TREHALAZY ORAZ POZIOM TREHALOZY U PRZEDPOCZWAREK TRUTOWYCH Apis mellifera carnica DOTKNIĘTYCH WARROZĄ Żółtowska K., Lipiński Z., Dmitryjuk M., Myszka A. Streszczenie Warroza jest chorobą pszczół miodnych (Apis mellifera L.) wywoływaną przez odżywiający się hemolimfą roztocz Varroa destructor. Cukry są najważniejszym źródłem energii dla pszczoły miodnej, mimo to nie wiele wiadomo o wpływie tego pasożyta na metabolizm cukrowy żywiciela. Jedynie praca Bowen-Walker i Gunn (2001) dostarcza informacji o obniżeniu ogólnego poziomu cukrów w odwłokach wygryzających się robotnic A. mellifera dotkniętych warrozą. Nie badano tego zagadnienia u czerwiu zasklepionego, który może nawet dotkliwiej odczuwać ubytki sacharydów powodowane przez pasożyta niż osobniki dorosłe. Stało się to celem niniejszej pracy. Materiałem badawczym były trutowe przedpoczwarki pszczół miodnych A. m. carnica, naturalnie zarażone V. destructor. W ekstraktach z ich ciała badano ogólną zawartość cukrów, poziom trehalozy oraz aktywność trehalazy. Wykazano istotnie niższe stężenie ogółu cukrów 7,08ą2,34% u zarażonych przedpoczwarek w porównaniu do 11,98ą2,16% u larw niezarażonych. Również poziom trehalozy był u nich znacznie niższy niż u niezrażonych i wynosił odpowiednio 1,74ą0,46% i 2,23ą0,39 % (p<0,05). Ta ostatnia różnica może być skutkiem wyższej o ok. 50% aktywności trehalazy, obserwowanej u zarażonych przedpoczwarek. Uzyskane wyniki sugerują, że w następstwie warrozy wzmaga się tempo zużycia sacharydów u larw trutowych. Innym stwierdzonym następstwem parazytozy była istotnie niższa masa ciała zarażony przedpoczwarek oraz obniżony poziom ich białek rozpuszczalnych. W tym ostatnim przypadku różnice nie były statystycznie istotne. Słowa kluczowe: przedpoczwarki trutowe, Apis mellifera carnica, Varroa destructor, warroza, cukry, trehaloza, trehalaza. Pełny text PDF Powrót do początku strony STRUKTURA NEKTARNIKÓW I NEKTAROWANIE GRUSZY POSPOLITEJ (Pyrus communis L.) Konarska A., Masierowska M., Weryszko-Chmielewska E. Streszczenie Strukturę nektarników kwiatowych Pyrus communis badano przy zastosowaniu mikroskopii świetlnej i skaningowej elektronowej (SEM). Obfitość nektarowania kwiatów gruszy oznaczono metodą pipetową, natomiast zawartość cukrów w nektarze oznaczono refraktometrycznie. Położone w górnej części dna kwiatowego gruczoły nektarnikowe gruszy pospolitej charakteryzowały się zbliżoną miąższością na całej ich długości. Drobne, zawierające gęstą cytoplazmę komórki tkanki sekrecyjnej budowały kilkunastowarstwowy pokład, nie wchodzący w kontakt z tkanką przewodzącą. Z obserwacji w SEM wynika, że powierzchnia komórek strefy ponadnektarnikowej pokryta była grubą warstwą kutykuli z wyraźnymi prążkami. Natomiast kutykula pokrywająca nektarnik była stosunkowo cienka i gładka. Komórki epidermalne gruczołu nektarnikowego miały najczęściej kształt wielokątów. Liczne, otwarte aparaty szparkowe, przez które odbywa się sekrecja nektaru leżały na dnie pokaźnych zagłębień. Wokół szparek często obserwowano zaschnięty nektar, tworzący różne formy. Sekrecja nektaru w kwiatach gruszy trwała 3 dni. Masa nektaru wydzielonego w ciągu całego życia kwiatu wynosiła średnio 2,47 mg, a koncentracja cukrów w nektarze średnio 12,8 %. Wydaje się, że opisana lokalizacja nektarnika w kwiecie oraz wodnisty i szybko wysychający nektar to główne powody małej atrakcyjności kwiatów gruszy dla owadów zapylających. Słowa kluczowe: Pyrus communis, nektarnik, struktura, nektarowanie. Pełny text PDF Powrót do początku strony Powrót do strony głównej